Nederland van 1848-1914
Welke ontwikkelingen maakte Nederland door in de periode 1848-1914
Welke gevolgen had de grondwet van 1848 voor het bestuur van Nederland?
Welke gevolgen had de opkomst van de industrie voor de arbeiders?
Waarom en hoe raakte de samenleving verdeeld in vier zuilen?
Waarom en hoe streden vrouwen voor emancipatie?
Wat waren de veranderingen in de grondwet van 1917?
Opbouw van de lessen
Herhaling vorige les + opdrachten bespreken
Jaartallen + begrippen doornemen
Uitleg leerstof
Aantekening
Opdrachten maken uit het boek
Jaartallen
•1848 : Revolutiejaar
•1848 : Grondwetswijziging door Thorbecke
•1848 : Invoering constitutionele monarchie
•1848 : Invoering van de Trias Politica
•1848 : Invoering van de ministeriële verantwoordelijkheid
•1866 – 1867 Luxemburgse kwestie
Begrippen - achterin je schrift opschrijven
Grondwet
Liberalen
Monarchie
Parlement
Republiek
Censuskiesrecht
Constitutionele monarchie
Kiesrecht
Ministeriële verantwoordelijkheid
Parlementaire democratie
Regering
Een nieuwe grondwet
1848 Revolutie jaar
rellen in Europa
afzetten van de vorsten
In Nederland
Koning Willem II
-> In één nacht van conservatief naar liberaal
-> Commissie voor een nieuwe grondwet <-
Johan Thorbecke grondwetswijziging
Verschillende machten
Wetgevende macht
Uitvoerende macht
Rechtelijke macht
-> tegen willekeur van de overheid
Dit heet ook wel
TRIAS POLITICA
Aantekening Thorbecke (1.1)
1848 staat bekend als het revolutiejaar. Vorsten werden in Europa afgezet en deze landen werden een republiek. Koning Willem II wilde op de troon blijven en maakte een commissie voor het maken van de nieuwe grondwet, Johan Thorbecke werd daar voorzitter van. Hij wordt dan ook gekoppeld aan de grondwetswijziging van 1848. En koning Willem II ging van "conservatief naar liberaal in één nacht".
Aantekening grondwetswijziging (1.1)
Belangrijkste wijziging
Nederland werd een constitutionele monarchie met een parlementaire democratie.
Burgers kregen grondrechten.
Er kwam ministeriële verantwoordelijkheid.
De koning werd onschendbaar.
Iedere 4 jaar nieuwe verkiezingen (wel nog censuskiesrecht).
Nederland werd verdeeld in 100 districten en elk district had één vertegenwoordiger.
Maken
Blz. 11
Samenwerken mag, mits het op fluistertoon is.
Wat was het gevolg van de revoluties in 1848?
De revoluties leidden tot economische veranderingen in Europa.
De revoluties leidden tot de val van Europese monarchieën.
De revoluties leidden tot politieke veranderingen in Europa.
De revoluties leidden tot culturele veranderingen in Europa.
Welk land kende een revolutie in 1848 die de macht van de koning beperkte?
België
Nederland
Italië
Duitsland
Wat was een belangrijke oorzaak van de revoluties in 1848?
Militaire opstanden en sociale onrust.
Religieuze conflicten en territoriale expansie.
Economische problemen en roep om politieke hervormingen.
Natuurrampen en epidemieën.
Vandaag op het programma
Begrippen
Jaartallen (kijken welke weet je al/ nog?)
Wie is deze man hiernaast?
Nabespreken opdrachten
Uitleg Luxemburgse kwestie
Opdrachten maken
Begrippen paragraaf 1 - zet thuis de betekenis erachter
Grondwet
Grondrechten
Constitutionele monarchie
Regering
Parlement
Onschendbaar
Staatshoofd
Ministeriële verantwoordelijkheid
Parlementair stelsel
Districtenstelsel
Luxemburgse kwestie
1848
...
Aantekening 1.1 deel B
Twee oorzaken voor de grondwetsherziening van 1848:
Economisch -> hoge schulden
Politiek -> vorsten moesten minder macht krijgen, het volk des te meer.
Koning Willem III
Werd koning Gorilla genoemd, hij was een beetje lomp in zijn gedrag.
Hij wilde graag dat de koning weer alle macht had en dat het volk/ parlement niets te zeggen had. Hij wilde net zoveel macht hebben als zijn opa eerst had.
Aantekening 1.1 deel C
De Luxemburgse kwestie 1866-1867
Willem III wilde Luxemburg verkopen, het parlement was niet op de hoogte gebracht. De koning was onschendbaar, de koning kon dus niet de schuld krijgen. Maar door de ministeriële verantwoordelijkheid konden de Kamerleden wel de ministers aanpakken. De Kamerleden wilde ook dat zij hun functie neerlegde, zij weigerde dit. Koning Willem III steunde de ministers en ontbond alle Kamerleden, er moesten nieuwe verkiezingen komen. De nieuwe Kamerleden wilde Luxemburg niet verkopen, wederom werden ze ontbonden. En Koning Willem III moest accepteren dat het parlement de baas was in Nederland.
Veranderingen
Maken
Blz. 13 en 15
Examenvaardigheden zijn nuttig om te doen.
Programma
Bespreken opdrachten
Jaartallen + begrippen + personen
Leerdoel van de les
Uitleg politieke stromingen
Aantekening 1.2
liberalisme
socialisme
confessionelen
politieke partijen
Maken opdracht 1, 2, 3 en 4
Wie durft?
Welke hoort er niet bij 1848?
invoering Trias Politica
Thorbecke
Koning Willem III
districten
Wat betekent:
ministeriële verantwoordelijkheid
onschendbaar
Leerdoelen
Aan het eind van de les kan je uitleggen welke politieke stromingen er in het parlement zaten en hoe het kwam dat de liberalen zoveel macht hadden.
Neem de begrippen over, zet thuis de betekenis erachter
liberalisme
socialisme
confessionalisme
censuskiesrecht
algemeen kiesrecht
industriële revolutie
verstedelijking
sociale kwestie
sociale wetten
schoolstrijd
emancipatie
verzuiling
Aantekening 1.2 deel A
Liberalisme
Belangrijkste idee: Vrijheid voor iedereen.
Economie: Mensen moeten zelf hun geld verdienen, de overheid bemoeit zich zo min mogelijk.
Politiek: Iedereen mag zijn eigen keuzes maken, vrijheid en rechten zijn belangrijk.
Socialisme
Belangrijkste idee: Gelijkheid en samen delen; de overheid helpt bij het eerlijk verdelen van geld en kansen.
Economie: De overheid zorgt voor voorzieningen zoals zorg, onderwijs en uitkeringen.
Politiek: Iedereen moet mee kunnen doen, vooral mensen die het moeilijk hebben.
Confessionalisme
Belangrijkste idee: Politiek vanuit het geloof, vooral christelijke waarden.
Economie: Een mix van vrije markt en hulp van de overheid; de gemeenschap en familie zijn belangrijk.
Politiek: Waarden zoals naastenliefde, gezin en gemeenschap staan centraal.
Waarom veel macht?
Wie mochten stemmen?
Vanaf welke leeftijd?
Hoeveel procent van de bevolking?
Waar stemde zij op?
Wie (of welke groep) wilde algemeen kiesrecht?
Welke politieke stroming streefde naar gelijkheid voor iedereen?
Conservatisme
Nationalisme
Socialisme
Liberalisme
Welke stroming legde de nadruk op individuele vrijheid en economische vrijheid?
Conservatisme
Liberalisme
Anarchisme
Socialisme
Welke politieke stroming wilde traditionele waarden behouden en verandering langzaam doorvoeren?
Fascisme
Liberalisme
Socialisme
Conservatisme
Programma
Bespreken opdrachten
Rondje personen
Leerdoel van de les
Uitleg
sociale kwestie
schoolstrijd
verzuiling
politieke partijen
Maken van de opdrachten
Neem dit over en leer deze en die van de vorige voor volgende keer
•1917 : De pacificatie van 1917
Algemeen mannen kiesrecht
Passief vrouwen kiesrecht
Einde van de schoolstrijd
kiesstelsel van districtenstelsel naar evenredige vertegenwoordiging
SDAP : Sociaal democratische arbeiders partij - Pieter Jelles Troelstra
ARP : Anti-Revolutionaire partij - Abraham Kuijper
LU: Liberale Unie - rijke aanhangers
RKSP: Rooms Katholieke Staatspartij - Herman Scheapman
Confessionelen = katholieken en protestanten bij elkaar
Sociale Kwestie
De slechte woon- en werkomstandigheden van de arbeiders.
geen riolering
met veel in vochtige huizen
lange werkdagen
slecht loon
Rond 1860 sociale wetten, deze waren er om de mensen te beschermen tegen de gevolgen van armoede
Schoolstrijd
Conflict in het onderwijs tussen het bijzonder en openbaar onderwijs.
Confessionelen vonden dat het bijzonder onderwijs ook door de overheid betaald moest worden.
-> de liberalen wilde dit niet, want de regering is niet verantwoordelijk voor de godsdienstlessen.
Een klein overzicht...
Vanaf 1880 werden verschillende politieke partijen opgericht.
protestanten -> de Anti-Revolutionaire Partij (ARP), leider was predikant Abraham Kuyper. Aanhang de kleine Luyden (de gewone burgers)
katholieken -> de Rooms-Katholieke Staatspartij (RKSP), onder leider van een katholieke priester, Herman Scheapman.
Liberalen -> de Liberale Unie (LU), aanhang rijke burgers.
Socialisten -> de Sociaaldemocratische Arbeiderspartij (SDAP), leider was Pieter Jelles Troelstra. Vooral aanhang van de arbeiders.
Verzuiling
Wat is dat ook al weer?
Maken
Opdracht 7 en 8 van deel B
Opdracht 12 en 13 van deel C
Test 1.
Schrijf de antwoorden op het blaadje
Wat gebeurde er in 1848?
Wanneer was de Luxemburgse Kwestie?
Waar staat de afkorting ARP voor en welke leider hoort erbij?
Welke politieke stromingen horen er bij de confessionelen?
Wat gebeurde er in 1917?
Programma
Voorkennis
Bespreken opdrachten
Nieuwe jaartallen
Leerdoel: aan het eind van de les kan je een beschrijving geven over hoe sociale wetten werden ingevoerd en hoe het kiesrecht werd uitgebreid.
Uitleg + aantekening: Sociale wetten en het Caoutchoucartikel
Maken van de opdrachten
Wanneer werd algemeen kiesrecht voor mannen ingevoerd in Nederland?
1901
1925
1917
1850
In welk jaar kregen vrouwen in Nederland algemeen kiesrecht?
1923
1905
1930
1919
Welke politieke partij speelde een grote rol bij het verkrijgen van algemeen kiesrecht voor mannen en vrouwen?
VVD
CDA
SDAP
D66
Neem deze over in je schrift ze horen bij hst 1.
1873 : Economische crisis
1887 : Caoutchouc-artikel
1874 : Kinderwetje van Van Houten
1901: Invoering leerplichtwet, woningwet en ongevallenwet
1919 : Actief vrouwen kiesrecht
1922 : eerste verkiezingen voor zowel mannen als vrouwen.
Leerdoel
Aan het eind van de les kan je een beschrijving geven over hoe sociale wetten werden ingevoerd en hoe het kiesrecht werd uitgebreid.
Sociale wetten
Door de economische crisis gingen liberalen anders denken over armoede. Armen zijn niet altijd zelf verantwoordelijk voor hun problemen.
Daarnaast troffen epidemieën de liberalen ook en daarom moesten er dingen gaan veranderen.
Wetgeving
Er moesten sociale wetten komen om de arbeiders, armen en kinderen te beschermen, vonden ook de liberalen. Socialisten en confessionelen steunde dit in het parlement.
De eerste sociale wet was: Het Kinderwetje van Van Houten 1874.
Daarna veranderde er veel in 1901:
de ongevallenwet werd ingevoerd
de woningwet
leerplicht
Uitbreiding kiesrecht
1887, het censuskiesrecht werd afgeschaft en vervangen door een grondwetsartikel dat kiesrecht gaf aan mannen die aan bepaalde eisen voldeden:
bepaald bedrag aan huur
bepaalde opleiding
-> de eisen konden dus een beetje opgerekt worden vandaar de naam caoutchouc, het Franse woord voor rubber.
Aantekening 1.3 deel A Nieuwe wetten
Het caoutchoucartikel was een wet uit 1887 in Nederland die het kiesrecht uitbreidde. Door dit artikel kregen "alle mannen die geschikt waren" het recht om te stemmen, wat zorgde voor een steeds bredere groep stemgerechtigden. Het artikel heette zo omdat het flexibel (rekbaar als rubber, oftewel caoutchouc) was, en afhankelijk van hoe de geschiktheid werd geïnterpreteerd, konden steeds meer mannen gaan stemmen.
Maken
Paragraaf 1.3
Opdracht 1, 2, 4 en 5
blz. 23
Programma
Voorkennis
Bespreken van de opdrachten
Test resultaten
Leerdoelen: aan het eind van de les weet je waarvoor feministen streden tijdens de eerste feministische golf en welke veranderingen er kwamen in 1917 en 1919.
Uitleg + aantekening: eerste feministische golf en de pacificatie van 1917
Maken opdrachten
Wat hield het Caoutchoucartikel in?
Bonus... in welk jaartal ging het grondwetsartikel in?
Testresultaten
Nummer 1:
Nummer 2:
Nummer 3:
Aller laatste plaats:
Leerdoelen
aan het eind van de les weet je waarvoor feministen streden tijdens de eerste feministische golf en welke veranderingen er kwamen in 1917 en 1919.
Ongelijkheid
vrouwen horen voor het gezin te zorgen
vrouwen horen niet te werken
vrouwen mochten geen geld uitgeven zonder toestemming van de man
vrouwen mochten niet werken
--> arme vrouwen moesten trouwens wel werken!
Strijd voor gelijke rechten
Eerste Feministische golf:
stemrecht
studeren
VVV
Vrije Vrouwen Vereniging
Wilhelmina Drucker
VVvK
Vereniging voor Vrouwenkiesrecht
Wilhelmina Drucker en Aletta Jacobs
Aantekening 1.3 deel B gelijke rechten
De eerste feministische golf vond plaats tussen ongeveer 1870 en 1920. Vrouwen streden voor gelijke rechten, met de focus op het kiesrecht en toegang tot onderwijs en arbeid.
Belangrijke figuren zoals Aletta Jacobs voerden acties om vrouwen stemrecht te geven. In 1919 kregen vrouwen in Nederland uiteindelijk passief en actief kiesrecht, wat een groot succes was van deze beweging.
Pacificatie van 1917
einde van de schoolstrijd
evenredige vertegenwoordiging
algemeen MANNENkiesrecht
passief VROUWENkiesrecht
Vanaf 1919 was Nederland dat echt een parlementaire democratie, de macht ligt bij het parlement wat gekozen is door "alle" burgers (stemgerechtigde).
Wanneer kregen vrouwen passief kiesrecht in Nederland?
Vrouwen kregen passief kiesrecht na de Eerste Wereldoorlog.
Vrouwen mochten zich verkiesbaar stellen vanaf 1919.
Vrouwen mochten nooit politiek actief zijn.
Vrouwen hadden passief kiesrecht voor 1900.
Wat is een voorbeeld van actief vrouwenkiesrecht?
Vrouwen kregen stemrecht na 1950.
Vrouwen mochten stemmen vanaf 1922.
Vrouwen mochten alleen stemmen in bepaalde provincies.
Vrouwen mochten alleen stemmen op vrouwenkandidaten.
Aantekening 1.3 deel C Algemeen kiesrecht
De pacificatie van 1917:
Algemeen mannenkiesrecht & passief vrouwenkiesrecht
Einde van de schoolstrijd
Evenredige vertegenwoordiging ipv het districtenstelsel:
Districtenstelsel: Het land is opgedeeld in districten. De winnaar van elk district krijgt de zetel, dus alleen de grootste partij wint.
Evenredige vertegenwoordiging: Zetels worden verdeeld op basis van het percentage stemmen. Elke partij krijgt zetels naar verhouding van het aantal stemmen dat ze heeft.
Maken
Paragraaf 1.3
Opdracht 6, 8 en 10 blz. 25
Opdracht 12 en 13 blz. 27
Programma
Voorkennis
Wie is wie?
Leerdoel: je kunt een beschrijving geven hoe na een verkiezing in Nederland een regering wordt gevormd.
Uitleg: stemmen en Tweede Kamer
Maken opdrachten 1, 3 en 4
Wat was een belangrijk doel van de eerste feministische golf?
Het beperken van onderwijsmogelijkheden voor vrouwen
Het versterken van de macht van mannen
Het verkrijgen van gelijke rechten voor vrouwen
Het behoud van traditionele rolverdeling
Wat betekent 'actief vrouwenkiesrecht'?
Vrouwen mogen alleen stemmen
Vrouwen mogen niet stemmen
Vrouwen mogen stemmen maar niet gekozen worden
Vrouwen mogen stemmen én gekozen worden
Wat was de reactie van de overheid op de eisen van de feministen in de eerste feministische golf?
Aanvankelijk werden de eisen genegeerd of belachelijk gemaakt
De feministen werden meteen opgepakt
De overheid steunde de feministen vanaf het begin
De eisen werden direct ingewilligd
Wie is wie?
Slide tekst
Stemmen
Directe verkiezingen:
Bij directe verkiezingen stemmen burgers rechtstreeks op hun vertegenwoordigers.
Voorbeelden:
Gemeenteraad
Provinciale Staten
Tweede Kamer
Leden voor de Eerste Kamer worden gekozen door de leden van de Provinciale Staten.
De Tweede Kamer
150 zetels
elke vier jaar verkiezingen
De partijen waarop veel gestemd is proberen een samenwerking aan te gaan om de meerderheid te hebben (qua) zetels in de kamer.
samenwerking = coalitie
overige partijen = oppositie
Aantekening 1.4 deel A
Coalitie en oppositie
De coalitie zijn de partijen die samenwerken in de regering. Zij besturen het land. De oppositie zijn de partijen die niet in de regering zitten. Zij controleren en geven kritiek.
Maken
Opdracht 1, 3 en 4 blz. 29
Paragraaf 1.4 deel A
Programma
Voorkennis
Nieuw testje
Leerdoel: aan het eind van deze les kan je de rechten ent aken van de Tweede en Eerste Kamer benoemen en weet je hoe een wet tot stand komt.
Uitleg voorstel tot wet en rechten en taken parlement
Aantekening rechten en taken van het parlement
Maken opdracht 6, 7 en 8 blz. 31
Hoe komen politieke partijen in de kamer?
Door het betalen van een vergoeding
Door een afspraak met de koning
Door het hebben van veel leden
Door het winnen van zetels bij verkiezingen
Wat is de rol van de oppositie in de politiek?
Het ondersteunen van het regeringsbeleid
Het uitvoeren van het regeringsbeleid
Het controleren van het regeringsbeleid
Het bepalen van het regeringsbeleid
Wat is de verantwoordelijkheid van een coalitie?
Het opstellen van protestbrieven
Het vormen en uitvoeren van het regeringsbeleid
Het controleren van de oppositie
Het organiseren van verkiezingen
Testje 2
Noem drie dingen die gebeurt zijn in 1848?
De katholieken en de protestanten zijn samen de....
De SDAP staat voor EN welke politiek leider hoort daarbij?
Vanaf wanneer hadden vrouwen ACTIEF kiesrecht?
Vanaf wanneer was er algemeen mannenkiesrecht?
Van voorstel tot wet
Rechten en taken Eerste en Tweede Kamer
Rechten:
Eerste en Tweede Kamer
Recht van budget
Recht van interpellatie
Recht van enquête
Alleen Tweede Kamer
Recht van initiatief
Recht van amendement
Twee taken om uit te voeren
Besluiten over wetsvoorstellen.
Controleren de regering.
Beantwoord de volgende vragen in tweetallen, schrijf je antwoord op in je aantekeningen schrift.
De koning heeft in Nederland geen politieke macht meer, maar hij ondertekent wel alle wetten. Zonder zijn handtekening is de wet niet geldig.
-> Maakt dit Nederland minder democratisch of niet? Geef een POLITIEK argument voor je keuze.
Een bewering: "In Nederland moet niet de koning of koningin, maar de minister-president de titel van "staatshoofd" krijgen".
-> Geef een argument voor OF tegen deze bewering.
Aantekening 1.4 deel B
Tweede Kamer
Taken: Maakt wetten en controleert de regering.
Rechten:
Recht van initiatief: Zelf wetsvoorstellen indienen. (ALLEEN TK)
Recht van amendement: Wetsvoorstellen aanpassen. (ALLEEN TK)
Recht van interpellatie Vragen stellen en ministers ondervragen. (OOK Eerste Kamer)
Recht van enquête: Onderzoek starten. (OOK Eerste Kamer)
Recht van Budget, uitgaven en inkomsten van de staat controleren (OOK Eerste Kamer)
Eerste Kamer
Taken: Keurt wetten goed of af, controleert wetten op fouten.
Rechten:
Recht van goedkeuring of afkeuring: Alleen wetten goed- of afkeuren.
Schriftelijk vragen stellen aan ministers.
Verschil:
Tweede Kamer: Maakt en controleert wetten.
Eerste Kamer: Keurt wetten goed of af.
Maken
Paragraaf 1.4 deel B
Opdracht 6, 7 en 8 op blz. 31
Programma
Voorkennis
Leerdoel: aan het eind van deze les kan je drie manieren noemen waarop de Nederlandse burgers beschermd worden tegen machtsmisbruik door de overheid.
Uitleg + aantekening: grondrechten, rechtsstaat en scheiding der machten.
Maken opdracht 11, 12, 13, 14 en 15
Wat is de belangrijkste taak van de Tweede Kamer?
Het uitvoeren van wetgeving
Het controleren van de regering
Het benoemen van ministers
Het bepalen van de begroting
Welke van de volgende stellingen is juist?
De Eerste Kamer...
Mag wetsvoorstellen zelf opstellen
Mag alleen wetsvoorstellen goedkeuren
Heeft geen enkele invloed op wetgeving
Heeft het recht wetsvoorstellen te verwerpen
Wat gebeurt er als de Tweede Kamer een wetsvoorstel aanneemt?
Het wetsvoorstel wordt direct van kracht
Het wetsvoorstel wordt gepubliceerd in de krant
Het wetsvoorstel gaat naar de Eerste Kamer
Het wetsvoorstel gaat naar de koning
Grondrechten
Klassieke grondrechten
Bescherming TEGEN de macht van de overheid.
Vrijheid van meningsuiting, godsdienst en recht op gelijke behandeling.
Sociale grondrechten
Bescherming DOOR de overheid.
Recht op gezonde leefomgeving, woonruimte, onderwijs en werk
De rechsstaat
Alle burgers zijn voor de wet gelijk.
Rechters zijn onafhankelijk
Is Nederland een rechtsstaat?
Scheiding der Machten
Rechtsprekende macht
Uitvoerende macht
Wetgevende macht
Tegen willekeur van de overheid!
Aantekening paragraaf 1.4 deel C
Trias Politica:
Verdeling van macht in drie delen:
Wetgevende macht: Maakt de wetten (parlement).
Uitvoerende macht: Voert de wetten uit (regering).
Rechterlijke macht: Spreekt recht (rechters).
Deze verdeling voorkomt dat één persoon of groep te veel macht krijgt.
Rechtsstaat:
Land waarin iedereen zich aan de wet moet houden, ook de overheid.
Belangrijk: Rechtszekerheid (wetten beschermen burgers) en Onafhankelijke rechtspraak (rechters beslissen zonder invloed van de overheid).
Maken
Paragraaf 1.4 deel C opdracht 11, 12, 13, 14 en 15
Wat zijn klassieke grondrechten?
Sociale voorzieningen zoals gezondheidszorg.
Burgerlijke vrijheden zoals vrijheid van meningsuiting.
Wat is de trias politica?
De verkiezing van de president.
De scheiding der machten: wetgevende, uitvoerende en rechterlijke.
Wat houdt de rechtsstaat in?
Een staat waarin de overheid absolute macht heeft.
Een staat waarin de overheid gebonden is aan de wet.
Noem een voorbeeld van een sociaal grondrecht.
Recht op onderwijs voor iedereen.
Vrijheid van meningsuiting.
Welke macht maakt wetten?
De wetgevende macht, oftewel de Tweede Kamer.
De koning.
Handige link voor leren examen
https://youtu.be/KPdujsbLVuw?si=k0zbjQQ92WMxVIwO
https://www.youtube.com/live/G88guiSzT_w?si=mHaammvsfqkKM0Bl
Let op dit zijn alle onderdelen, dus kijk goed wanneer het over de staatsinrichting gaat!