Verbanden en signaalwoorden
Verbanden en signaalwoorden
Open met het idee dat losse zinnen pas echt duidelijk worden als je ziet hoe ze met elkaar samenhangen.
Lesdoel
Ik kan tekstverbanden herkennen en de signaalwoorden daarbij gebruiken om een tekst beter te begrijpen.
Deze slide heeft geen instructies
Welke signaalwoorden ken je al?
Gebruik de inzendingen om voorkennis op te halen. Vraag daarna kort welke woorden een verband aangeven en welke leerlingen alleen 'kennen van naam'.
Wat zijn tekstverbanden?
Tekstverbanden laten zien hoe zinnen en alinea's met elkaar samenhangen.
Signaalwoorden helpen je om dat verband snel te herkennen.
Daardoor begrijp je beter wat een schrijver bedoelt.
Benadruk dat signaalwoorden een hulpmiddel zijn: soms staat een verband er ook zonder duidelijk signaalwoord.
Waarom signaalwoorden handig zijn
ze geven richting aan de tekst
ze maken verbanden zichtbaar
ze helpen bij lezen en samenvatten
Deze slide heeft geen instructies
Opsomming of volgorde
Bij een opsomming of volgorde zet de schrijver punten achter elkaar.
Signaalwoorden zijn bijvoorbeeld: eerst, ten eerste, ten tweede, ten slotte, om te beginnen, ook, en, daarna, tevens, vervolgens, bovendien.
Leg uit dat dit verband vaak voorkomt in uitlegteksten en stappenplannen.
Tegenstelling
Bij een tegenstelling worden twee ideeën tegenover elkaar gezet.
Veelgebruikte signaalwoorden zijn: maar, echter, toch, hoewel, daarentegen.
Laat horen dat tegenstelling vaak nuance toevoegt: iets klopt, maar niet helemaal of niet altijd.
Oorzaak-gevolg en voorbeeld
Oorzaak-gevolg laat zien waardoor iets gebeurt.
Signaalwoorden: doordat, daardoor, als gevolg van, het gevolg is.
Voorbeeld maakt iets duidelijk met een concreet geval.
Signaalwoorden: zo, bijvoorbeeld, zoals, neem nou, onder andere.
Wijs op het verschil: bij oorzaak-gevolg gaat het om reden en gevolg, bij voorbeeld om verduidelijking.
Welk verband past het best bij het signaalwoord 'echter'?
voorbeeld
tegenstelling
vergelijking
opsomming
De afleiders komen uit verbanden die leerlingen vaak verwarren met elkaar. 'Echter' zet twee ideeën tegenover elkaar.
Vul de juiste begrippen in
Tekstverbanden laten zien hoe zinnen met elkaar samenhangen. Signaalwoorden helpen je zo'n verband sneller te herkennen. Bij oorzaak-gevolg zie je waardoor iets gebeurt, en bij een voorbeeld maakt een concreet geval iets duidelijk.
Deze zin herneemt de kern van slides 2 tot en met 6: samenhang, verband en het verschil tussen oorzaak-gevolg en voorbeeld.
Vergelijking
Bij een vergelijking worden twee personen, dingen of situaties naast elkaar gezet.
Signaalwoorden zijn bijvoorbeeld: net zo ... als, even ... als, in vergelijking met, meer dan, groter dan, minder dan.
Voorbeeld: Jolanda verdient minder geld dan ik.
Maak duidelijk dat vergelijking zowel overeenkomsten als verschillen kan laten zien.
Doel-middel
Bij doel-middel zie je wat iemand wil bereiken en hoe dat gebeurt.
Signaalwoorden: waarmee, zodat, om ... te, door middel van, met behulp van.
Gebruik het voorbeeld uit de theorie mondeling: 'Om mijn eindexamen te halen, zal ik nog veel moeten oefenen met schrijven.' Doel: eindexamen halen. Middel: oefenen met schrijven.
Voorwaarde
Bij een voorwaarde moet eerst iets gebeuren voordat iets anders mogelijk is.
Signaalwoorden zijn: als ... dan, indien.
Voorbeeld: Als Jeroen nu vertrekt, komt hij nog net op tijd voor de trein.
Benadruk dat de voorwaarde nodig is om het gevolg te laten gebeuren.
Conclusie
Bij een conclusie trekt de schrijver een afrondende gevolgtrekking.
Signaalwoorden zijn bijvoorbeeld: dus, concluderend, dat betekent, kortom.
Voorbeeld: Het is dus een goed idee om huisdieren in een verzorgingshuis te hebben.
Leg uit dat een conclusie vaak aan het eind van een redenering staat.
Zo herken je het juiste verband
kijk welk signaalwoord er staat
bepaal wat de zinnen met elkaar doen
let op: één signaalwoord kan pas duidelijk worden in de hele zin
lees altijd de context mee
Belangrijke nuance: leerlingen moeten niet alleen woorden uit hun hoofd leren, maar vooral kijken naar de betekenis in de zin.
Overzicht van de verbanden
opsomming of volgorde - punten staan achter elkaar in een rij of volgorde
tegenstelling - twee ideeën worden tegenover elkaar gezet
oorzaak-gevolg - iets gebeurt doordat iets anders de oorzaak is
voorbeeld - een concreet geval maakt iets duidelijk
vergelijking - twee dingen worden met elkaar vergeleken
doel-middel - het doel en de manier om dat doel te bereiken
voorwaarde - iets moet eerst gebeuren voordat iets anders kan
Deze slide heeft geen instructies
Welk verband zie je in: 'Jolanda verdient minder geld dan ik'?
doel-middel
voorwaarde
vergelijking
conclusie
De zin komt direct uit de uitleg over vergelijking. Leerlingen moeten het verband herkennen, niet alleen het signaalwoord.
Herken het juiste verband
Bij doel-middel zie je wat iemand wil bereiken en hoe dat gebeurt. Bij een voorwaarde moet eerst iets gebeuren. Een conclusie is vaak het einde van een redenering, dus je vindt die vaak aan het slot van een tekst.
Alle drie de begrippen komen uit slides 8 tot en met 10 en worden samengebracht met de herkenningstip van slide 11.
Waarom moet je altijd de context meelezen?
Bespreek dat leerlingen niet alleen naar het losse signaalwoord moeten kijken, maar ook naar de betekenis van de hele zin of tekst. Goede antwoorden noemen bijvoorbeeld context, hele zin lezen, of kijken wat zinnen met elkaar doen.
Wat uit deze les ga jij het best onthouden?
Deze slide heeft geen instructies
Welk tekstverband vind jij nog het lastigst?
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
conclusie - een afrondende gevolgtrekking aan het eind van een redenering
signaalwoord - woord dat helpt om een verband in een tekst te herkennen
tekstverband - samenhang tussen zinnen of alinea's
opsomming - meerdere punten die achter elkaar genoemd worden
tegenstelling - twee ideeën die van elkaar verschillen
oorzaak - dat waardoor iets gebeurt
gevolg - wat er daarna ontstaat of gebeurt
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
voorbeeld - concreet geval dat iets verduidelijkt
vergelijking - naast elkaar zetten van twee dingen of situaties
doel - wat je wilt bereiken
middel - manier of hulpmiddel om iets te bereiken
voorwaarde - eis die eerst vervuld moet zijn
context - de hele zin of tekst waarin woorden betekenis krijgen
Deze slide heeft geen instructies