3M H3Erfelijkheid en evolutie.pptx

Erfelijkheid en evolutie

M3 T3

1 / 52
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBiologieMiddelbare schoolmavoLeerjaar 3

In deze les zitten 52 slides, met tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Erfelijkheid en evolutie

M3 T3

Herhalen leerdoelen vorige les

Vorige les

  • Je kunt ziekteverschijnselen en genezingsmogelijkheden noemen van seksueel overdraagbare aandoeningen. (SE)

  • Je kunt situaties noemen waarin het verstandig is genetisch advies in te winnen.

  • Je kunt methoden van prenataal onderzoek beschrijven.

Leerdoelen

  • Je kunt omschrijven wat een genotype, wat een fenotype en wat een gen is.

  • Je kunt beschrijven hoe organismen informatie over erfelijke eigenschappen overdragen aan hun nakomelingen via chromosomen.

  • Je kunt omschrijven wat homozygoot, heterozygoot, dominant, recessief en intermediair fenotype betekenen.


Herhalen


Chromosoom, gen allel

  • Chromosomen: opgebouwd uit DNA, dragers van genen.
    Komen voor in paren.
    Mens 46 chromosomen, 23 paar.

  • Gen: twee allelen bij elkaar, een stukje DNA dat de code bevat voor 1 specifieke eigenschap.

  • Allel Code voor een bepaalde eigenschap.



Genotype

  • Alle eigenschappen samen

  • Ook de genen die “uit” staan

Fenotype

Actieve genen -> komen tot uiting

  • Levensfase

  • Omgeving

  • Levensstijl

  • Optische veranderingen

Homozygoot en heterozygoot
Dominante en recessief

  • Homo = hetzelfde (AA of aa)

  • Hetero = verschillen (Aa)


  • Recessief = zwakker, komt alleen tot uiting als er niets anders is (aa)

  • Dominant = sterker, komt altijd tot uiting (AA of Aa)

Letters voor allelen + Intermediair fenotype

  • DOMINANT = STERKER, KOMT ALTIJD TOT UITING (A)

  • Recessief = zwakker, komt alleen tot uiting als er niets anders is (a)


  • Gebruik het liefst een letter die verschillend is in hoofdletter en kleine letter


  • Intermediair is een mengsel van eigenschappen

  • Intermediair is
    HOOFDLETTER +ONDERSCHRIFT


Huiswerk

Maak Hoofdstuk 3 paragraaf 1 en 2

Leerdoelen

Deze les

  • Je kunt omschrijven wat een genotype, wat een fenotype en wat een gen is.

  • Je kunt beschrijven hoe organismen informatie over erfelijke eigenschappen overdragen aan hun nakomelingen via chromosomen.

  • Je kunt omschrijven wat homozygoot, heterozygoot, dominant, recessief en intermediair fenotype betekenen.

Volgende les

  • Je kunt een kruisingsschema opstellen.

  • Je kunt bij een gegeven kruising genotypen en fenotypen van ouders en/of nakomelingen afleiden.

Erfelijkheid en evolutie

M3 T3

Leerdoelen

Vorige les

  • Je kunt omschrijven wat een genotype, wat een fenotype en wat een gen is.

  • Je kunt beschrijven hoe organismen informatie over erfelijke eigenschappen overdragen aan hun nakomelingen via chromosomen.

  • Je kunt omschrijven wat homozygoot, heterozygoot, dominant, recessief en intermediair fenotype betekenen.

Deze les

  • Je kunt een kruisingsschema opstellen.

  • Je kunt bij een gegeven kruising genotypen en fenotypen van ouders en/of nakomelingen afleiden.

Herhalen

  1. allel

  2. fenotype

  3. gen

  4. genotype

  5. dominant allel

  6. heterozygoot

  7. homozygoot

  8. intermediair fenotype

  9. recessief allel


  1. Variant van een gen; elk gen bestaat uit twee allelen.

  2. Alle eigenschappen van een organisme.

  3. De stukjes DNA die samen de informatie voor een erfelijke eigenschap bevatten.

  4. De informatie voor alle erfelijke eigenschappen van een organisme; alle genen in een celkern samen.

  5. Allel dat altijd tot uiting komt in het uiterlijk.

  6. Twee verschillende allelen voor een bepaalde eigenschap.

  7. Twee gelijke allelen voor een bepaalde eigenschap.

  8. Fenotype waarin beide allelen even sterk tot uiting komen.

  9. Allel dat alleen tot uiting komt als er geen dominant allel is.

Homozygoot en heterozygoot
Dominante en recessief

  • Homo = hetzelfde (AA of aa)

  • Hetero = verschillen (Aa)


  • Recessief = zwakker, komt alleen tot uiting als er niets anders is (aa)

  • Dominant = sterker, komt altijd tot uiting (AA of Aa)

Letters voor allelen + Intermediair fenotype

  • DOMINANT = STERKER, KOMT ALTIJD TOT UITING (A)

  • Recessief = zwakker, komt alleen tot uiting als er niets anders is (a)


  • Gebruik het liefst een letter die verschillend is in hoofdletter en kleine letter


  • Intermediair is een mengsel van eigenschappen

  • Intermediair is
    HOOFDLETTER +ONDERSCHRIFT


Een kruising

Twee organismen die met elkaar nakomelingen krijgen.

  • Generatie P zijn de ouders.

  • F1 zijn de kinderen van deze ouders (P).

  • F2 zijn de kinderen van deze kinderen (F1).

Kruisingsschema’s

Verhoudingen

  • genotypen Aa = 50%, aa = 50%

  • verhouding genotypen Aa : aa = 1 : 1

  • verhouding fenotypen 1 : 1


  • genotypen Aa = 50%, aa = 50%

  • verhouding genotypen Aa : aa = 1 : 1

  • verhouding fenotypen 1 : 1

Verhoudingen




Huiswerk

Maak Hoofdstuk 3 paragraaf 1 t/m 3

Leerdoelen

Deze les

  • Je kunt een kruisingsschema opstellen.

  • Je kunt bij een gegeven kruising genotypen en fenotypen van ouders en/of nakomelingen afleiden.

Volgende les

  • Je kunt uit een gegeven stamboom afleiden welke genotypen de ouders en/of nakomelingen hebben, welk allel dominant is en welk allel recessief.

  • Je kunt beschrijven hoe door geslachtelijke voortplanting variatie in genotypen ontstaat.

  • Je kunt omschrijven wat een mutatie is en je kunt omschrijven hoe kanker ontstaat.


Erfelijkheid en evolutie

M3 T3

Leerdoelen

Vorige les

  • Je kunt een kruisingsschema opstellen.

  • Je kunt bij een gegeven kruising genotypen en fenotypen van ouders en/of nakomelingen afleiden.

Leerdoelen

Deze les

  • Je kunt uit een gegeven stamboom afleiden welke genotypen de ouders en/of nakomelingen hebben, welk allel dominant is en welk allel recessief.

  • Je kunt beschrijven hoe door geslachtelijke voortplanting variatie in genotypen ontstaat.

  • Je kunt omschrijven wat een mutatie is en je kunt omschrijven hoe kanker ontstaat.


Herhalen kruisingsschema’s

Maken opdracht 2


stambomen

  1. Welke fenotypen zijn er?

  2. Wie is anders?

  3. Schrijf op wat je kan herleiden/ weet

  4. Vul aan wat kan



Kies en werk

Ga zelfstandig aan de slag of doe mee met jet uitleggroepje


Ongeslachtelijke voortplanting



Geslachtelijke voortplanting

Meer variatie genotype en fenotype

Mutatie

  • mutagene invloeden

    • uv-straling

    • Röntgenstraling

    • Sigarettenrook

    • asbestdeeltjes





Kanker






Huiswerk

Maak Hoofdstuk 3 paragraaf 1 t/m 5

Leerdoelen

Deze les

  • Je kunt uit een gegeven stamboom afleiden welke genotypen de ouders en/of nakomelingen hebben, welk allel dominant is en welk allel recessief.

  • Je kunt beschrijven hoe door geslachtelijke voortplanting variatie in genotypen ontstaat.

  • Je kunt omschrijven wat een mutatie is en je kunt omschrijven hoe kanker ontstaat.


Volgende les

  • Je kunt omschrijven wanneer organismen tot één soort behoren.

  • Je kunt beschrijven wat de evolutietheorie inhoudt en hoe geslachtelijke voortplanting, mutatie en natuurlijke selectie bijdragen aan het ontstaan van nieuwe rassen en soorten.

  • Je kunt toelichten wat fossielen hebben bijgedragen aan de evolutietheorie.

  • Je kunt toelichten dat overeenkomsten in de bouw van organen, de bouw van cellen en de samenstelling van stoffen in cellen duiden op verwantschap.

Erfelijkheid en evolutie

M3 T3

Leerdoelen

Vorige les

  • Je kunt uit een gegeven stamboom afleiden welke genotypen de ouders en/of nakomelingen hebben, welk allel dominant is en welk allel recessief.

  • Je kunt beschrijven hoe door geslachtelijke voortplanting variatie in genotypen ontstaat.

  • Je kunt omschrijven wat een mutatie is en je kunt omschrijven hoe kanker ontstaat.


Deze les

  • Je kunt omschrijven wanneer organismen tot één soort behoren.

  • Je kunt beschrijven wat de evolutietheorie inhoudt en hoe geslachtelijke voortplanting, mutatie en natuurlijke selectie bijdragen aan het ontstaan van nieuwe rassen en soorten.

  • Je kunt toelichten wat fossielen hebben bijgedragen aan de evolutietheorie.

  • Je kunt toelichten dat overeenkomsten in de bouw van organen, de bouw van cellen en de samenstelling van stoffen in cellen duiden op verwantschap.

Herhalen

  • Erfelijkheid: De stamboom oefenen | Biologiepagina.nl

Soorten en rassen

  • Organismen behoren pas tot één soort als ze samen vruchtbare nakomelingen kunnen krijgen. De nakomelingen die ze krijgen, moeten zich dus ook weer kunnen voortplanten.


  • Een ras is een groep organismen binnen één soort die door bepaalde erfelijke eigenschappen verschilt van de rest van de soort.

evolutietheorie

  • verandering in genotypen

  • natuurlijke selectie

    • Aanpassingen aan het milieu

  • Ontstaan van nieuwe soorten



  • Charles Darwin

Fossielen

Wat zijn fossielen?


Verwantschap

  • de bouw van organen

  • de processen in cellen

  • de samenstelling van stoffen in cellen




  • Rudimentaire organen


Evolutionaire stamboom


Huiswerk

Maak Hoofdstuk 3 paragraaf 1 t/m 7

Leerdoelen

Deze les

  • Je kunt omschrijven wanneer organismen tot één soort behoren.

  • Je kunt beschrijven wat de evolutietheorie inhoudt en hoe geslachtelijke voortplanting, mutatie en natuurlijke selectie bijdragen aan het ontstaan van nieuwe rassen en soorten.

  • Je kunt toelichten wat fossielen hebben bijgedragen aan de evolutietheorie.

  • Je kunt toelichten dat overeenkomsten in de bouw van organen, de bouw van cellen en de samenstelling van stoffen in cellen duiden op verwantschap.


Volgende les

  • Je kunt enkele DNA-technieken in de biotechnologie beschrijven. (SE)


Erfelijkheid en evolutie

M3 T3

Leerdoelen

Vorige les

  • Je kunt omschrijven wanneer organismen tot één soort behoren.

  • Je kunt beschrijven wat de evolutietheorie inhoudt en hoe geslachtelijke voortplanting, mutatie en natuurlijke selectie bijdragen aan het ontstaan van nieuwe rassen en soorten.

  • Je kunt toelichten wat fossielen hebben bijgedragen aan de evolutietheorie.

  • Je kunt toelichten dat overeenkomsten in de bouw van organen, de bouw van cellen en de samenstelling van stoffen in cellen duiden op verwantschap.


Deze les

  • Je kunt enkele DNA-technieken in de biotechnologie beschrijven. (SE)




Herhalen


  • Recombinant-DNA techniek

  • Crispr-cas

  • Gentherapie

  • Genetische modificatie


Biotechnolodie


DNA-tests


  • huidschilfers, haren, sperma of bloedsporen

  • Daderonderzoek

  • Erfelijke ziektes opsporen

  • Verwantschapsonderzoek

  • Vlees controlerren

  • eDNA (enviromental DNA)

    • Onderzoeken welke diersoorten aanwezig zijn

Huiswerk

Maak Hoofdstuk 3 paragraaf 1 t/m 8


Kies en werk

Ga zelfstandig aan de slag of doe mee met jet uitleggroepje

Leerdoelen

Deze les

  • Je kunt enkele DNA-technieken in de biotechnologie beschrijven. (SE)


Volgende les

  • Herhalen en toetsvoorbereiding