Erfelijkheid en evolutie
M3 T3
Erfelijkheid en evolutie
M3 T3
Herhalen leerdoelen vorige les
Vorige les
Je kunt ziekteverschijnselen en genezingsmogelijkheden noemen van seksueel overdraagbare aandoeningen. (SE)
Je kunt situaties noemen waarin het verstandig is genetisch advies in te winnen.
Je kunt methoden van prenataal onderzoek beschrijven.
Leerdoelen
Je kunt omschrijven wat een genotype, wat een fenotype en wat een gen is.
Je kunt beschrijven hoe organismen informatie over erfelijke eigenschappen overdragen aan hun nakomelingen via chromosomen.
Je kunt omschrijven wat homozygoot, heterozygoot, dominant, recessief en intermediair fenotype betekenen.
Herhalen
Chromosoom, gen allel
Chromosomen: opgebouwd uit DNA, dragers van genen.
Komen voor in paren.
Mens 46 chromosomen, 23 paar.
Gen: twee allelen bij elkaar, een stukje DNA dat de code bevat voor 1 specifieke eigenschap.
Allel Code voor een bepaalde eigenschap.
Genotype
Alle eigenschappen samen
Ook de genen die “uit” staan
Fenotype
Actieve genen -> komen tot uiting
Levensfase
Omgeving
Levensstijl
Optische veranderingen
Homozygoot en heterozygoot
Dominante en recessief
Homo = hetzelfde (AA of aa)
Hetero = verschillen (Aa)
Recessief = zwakker, komt alleen tot uiting als er niets anders is (aa)
Dominant = sterker, komt altijd tot uiting (AA of Aa)
Letters voor allelen + Intermediair fenotype
DOMINANT = STERKER, KOMT ALTIJD TOT UITING (A)
Recessief = zwakker, komt alleen tot uiting als er niets anders is (a)
Gebruik het liefst een letter die verschillend is in hoofdletter en kleine letter
Intermediair is een mengsel van eigenschappen
Intermediair is
HOOFDLETTER +ONDERSCHRIFT
Huiswerk
Maak Hoofdstuk 3 paragraaf 1 en 2
Leerdoelen
Deze les
Je kunt omschrijven wat een genotype, wat een fenotype en wat een gen is.
Je kunt beschrijven hoe organismen informatie over erfelijke eigenschappen overdragen aan hun nakomelingen via chromosomen.
Je kunt omschrijven wat homozygoot, heterozygoot, dominant, recessief en intermediair fenotype betekenen.
Volgende les
Je kunt een kruisingsschema opstellen.
Je kunt bij een gegeven kruising genotypen en fenotypen van ouders en/of nakomelingen afleiden.
Erfelijkheid en evolutie
M3 T3
Leerdoelen
Vorige les
Je kunt omschrijven wat een genotype, wat een fenotype en wat een gen is.
Je kunt beschrijven hoe organismen informatie over erfelijke eigenschappen overdragen aan hun nakomelingen via chromosomen.
Je kunt omschrijven wat homozygoot, heterozygoot, dominant, recessief en intermediair fenotype betekenen.
Deze les
Je kunt een kruisingsschema opstellen.
Je kunt bij een gegeven kruising genotypen en fenotypen van ouders en/of nakomelingen afleiden.
Herhalen
allel
fenotype
gen
genotype
dominant allel
heterozygoot
homozygoot
intermediair fenotype
recessief allel
Variant van een gen; elk gen bestaat uit twee allelen.
Alle eigenschappen van een organisme.
De stukjes DNA die samen de informatie voor een erfelijke eigenschap bevatten.
De informatie voor alle erfelijke eigenschappen van een organisme; alle genen in een celkern samen.
Allel dat altijd tot uiting komt in het uiterlijk.
Twee verschillende allelen voor een bepaalde eigenschap.
Twee gelijke allelen voor een bepaalde eigenschap.
Fenotype waarin beide allelen even sterk tot uiting komen.
Allel dat alleen tot uiting komt als er geen dominant allel is.
Homozygoot en heterozygoot
Dominante en recessief
Homo = hetzelfde (AA of aa)
Hetero = verschillen (Aa)
Recessief = zwakker, komt alleen tot uiting als er niets anders is (aa)
Dominant = sterker, komt altijd tot uiting (AA of Aa)
Letters voor allelen + Intermediair fenotype
DOMINANT = STERKER, KOMT ALTIJD TOT UITING (A)
Recessief = zwakker, komt alleen tot uiting als er niets anders is (a)
Gebruik het liefst een letter die verschillend is in hoofdletter en kleine letter
Intermediair is een mengsel van eigenschappen
Intermediair is
HOOFDLETTER +ONDERSCHRIFT
Een kruising
Twee organismen die met elkaar nakomelingen krijgen.
Generatie P zijn de ouders.
F1 zijn de kinderen van deze ouders (P).
F2 zijn de kinderen van deze kinderen (F1).
Kruisingsschema’s
Verhoudingen
genotypen Aa = 50%, aa = 50%
verhouding genotypen Aa : aa = 1 : 1
verhouding fenotypen 1 : 1
genotypen Aa = 50%, aa = 50%
verhouding genotypen Aa : aa = 1 : 1
verhouding fenotypen 1 : 1
Verhoudingen
Huiswerk
Maak Hoofdstuk 3 paragraaf 1 t/m 3
Leerdoelen
Deze les
Je kunt een kruisingsschema opstellen.
Je kunt bij een gegeven kruising genotypen en fenotypen van ouders en/of nakomelingen afleiden.
Volgende les
Je kunt uit een gegeven stamboom afleiden welke genotypen de ouders en/of nakomelingen hebben, welk allel dominant is en welk allel recessief.
Je kunt beschrijven hoe door geslachtelijke voortplanting variatie in genotypen ontstaat.
Je kunt omschrijven wat een mutatie is en je kunt omschrijven hoe kanker ontstaat.
Erfelijkheid en evolutie
M3 T3
Leerdoelen
Vorige les
Je kunt een kruisingsschema opstellen.
Je kunt bij een gegeven kruising genotypen en fenotypen van ouders en/of nakomelingen afleiden.
Leerdoelen
Deze les
Je kunt uit een gegeven stamboom afleiden welke genotypen de ouders en/of nakomelingen hebben, welk allel dominant is en welk allel recessief.
Je kunt beschrijven hoe door geslachtelijke voortplanting variatie in genotypen ontstaat.
Je kunt omschrijven wat een mutatie is en je kunt omschrijven hoe kanker ontstaat.
Herhalen kruisingsschema’s
Maken opdracht 2
stambomen
Welke fenotypen zijn er?
Wie is anders?
Schrijf op wat je kan herleiden/ weet
Vul aan wat kan
Kies en werk
Ga zelfstandig aan de slag of doe mee met jet uitleggroepje
Ongeslachtelijke voortplanting
Geslachtelijke voortplanting
Meer variatie genotype en fenotype
Mutatie
mutagene invloeden
uv-straling
Röntgenstraling
Sigarettenrook
asbestdeeltjes
Kanker
Huiswerk
Maak Hoofdstuk 3 paragraaf 1 t/m 5
Leerdoelen
Deze les
Je kunt uit een gegeven stamboom afleiden welke genotypen de ouders en/of nakomelingen hebben, welk allel dominant is en welk allel recessief.
Je kunt beschrijven hoe door geslachtelijke voortplanting variatie in genotypen ontstaat.
Je kunt omschrijven wat een mutatie is en je kunt omschrijven hoe kanker ontstaat.
Volgende les
Je kunt omschrijven wanneer organismen tot één soort behoren.
Je kunt beschrijven wat de evolutietheorie inhoudt en hoe geslachtelijke voortplanting, mutatie en natuurlijke selectie bijdragen aan het ontstaan van nieuwe rassen en soorten.
Je kunt toelichten wat fossielen hebben bijgedragen aan de evolutietheorie.
Je kunt toelichten dat overeenkomsten in de bouw van organen, de bouw van cellen en de samenstelling van stoffen in cellen duiden op verwantschap.
Erfelijkheid en evolutie
M3 T3
Leerdoelen
Vorige les
Je kunt uit een gegeven stamboom afleiden welke genotypen de ouders en/of nakomelingen hebben, welk allel dominant is en welk allel recessief.
Je kunt beschrijven hoe door geslachtelijke voortplanting variatie in genotypen ontstaat.
Je kunt omschrijven wat een mutatie is en je kunt omschrijven hoe kanker ontstaat.
Deze les
Je kunt omschrijven wanneer organismen tot één soort behoren.
Je kunt beschrijven wat de evolutietheorie inhoudt en hoe geslachtelijke voortplanting, mutatie en natuurlijke selectie bijdragen aan het ontstaan van nieuwe rassen en soorten.
Je kunt toelichten wat fossielen hebben bijgedragen aan de evolutietheorie.
Je kunt toelichten dat overeenkomsten in de bouw van organen, de bouw van cellen en de samenstelling van stoffen in cellen duiden op verwantschap.
Herhalen
Erfelijkheid: De stamboom oefenen | Biologiepagina.nl
Soorten en rassen
Organismen behoren pas tot één soort als ze samen vruchtbare nakomelingen kunnen krijgen. De nakomelingen die ze krijgen, moeten zich dus ook weer kunnen voortplanten.
Een ras is een groep organismen binnen één soort die door bepaalde erfelijke eigenschappen verschilt van de rest van de soort.
evolutietheorie
verandering in genotypen
natuurlijke selectie
Aanpassingen aan het milieu
Ontstaan van nieuwe soorten
Charles Darwin
Fossielen
Wat zijn fossielen?
Verwantschap
de bouw van organen
de processen in cellen
de samenstelling van stoffen in cellen
Rudimentaire organen
Evolutionaire stamboom
Huiswerk
Maak Hoofdstuk 3 paragraaf 1 t/m 7
Leerdoelen
Deze les
Je kunt omschrijven wanneer organismen tot één soort behoren.
Je kunt beschrijven wat de evolutietheorie inhoudt en hoe geslachtelijke voortplanting, mutatie en natuurlijke selectie bijdragen aan het ontstaan van nieuwe rassen en soorten.
Je kunt toelichten wat fossielen hebben bijgedragen aan de evolutietheorie.
Je kunt toelichten dat overeenkomsten in de bouw van organen, de bouw van cellen en de samenstelling van stoffen in cellen duiden op verwantschap.
Volgende les
Je kunt enkele DNA-technieken in de biotechnologie beschrijven. (SE)
Erfelijkheid en evolutie
M3 T3
Leerdoelen
Vorige les
Je kunt omschrijven wanneer organismen tot één soort behoren.
Je kunt beschrijven wat de evolutietheorie inhoudt en hoe geslachtelijke voortplanting, mutatie en natuurlijke selectie bijdragen aan het ontstaan van nieuwe rassen en soorten.
Je kunt toelichten wat fossielen hebben bijgedragen aan de evolutietheorie.
Je kunt toelichten dat overeenkomsten in de bouw van organen, de bouw van cellen en de samenstelling van stoffen in cellen duiden op verwantschap.
Deze les
Je kunt enkele DNA-technieken in de biotechnologie beschrijven. (SE)
Herhalen
Recombinant-DNA techniek
Crispr-cas
Gentherapie
Genetische modificatie
Biotechnolodie
DNA-tests
huidschilfers, haren, sperma of bloedsporen
Daderonderzoek
Erfelijke ziektes opsporen
Verwantschapsonderzoek
Vlees controlerren
eDNA (enviromental DNA)
Onderzoeken welke diersoorten aanwezig zijn
Huiswerk
Maak Hoofdstuk 3 paragraaf 1 t/m 8
Kies en werk
Ga zelfstandig aan de slag of doe mee met jet uitleggroepje
Leerdoelen
Deze les
Je kunt enkele DNA-technieken in de biotechnologie beschrijven. (SE)
Volgende les
Herhalen en toetsvoorbereiding