Verslavingen herkennen en begrijpen
Verslavingen herkennen en begrijpen
Deze slide heeft geen instructies
Openingsvraag
Wat kan er gebeuren met een patiënt als jij verslaving níet herkent of niet goed begrijpt?
Of
Wat zou jij doen als je morgenochtend in de stage een patiënt hebt met verslavingsgedrag — en je weet er eigenlijk weinig van?
Of
Welke signalen van verslaving kun je missen als je niet weet waar je op moet letten?
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoel
Aan het einde van deze les kun je uitleggen wat verslaving is, de verschillende stadia en soorten verslaving noemen en herkennen welke signalen op problematisch gebruik wijzen in de zorgpraktijk.
Deze slide heeft geen instructies
Wat is verslaving?
Verslaving is een dwangmatige behoefte aan een middel of gedrag. Afhankelijkheid ontwikkelt zich geleidelijk en beïnvloedt het dagelijks functioneren.
Deze slide heeft geen instructies
Verslaving in de zorg
In Nederland hebben 2 miljoen mensen een verslaving. Als verpleegkundige kom je dit dus regelmatig tegen.
Deze slide heeft geen instructies
Gebruiken, misbruiken en verslaving
Er is een verschil tussen gebruik, misbruik (problematisch gebruik) en verslaving. Het is belangrijk deze goed te onderscheiden.
Deze slide heeft geen instructies
Verschillende stadia
Van experimenteren tot aan verslaving zijn er vijf stadia: experimenteren, recreatief gebruik, gewoontegebruik, problematisch gebruik en verslaving.
Deze slide heeft geen instructies
De vijf stadia van verslaving
4. Problematisch gebruik - 5. Verslaving
De eerste drie stadia gaan over incidenteel of gecontroleerd gebruik. Er is nog sprake van keuzevrijheid.
1. Experimenteren - 2. Recreatief gebruik - 3. Gewoontegebruik
Hier ontstaan problemen in het dagelijkse leven en is stoppen of minderen moeilijk. Er ontstaat afhankelijkheid.
Deze slide heeft geen instructies
Risicofactoren
Hoe jonger je begint en hoe vaker je gebruikt, hoe groter het risico op verslaving. Ook persoonlijke en sociale factoren spelen een rol.
Deze slide heeft geen instructies
Kenmerken van verslaving
Dwangmatig gebruiken, verlies van controle, tolerantie, ontwenningsverschijnselen en verwaarlozing van andere activiteiten.
Deze slide heeft geen instructies
Verschil: middelen- en gedragsverslaving
Middelenverslaving draait om stoffen zoals alcohol of drugs. Gedragsverslaving draait om handelingen, zoals gamen of gokken.
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeelden van verslavingen
Gokken, seksverslaving, pornoverslaving, gameverslaving, social media en smartphoneverslaving.
Gedragsverslaving
Alcohol, cannabis, xtc, cocaïne, speed, ketamine, GHB, designer drugs, hallucinogenen, lachgas.
Middelenverslaving
Deze slide heeft geen instructies
Alcoholverslaving en effecten
Gekenmerkt door controleverlies, tolerantie en lichamelijke en psychische ontwenningsverschijnselen zoals trillen, prikkelbaarheid en somberheid.
Deze slide heeft geen instructies
Populaire harddrugs: effecten en risico's
Xtc, cocaïne en speed vergroten energie of zelfvertrouwen, maar kunnen leiden tot verwardheid, afhankelijkheid en gezondheidsrisico’s.
Deze slide heeft geen instructies
Softdrugs en lachgas
Hasj, wiet, paddo’s, lachgas en truffels geven een roes of ‘trip’ maar ook zij kunnen problematisch zijn.
Deze slide heeft geen instructies
Gokverslaving
Gokken leidt vaak tot financiële, sociale en psychische problemen. Online gokken groeit snel als probleem.
Deze slide heeft geen instructies
Overige gedragsverslavingen
Seks-, porno-, game- en smartphoneverslaving beïnvloeden het dagelijkse leven ernstig en leiden tot isolatie of prestatieproblemen.
Deze slide heeft geen instructies
Signalen en gevolgen van verslaving
Problemen met werk, school, relaties, lichamelijke en psychische klachten, sociaal isolement en steeds meer moeten gebruiken of doen.
Deze slide heeft geen instructies
Het beloningscentrum in de hersenen
Verslaving prikkelt het beloningssysteem in de hersenen (dopamine), waardoor sterke verlangens en gedragsverandering ontstaan.
Deze slide heeft geen instructies
Diagnose en de DSM-5
De DSM-5 gebruikt elf criteria om de ernst van een verslaving in te schatten. Diagnoses worden door bevoegde behandelaars gesteld.
Deze slide heeft geen instructies
Verslaving en comorbiditeit
Verslaving gaat vaak samen met andere psychische aandoeningen of lichamelijke problemen, zoals depressie of diabetes.
Deze slide heeft geen instructies
Eens of oneens?
- Het is je eigen schuld als je verslaafd raakt aan drugs.
Deze slide heeft geen instructies
Eens of oneens?
- Mensen die verslaafd zijn, moet gelijk verplicht in een verslavingskliniek opgenomen worden.
Deze slide heeft geen instructies
Eens of oneens?
- Praten over drugs, stimuleert drugsgebruik.
Deze slide heeft geen instructies
Eens of oneens?
- Iemand met een dubbele diagnose (bv. verslaving en psychische stoornis of verslaving en (verstandelijke) beperking) moet allereerst behandeld worden voor de verslaving voordat hij hulp krijgt bij andere problematiek.
Deze slide heeft geen instructies
Eens of oneens?
- Het doorzoeken van persoonlijke ruimtes op de aanwezigheid van middelen is toegestaan als dit nodig is.
Deze slide heeft geen instructies
Eens of oneens?
- Als een cliënt niet wil praten over middelengebruik, moet je dit onderwerp laten rusten.
Deze slide heeft geen instructies
Eens of oneens?
- Wanneer de omgeving geen last heeft van een verslaving van de cliënt, hoeven we dit niet met hen te bespreken.
Deze slide heeft geen instructies
Jouw rol als verpleegkundige
Herkennen in welk stadium een zorgvrager zich bevindt, signaleren, ondersteunen en gericht vragen stellen zijn cruciaal in je werk.
Overdosis (intoxicatie)
Bij de eerste opvang van een alcoholintoxicatie is de ABCDE-systematiek goed werkbaar, vanuit de praktijk zijn er enkele onderdelen te noemen die specifiek aandacht behoeven: (1) Airway: door centrale demping van alcohol kan het moeilijk zijn om de luchtweg vrij te houden. (2) Breathing: Alcohol kan leiden tot een ademdepressie, welke zich kan uiten als cyanose. Dit effect wordt versterkt bij het in combinatie gebruiken van andere centraal dempende middelen (benzodiazepinen, GHB, opioïden). (3) Circulation: Alcohol kan wisselingen in bloeddruk en hartslag teweegbrengen, zowel stijgingen als dalingen hiervan worden gezien. (4) Disability: Bij ernstige intoxicatie kunnen sufheid, coma, maar ook verwardheid optreden. Door verhoogd valgevaar dient extra te worden gelet op neurotrauma’s. Alcohol kan schommelingen van bloedglucose geven, waarbij na consumptie vaak eerst een stijging en daarna een daling wordt gezien. (5) Exposure: Er dient ook aandacht te zijn voor kleiner letsel, welke soms gemaskeerd wordt door het pijnstillend effect van alcoholgebruik. Hypothermie kan sneller optreden in verband met perifere vaatverwijding.
Casus
Lionel werkte met veel plezier enkele jaren als verpleegkundige op de ziekenboeg in de dak- en thuislozenzorg. Hij was gezond, woonde samen met zijn vriendin en had een grote vriendengroep. Met zijn vrienden bezocht hij regelmatig housefeestjes, waar vaak drugs zoals xtc en cocaïne werden gebruikt.
Anderhalf jaar geleden nam hij op een feest een xtc-pilletje dat vervuild bleek te zijn. Hij zakte in elkaar en belandde met ernstige overhitting en uitdroging in het ziekenhuis.
Hierna ging het bergafwaarts met Lionel. Na een periode in de Ziektewet volgde een ontslagtraject. Zijn werkgever vond dat zijn drugsgebruik en de gevolgen ervan niet verenigbaar waren met het werk, zeker gezien de kwetsbare doelgroep. Lionel werd afhankelijk van een bijstandsuitkering en zijn vriendin verbrak de relatie.
Lionel trok tijdelijk weer bij zijn ouders in en raakte erg somber. Hij verdoofde zichzelf met het drinken van alcohol. Hierdoor kreeg hij gezondheidsproblemen en schulden, en namen zijn vrienden steeds minder contact met hem op. Hij vereenzaamde en kreeg ruzie met zijn ouders. Het lukte niet om zelf woonruimte te zoeken en zijn ouders zetten hem op straat. Na een tijdje logeren bij een kennis, sliep hij uiteindelijk op een bankje in het park. Na drie maanden kreeg Lionel een plek toegewezen in ‘tussenhuis’, een woonvoorziening voor zorgvragers met een verslavingsstoornis.
In de woonvoorziening raakt verpleegkundige Janice met Lionel in gesprek. 'Zou je je alcoholgebruik willen veranderen?' vraagt ze. Lionel twijfelt en biecht op: 'Ik wil al die pijn niet voelen. Er zit zo veel verdriet in mij dat ik het niet kan dragen. Ik ben er bang voor.' Janice reageert: 'Ik begrijp dat je veel pijn hebt en te veel hebt meegemaakt om dit in je eentje te dragen. Ik wil je graag steunen. Zullen we samen bespreken wat je kunt doen en wat dat voor jou kan betekenen?' Een maand later heeft Lionel, samen met Janice, een intakegesprek voor een klinisch behandeltraject. Hoewel hij bang is, voelt hij ook opluchting. 'Ik ben als de dood dat ik dit niet kan. Maar ik moet. Vroeger zat ik aan jouw kant,' zegt hij terwijl hij naar de intaker wijst. 'Nu zijn de rollen omgedraaid. Nu zit ik zelf in de shit. Maar ik ga ervoor.'
Deze slide heeft geen instructies