Wat staat er in de Grondwet
Wat staat er in de Grondwet
Open de les met het idee dat de Grondwet de basisregels van Nederland bevat en burgers beschermt tegen oneerlijke behandeling.
Lesdoel
Ik kan uitleggen wat artikel 1 van de Grondwet betekent.
De docent noemde meerdere doelen. Deze lesdoelzin kiest het doel dat het best het hart van de les draagt; de andere doelen komen terug in de inhoudelijke slides.
Welke woorden passen bij grondrechten?
Gebruik de woordenwolk om voorkennis op te halen. Verwachte woorden: vrijheid, regels, rechten, gelijk, wet, bescherming, discriminatie.
Wat is een rechtsstaat?
In een rechtsstaat moet iedereen zich aan de wet houden
Dat geldt voor burgers én voor de overheid
Burgers hebben gelijke rechten
In gelijke situaties moet je gelijk behandeld worden
De wet beschermt burgers tegen onrecht
Leg het verschil uit tussen zomaar macht gebruiken en gebonden zijn aan regels. Koppel dit direct aan burgerschap: rechten én plichten horen bij elkaar.
De Grondwet als basis
De Grondwet is de basis van de rechtsstaat
Hierin staan de belangrijkste regels van Nederland
Ook de grondrechten van burgers staan erin
Die grondrechten gelden voor iedereen in Nederland
Benadruk dat de Grondwet niet alle wetten bevat, maar wel de belangrijkste uitgangspunten. Andere wetten moeten daarbij passen.
Wat zijn grondrechten?
Grondrechten zijn de basisrechten van mensen in Nederland. Ze beschermen burgers en geven vrijheid en zekerheid. De overheid moet deze rechten respecteren.
Noem dat grondrechten speciaal zijn omdat ze in de Grondwet staan. Laat het verschil horen tussen een gewoon voordeel en een recht dat iedereen heeft.
Bescherming door de wet
Je kunt niet zomaar gestraft worden
Straf mag alleen voor iets dat in de wet strafbaar is
Zo beschermt de rechtsstaat burgers tegen willekeur
Regels geven duidelijkheid en veiligheid
Gebruik het woord 'willekeur' eventueel met uitleg: niet zomaar op gevoel of naar eigen zin handelen. Houd het eenvoudig op A2/B1-niveau.
Wat hoort bij een rechtsstaat?
Iedereen volgt de wet
De overheid kiest zelf
Alleen burgers tellen
Straf zonder regels
Toetst de kern van slides 2 t/m 5: burgers én overheid moeten zich aan de wet houden, en straf mag niet zomaar.
Maak de tekst compleet
De Grondwet is de basis van de rechtsstaat. Grondrechten beschermen burgers. Je kunt alleen gestraft worden voor iets dat in de wet strafbaar is.
Laat leerlingen de kernwoorden uit de eerste uitleg terughalen.
Artikel 1
‘Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan.’
Lees artikel 1 rustig voor. Leg moeilijke woorden mondeling uit: levensovertuiging, politieke gezindheid en discriminatie.
Betekenis van artikel 1
Mensen moeten gelijk behandeld worden in gelijke situaties
Discriminatie is verboden
Je mag niet anders behandeld worden om wie je bent of wat je gelooft
Artikel 1 beschermt iedereen in Nederland
Geef één eenvoudig voorbeeld van gelijke behandeling, bijvoorbeeld bij school, werk of in een winkel.
Wanneer is iets discriminatie?
Anders behandelen zonder eerlijke reden
Bijvoorbeeld om geloof, geslacht of afkomst
Artikel 1 zegt: dat mag niet
Houd het bij de gronden die in de aangeleverde tekst staan. Vermijd nieuwe juridische details die niet nodig zijn voor deze les.
Wat betekent artikel 1 het best?
Iedereen stemt hetzelfde
Iedereen is altijd gelijk
Discriminatie is verboden
Iedereen heeft hetzelfde geloof
Sluit aan op slides 6 t/m 8. De kern is gelijke behandeling in gelijke situaties en verbod op discriminatie.
Noem één woord dat bij artikel 1 past.
Bespreek dat discriminatie is: mensen anders behandelen zonder eerlijke reden, bijvoorbeeld om geloof, geslacht of afkomst.
Belangrijke grondrechten
In de Grondwet staan in totaal 23 grondrechten
Een belangrijk voorbeeld is gelijke behandeling
Een ander voorbeeld is vrijheid van godsdienst
Grondrechten beschermen vrijheid en waardigheid
Noem dat dit lesmateriaal maar enkele voorbeelden bespreekt. Het doel is kennismaken met belangrijke grondrechten, niet alle 23 uitwerken.
Vrijheid van godsdienst
Je mag je geloof hebben
Je mag je geloof beleven
Dit grondrecht staat in artikel 6
Ook dit recht geldt voor iedereen
Leg uit dat vrijheid van godsdienst gaat over ruimte voor verschillende overtuigingen in dezelfde samenleving.
Vrijheid van meningsuiting
Je mag zeggen en schrijven wat je denkt
Dit is een belangrijk grondrecht in een democratie
Maar een grondrecht geeft geen toestemming om de wet te overtreden
Gebruik het voorbeeld uit de bron: een journalist mag schrijven wat hij wil, maar geen privégegevens openbaar maken als dat strafbaar is.
Hoeveel grondrechten staan in de Grondwet?
16
23
10
32
Deze slide heeft geen instructies
Vul de juiste woorden in
Vrijheid van godsdienst betekent dat je je geloof mag hebben en beleven. Vrijheid van meningsuiting betekent dat je mag zeggen en schrijven wat je denkt. Maar je mag de wet niet overtreden.
Herhaalt de twee voorbeelden van grondrechten en de grens dat een grondrecht niet boven de wet staat.
Grondrechten kunnen botsen
Soms passen twee grondrechten niet makkelijk tegelijk in één situatie. Dan ontstaat een botsing tussen rechten. De vraag is dan welk recht in die situatie het zwaarst weegt.
Maak duidelijk dat een botsing niet betekent dat één recht altijd onbelangrijk is. Het gaat om afwegen in een concrete situatie.
Voorbeeld van een botsing
Een christelijke school weigert een leerling
Reden: de leerling en ouders zijn moslim
Dan botst vrijheid van godsdienst met gelijke behandeling
Artikel 6 botst hier met artikel 1
Blijf dicht bij het gegeven voorbeeld uit de input. De kern is de spanning tussen twee grondrechten, niet het uitspreken van een juridisch oordeel.
Een grondrecht heeft grenzen
Een grondrecht staat niet boven de wet
Je mag vrijheid niet gebruiken om strafbare dingen te doen
Rechten gaan samen met regels
Verbind dit met burgerschap: vrijheid vraagt verantwoordelijkheid. Gebruik opnieuw het voorbeeld van privégegevens alleen mondeling als toelichting.
Thorbecke en 1848
Thorbecke schreef in 1848 een nieuwe Grondwet
Hij betekende veel voor de Nederlandse democratie
Ook voor de rechtsstaat was dit belangrijk
Houd dit historisch deel kort en functioneel: waarom noemen we Thorbecke? Omdat de huidige democratische rechtsstaat mede op die Grondwet bouwt.
Waarom grondrechten belangrijk zijn
Ze beschermen burgers tegen onrecht
Ze zorgen voor gelijke behandeling
Ze geven vrijheid binnen de wet
Ze horen bij een democratische rechtsstaat
Laat dit dienen als inhoudelijke afronding van de les: van begrip van artikel 1 naar het bredere belang van grondrechten.
Welke artikelen botsen in het voorbeeld van de school?
Artikel 1 en 6
Artikel 1 en 23
Artikel 6 en 23
Artikel 3 en 6
Verwijst naar het voorbeeld op slides 12 t/m 16: gelijke behandeling botst met vrijheid van godsdienst.
Welk grondrecht vind jij hier het zwaarst wegen?
Artikel 1
Artikel 6
Allebei even belangrijk
Deze slide heeft geen instructies
Waarom zijn grondrechten belangrijk?
Bespreek meningen kort klassikaal. Laat leerlingen hun keuze koppelen aan bescherming, gelijke behandeling of vrijheid van godsdienst.
Wat heb je vandaag geleerd?
Deze slide heeft geen instructies
Wat vond je het lastigst?
Deze slide heeft geen instructies
Wat onthoud je van artikel 1?
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
rechtsstaat - Een land waarin burgers en overheid zich aan de wet moeten houden.
Grondwet - De basiswet van Nederland met belangrijke regels en grondrechten.
grondrechten - Basisrechten die alle burgers beschermen.
artikel 1 - Het artikel in de Grondwet over gelijke behandeling en het verbod op discriminatie.
discriminatie - Mensen oneerlijk anders behandelen om bijvoorbeeld geloof, afkomst of geslacht.
gelijke behandeling - Mensen in gelijke situaties op dezelfde manier behandelen.
vrijheid van godsdienst - Het recht om een geloof te hebben en te beleven.
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
vrijheid van meningsuiting - Het recht om te zeggen en te schrijven wat je denkt.
democratie - Een bestuursvorm waarin burgers invloed hebben op het bestuur.
Thorbecke - De politicus die in 1848 een nieuwe Grondwet schreef.
botsing van grondrechten - Een situatie waarin twee grondrechten moeilijk tegelijk toegepast kunnen worden.
Deze slide heeft geen instructies