Par. 1.3: Manieren van lezen: Verkennend lezen t/m studerend lezen
Lezen met een doel
Lesduur is: 50 minOnderdelen in deze les
Lezen met een doel
Open met het idee dat je niet elke tekst op dezelfde manier leest. De les draait om kiezen: welke leesmanier past bij je doel?
Start van de les
Telefoon uit of op stil.
Neem plaats.
Jas uit.
Op tafel: Werkboek Nederlands of laptop/ Chromebook en schrift dicht
Tas op de grond.
Geen eten of drinken
Presentie!
Deze slide heeft geen instructies
Par. 1.3 en 2.3
In deze paragrafen herhaal je:
• de manieren van lezen nauwkeurig lezen en verkennend lezen;
• de tekstdoelen informeren, overtuigen, activeren, amuseren;
• verwijswoorden.
• hoe je het onderwerp en deelonderwerp van een tekst vindt;
• de Moeilijke-woordenwijzer;
• de signaalwoorden die een opsomming, tegenstelling en tijdsvolgorde aangeven.
In deze paragraaf leer je:
• de manieren van lezen zoekend lezen en studerend lezen
• de tekstdelen inleiding, kern en slot herkennen;
• de signaalwoorden herkennen die een voorbeeld aangeven.
Deze slide heeft geen instructies
De app-update 📱
“Stel je voor: je krijgt een melding op je telefoon: ‘Belangrijke update van TikTok/Instagram/Snapchat.’
Je klikt erop, maar je hebt eigenlijk helemaal geen zin om een tekst van 800 woorden te lezen. Je wilt maar één ding weten: Wat verandert er voor mij?
Je kijkt snel naar de titel, tussenkopjes en opvallende woorden. Je ziet bijvoorbeeld: Nieuwe privacyregels, nieuwe functies en instellingen. Je weet meteen ongeveer waar de tekst over gaat.
Maar stel nu dat je wilt weten: Vanaf welke leeftijd mag je deze nieuwe functie gebruiken? Dan ga je veel preciezer lezen en zoek je gericht naar dat ene antwoord.
Je leest dus niet altijd een tekst op dezelfde manier. Het hangt af van wat je wilt weten.”
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel
Ik kan uitleggen welke leesmanier past bij mijn leesdoel en hoe ik het onderwerp en deelonderwerp van een tekst vind.
Deze slide heeft geen instructies
Welke leesmanieren ken jij al?
Gebruik de antwoorden om voorkennis op te halen. Verwachte woorden: verkennend, nauwkeurig, zoekend, studerend, onderwerp, deelonderwerp.
Nauwkeurig lezen
Je leest langzaam en precies.
Je let op belangrijke woorden en details.
Je wilt de tekst goed begrijpen.
Deze manier past bij opdrachten over inhoud.
Benadruk dat nauwkeurig lezen handig is als leerlingen vragen moeten beantwoorden of informatie echt moeten begrijpen.
Wanneer lees je nauwkeurig?
bij een moeilijke tekst
als je antwoorden moet zoeken én begrijpen
als je de hoofdgedachte wilt volgen
als kleine verschillen in de tekst belangrijk zijn
Maak verschil met zoekend lezen: daar zoek je vaak één feit, terwijl je hier het geheel goed wilt begrijpen.
Verkennend lezen
Je kijkt eerst globaal naar de tekst.
Je leest nog niet alles.
Je let op titel, tussenkopjes, plaatjes en opvallende woorden.
Zo ontdek je waar de tekst over gaat.
Koppel dit aan voorkennis: leerlingen doen dit vaak al onbewust bij een website, artikel of hoofdstuk.
Wat levert verkennend lezen op?
Verkennend lezen helpt je snel een eerste indruk te krijgen. Je ziet het onderwerp, je schat in of de tekst belangrijk is en je weet beter waar je later op moet letten bij verder lezen.
Deze slide heeft geen instructies
Onderwerp van een tekst
Het onderwerp zegt in een paar woorden waar de hele tekst over gaat.
Je vindt het onderwerp vaak door te letten op:
de titel
woorden die vaak terugkomen
de eerste regels
plaatjes en tussenkopjes
Noem dat het onderwerp meestal kort is: geen hele zin, maar een woordgroep zoals 'gezonde voeding' of 'sociale media'.
Deelonderwerp van een tekst
Een deelonderwerp is een kleiner stuk van het onderwerp.
Elke alinea of groep alinea's kan een deelonderwerp hebben.
Tussenkopjes geven deelonderwerpen vaak duidelijk aan.
Vraag jezelf af: welk stukje van het onderwerp staat hier centraal?
Benadruk het verschil: onderwerp = waar de hele tekst over gaat; deelonderwerp = waar een deel van de tekst over gaat.
Onderwerp en deelonderwerp
Deelonderwerp
gaat over de hele tekst
meestal kort geformuleerd
vaak te vinden via titel en kernwoorden
gaat over een deel van de tekst
past bij een alinea of tekstdeel
vaak te vinden via tussenkopjes
Onderwerp
Gebruik eventueel een simpel voorbeeldtekstje uit het boek om het verschil hardop voor te doen.
Waarvoor gebruik je verkennend lezen?
één datum vinden
een eerste indruk
goed onthouden
alles precies begrijpen
Toetst het verschil tussen verkennend, zoekend, studerend en nauwkeurig lezen.
Vul de juiste woorden in
Bij verkennend lezen kijk je eerst globaal naar een tekst. Zo vind je vaak het onderwerp van de hele tekst. Een deelonderwerp gaat over een kleiner stuk, zoals een alinea of tekstdeel.
Alle drie de woorden zijn kernbegrippen uit dit lesblok.
Zoekend lezen
Je zoekt één bepaald gegeven.
Je leest niet alles van begin tot eind.
Je let op namen, cijfers, data of een trefwoord.
Je ogen springen snel door de tekst.
Leg uit dat zoekend lezen handig is bij een rooster, handleiding, website of bron waarin je één antwoord nodig hebt.
Wanneer lees je zoekend?
als je wilt weten hoe laat iets begint
als je een naam of datum zoekt
als je in een tekst één antwoord nodig hebt
als je snel wilt controleren of informatie aanwezig is
Zet zoekend lezen duidelijk naast verkennend lezen: verkennend = eerste indruk, zoekend = gericht één gegeven vinden.
Zoekend lezen aanpak
Leesdoel kiezen → trefwoord bedenken → tekst scannen → gevonden informatie controleren
Bij zoekend lezen is snelheid belangrijk, maar je controleert altijd of je echt het juiste stukje tekst hebt.
Noem dat leerlingen hun vinger of pen kunnen gebruiken om sneller langs regels, tussenkopjes of vetgedrukte woorden te gaan.
Wat doe je als eerste bij zoekend lezen?
tekst scannen
informatie controleren
leesdoel kiezen
samenvatting maken
De aanpak op de slide is: leesdoel kiezen → trefwoord bedenken → tekst scannen → gevonden informatie controleren.
Vul de juiste woorden in
Bij zoekend lezen zoek je één bepaald gegeven. Je bedenkt eerst een trefwoord en daarna ga je de tekst scannen. Daarna controleer je of je het juiste stukje hebt gevonden.
De woorden komen letterlijk uit de uitleg over zoekend lezen.
Studerend lezen
Je leest om de tekst te leren en te onthouden.
Je probeert de inhoud echt te begrijpen.
Je let op hoofdpunten en voorbeelden.
Vaak maak je aantekeningen of een samenvatting.
Maak duidelijk dat studerend lezen verder gaat dan nauwkeurig lezen: je leest niet alleen precies, maar ook met het doel om de stof te onthouden.
Wat doe je bij studerend lezen?
belangrijke informatie markeren
moeilijke woorden verklaren
hoofd- en bijzaken onderscheiden
samenvatten in eigen woorden
de tekst nog eens terugkijken
Benadruk dat 'in eigen woorden' belangrijk is. Overschrijven is niet hetzelfde als leren.
Vier leesmanieren vergelijken
Verkennend lezen: een eerste indruk krijgen
Zoekend lezen: één gegeven vinden
Nauwkeurig lezen: precies begrijpen wat er staat
Studerend lezen: begrijpen én onthouden
Dit is het kernonderscheid van de les. Laat horen dat het leesdoel bepaalt welke manier je kiest.
Kiezen van de juiste leesmanier
Je leest niet altijd op dezelfde manier.
Leesdoel bepaalt je keuze:
eerst oriënteren → verkennend lezen
iets opzoeken → zoekend lezen
tekst goed begrijpen → nauwkeurig lezen
leren voor een toets → studerend lezen
Als er tijd is, kan de docent mondeling enkele situaties noemen en leerlingen laten meedenken zonder dit als aparte interactieslide vorm te geven.
Welke leesmanier past bij leren voor een toets?
zoekend lezen
verkennend lezen
studerend lezen
nauwkeurig lezen
Controleert of leerlingen het leesdoel kunnen koppelen aan de juiste leesmanier.
Welke leesmanier vind jij het lastigst?
verkennend
zoekend
nauwkeurig
studerend
Deze slide heeft geen instructies
Wat heb jij vandaag geleerd?
Laat leerlingen terugkijken op hun leerproces. Mogelijke antwoorden: verschil tussen de leesmanieren, onderwerp/deelonderwerp vinden, kiezen op basis van leesdoel.
Wat vond jij vandaag het moeilijkst?
Bespreek kort welke onderdelen lastig waren, bijvoorbeeld onderwerp en deelonderwerp uit elkaar houden of de juiste leesmanier kiezen.
Begrippenlijst
nauwkeurig lezen - een tekst langzaam en precies lezen om hem goed te begrijpen.
verkennend lezen - een tekst globaal bekijken om snel te zien waar hij over gaat.
zoekend lezen - een tekst scannen om één bepaald gegeven te vinden.
studerend lezen - een tekst lezen om informatie te begrijpen en te onthouden.
onderwerp - waar de hele tekst over gaat.
deelonderwerp - een kleiner onderdeel van het onderwerp in een tekstdeel.
Deze slide heeft geen instructies
