Zorgvormen in Nederland

• newEditor
• Zorg en Welzijn
• Middelbare school
• vmbo k
• Leerjaar 3,4

Zorgvormen in Nederland

Open met het idee dat niet alle zorg op dezelfde plek en op hetzelfde niveau gebeurt. Deze les helpt leerlingen woorden te begrijpen die zij in de zorg en in stages kunnen tegenkomen.

Lesdoel

Ik kan uitleggen wat eerstelijnszorg, tweedelijnszorg, intramurale zorg, extramurale zorg, ambulante zorg, semimurale zorg en transmurale zorg zijn, en ik kan er voorbeelden bij geven.

Eerstelijnszorg: eerste hulp dichtbij

• De eerste plek waar je met een zorgvraag komt

• Vaak dicht bij huis

• Zonder opname in het ziekenhuis

• Vaak zonder verwijzing bereikbaar

Benadruk dat 'eerste lijn' niet betekent dat de zorg simpel is, maar dat dit het eerste contactpunt is voor veel mensen.

Wie werken in de eerstelijnszorg?

Voorbeelden van eerstelijnszorg zijn:

• de huisarts

• de tandarts

• de fysiotherapeut

• de verloskundige

• de wijkverpleegkundige

• de apotheek

Niet elke zorgverlener is altijd zonder verwijzing bereikbaar, maar voor deze doelgroep is het belangrijkste onderscheid: dichtbij, eerste contact, vaak buiten het ziekenhuis.

Wat doet de eerstelijnszorg?

• klachten bekijken en bespreken

• eenvoudige behandelingen geven

• advies en controle geven

• doorverwijzen als meer onderzoek nodig is

Noem dat de huisarts vaak een poortwachter is: deze beslist mee of iemand naar een specialist moet.

Voorbeeld van eerstelijnszorg

Een leerling heeft al dagen last van benauwdheid.

De leerling gaat naar de huisarts.

De huisarts luistert naar de longen, stelt vragen en geeft advies of medicijnen.

Als het nodig is, volgt een verwijzing naar het ziekenhuis.

Dit voorbeeld vormt de brug naar tweedelijnszorg: eerst kijken in de eerste lijn, daarna pas gespecialiseerde zorg als dat nodig is.

Tweedelijnszorg: specialistische zorg

• Zorg van een specialist

• Meestal in een ziekenhuis of behandelcentrum

• Vaak pas na een verwijzing van de huisarts

• Gericht op onderzoek of behandeling die meer kennis of apparatuur vraagt

Gebruik het contrast met de eerste lijn: niet eerste contact, maar vervolgzorg als gewone zorg niet genoeg is.

Voorbeelden van tweedelijnszorg

Voorbeelden zijn:

• de cardioloog

• de kinderarts

• de chirurg

• de dermatoloog

• onderzoek met speciale apparatuur in het ziekenhuis

Laat zien dat het hier vaak gaat om artsen met een specialisme.

Wanneer kom je in de tweede lijn?

• als klachten niet overgaan

• als extra onderzoek nodig is

• als een specialist moet behandelen

• als een operatie of ziekenhuiszorg nodig is

Maak duidelijk dat tweedelijnszorg niet 'beter' is, maar anders: meer gespecialiseerd.

Van eerste naar tweede lijn

Huisarts onderzoekt klacht → verwijzing

Verwijzing → afspraak bij specialist

Specialist onderzoekt verder → behandeling of controle

Zo werken eerstelijnszorg en tweedelijnszorg samen.

De pijlnotatie is hier passend omdat de zorgroute zelf de kern van de slide is.

Intramurale zorg: zorg met verblijf

• Zorg binnen de muren van een instelling

• Iemand verblijft daar tijdelijk of langer

• Bijvoorbeeld in een ziekenhuis, verpleeghuis of instelling

Leg het woord uit: 'intra' betekent binnen. Het gaat dus om zorg in een gebouw van een instelling mét verblijf.

Kenmerken van intramurale zorg

• de patiënt slaapt of woont op de zorgplek

• er is vaak 24-uurs zorg mogelijk

• er is veel toezicht en hulp aanwezig

• geschikt als thuis wonen tijdelijk of niet meer gaat

Noem dat opname in een ziekenhuis ook intramuraal kan zijn, zelfs als het maar kort duurt.

Voorbeelden van intramurale zorg

• opname na een operatie

• wonen in een verpleeghuis

• verblijf in een revalidatiecentrum

• wonen in een zorginstelling

Laat leerlingen het verschil zien tussen kort verblijf en lang verblijf: beide kunnen intramuraal zijn.

Waarom intramurale zorg?

Iemand krijgt intramurale zorg als er veel hulp, toezicht of behandeling op één plek nodig is. Thuis is die zorg dan niet genoeg of niet veilig genoeg.

Extramurale zorg: zorg zonder verblijf

• Zorg buiten de instelling

• De patiënt blijft thuis wonen

• Zorgverlener komt thuis of de patiënt gaat naar een praktijk

Leg het woord uit: 'extra' betekent buiten. Dus buiten de muren van een instelling.

Voorbeelden van extramurale zorg

• thuiszorg

• hulp van de wijkverpleegkundige

• bezoek aan de huisarts

• fysiotherapie in een praktijk

• controle bij de verloskundige

Verbind hier extramurale zorg met eerstelijnszorg: vaak overlappen die, maar het zijn niet precies dezelfde begrippen.

Wat is het verschil met intramurale zorg?

Intramurale zorg: je verblijft in een instelling.

Extramurale zorg: je woont thuis en krijgt daar of in een praktijk zorg.

Benadruk dat het hier gaat om de plaats van de zorg en het wel of niet verblijven.

Waarom extramurale zorg?

Extramurale zorg past goed als iemand nog thuis kan wonen. Het helpt om zo zelfstandig mogelijk te blijven, met hulp op de momenten dat dat nodig is.

Ambulante zorg: kort contact

• Zorg zonder opname

• Iemand komt voor een afspraak en gaat weer naar huis

• De zorg duurt vaak kort per bezoek

Ambulante zorg lijkt op extramurale zorg, maar leg nadruk op het korte contact zonder verblijf.

Voorbeelden van ambulante zorg

• controle op de polikliniek

• gesprek met een specialist

• behandeling op een dagafdeling zonder opname

• bezoek aan de GGZ voor gesprekken

Noem dat ambulante zorg in of buiten het ziekenhuis kan plaatsvinden, zolang er geen opname is.

Ambulant is niet hetzelfde als wonen

Bij ambulante zorg is er wel behandeling, maar geen verblijf. Je komt, krijgt zorg en gaat daarna weer naar huis.

Dit voorkomt verwarring met intramurale zorg en met langdurige begeleiding.

Voorbeeld van ambulante zorg

Iemand gaat naar het ziekenhuis voor een onderzoek op de polikliniek.

Na het onderzoek is er geen opname nodig.

De persoon gaat dezelfde dag weer naar huis.

Dat is ambulante zorg.

Semimurale zorg: tussen thuis en opname

• Zorg tussen extramuraal en intramuraal in

• Iemand verblijft er niet blijvend

• Vaak voor een deel van de dag of een korte periode

Leg uit dat 'semi' betekent: gedeeltelijk. Het is dus een tussenvorm.

Voorbeelden van semimurale zorg

• dagbehandeling

• dagopvang

• logeerzorg

• deeltijdbehandeling

• tijdelijk verblijf als ondersteuning

De precieze voorbeelden kunnen per sector verschillen; houd de kern vast: geen volledig thuis, maar ook geen blijvende opname.

Waarom semimurale zorg?

Semimurale zorg is handig als iemand meer hulp nodig heeft dan thuis, maar niet volledig opgenomen hoeft te worden.

Vergelijk met een brug: meer ondersteuning dan extramurale zorg, minder verblijf dan intramurale zorg.

Voorbeeld van semimurale zorg

Een oudere gaat overdag naar een zorgcentrum voor begeleiding en activiteiten. 's Avonds gaat deze persoon weer naar huis. Dat is een voorbeeld van semimurale zorg.

Transmurale zorg: zorg die doorloopt

• Zorg die over de grenzen van instellingen heen wordt geregeld

• Goede samenwerking tussen zorgverleners

• Belangrijk bij overgang van ziekenhuis naar thuis

Leg uit dat 'trans' betekent: over of doorheen. De kern is samenwerking en overdracht.

Wanneer is transmurale zorg nodig?

• na ontslag uit het ziekenhuis

• als meerdere zorgverleners betrokken zijn

• als zorg thuis moet doorgaan

• als goede overdracht belangrijk is

Koppel dit aan veiligheid: goede informatieoverdracht voorkomt fouten en onduidelijkheid.

Voorbeeld van transmurale zorg

Ziekenhuis behandelt patiënt → ontslag naar huis

Verpleegkundige overdracht → thuiszorg neemt zorg over

Huisarts en thuiszorg houden contact

Dat is transmurale zorg.

De keten tussen instellingen is hier belangrijker dan de plek alleen.

Waarom is transmurale zorg belangrijk?

Door goede samenwerking sluit de zorg beter op elkaar aan. De patiënt weet waar hij aan toe is, en zorgverleners weten wat er al is gedaan en wat nog nodig is.

Begrippen om te onthouden

eerstelijnszorg - zorg waar je meestal het eerst naartoe gaat met een klacht

tweedelijnszorg - specialistische zorg, vaak na verwijzing

intramurale zorg - zorg met verblijf in een instelling

extramurale zorg - zorg zonder verblijf, thuis of in een praktijk

ambulante zorg - zorg zonder opname; na de afspraak ga je weer naar huis

semimurale zorg - tussenvorm tussen thuiszorg en opname

transmurale zorg - zorg die goed wordt afgestemd tussen verschillende zorgplekken