Grammatica en spelling
Grammatica en spelling
Lesduur is: 50 minOnderdelen in deze les
Grammatica en spelling
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoel
Ik kan in een zin de persoonsvorm, het werkwoordelijk gezegde, het onderwerp en het lijdend voorwerp vinden, en ik kan veelvoorkomende spellingsregels correct toepassen.
Deze slide heeft geen instructies
Welke grammatica- of spellingsregel vind jij al best lastig?
Gebruik de woordwolk om voorkennis en onzekerheden zichtbaar te maken. Vraag kort door op veelgenoemde woorden zoals persoonsvorm, onderwerp, d/t of leestekens.
Wat is de persoonsvorm?
De persoonsvorm (pv) is een werkwoord in de zin.
Je vindt de persoonsvorm door de tijd van de zin te veranderen of er een vraag van te maken.
Yara fietst naar school.
Verleden tijd: Yara fietste naar school.
Vraag: Fietst Yara naar school?
De persoonsvorm is: fietst.
Text
Benadruk dat er maar één persoonsvorm per gewone zin is. Laat zien dat juist het werkwoord verandert als je de tijd wijzigt.
Zo herken je de persoonsvorm
Gebruik deze aanpak:
Zoek de werkwoorden in de zin.
Zet de zin in een andere tijd.
Kijk welk werkwoord verandert.
Dat werkwoord is de persoonsvorm.
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld
Zin: De leerlingen maken vandaag een moeilijke toets.
Verleden tijd: De leerlingen maakten vandaag een moeilijke toets.
Het woord dat verandert, is maken.
De persoonsvorm is dus: maken.
Neem het antwoord over uit het lesplan, ook al is de voorbeeldzin inhoudelijk wat ongebruikelijk als pv-uitleg. Focus op de tijdproef.
Waarom de persoonsvorm belangrijk is
De persoonsvorm helpt bij het ontleden van zinnen.
Vanuit de persoonsvorm vind je later ook het onderwerp.
Het is vaak het eerste onderdeel dat je zoekt.
Deze slide heeft geen instructies
Zinsdelen
Een zinsdeel bestaat uit één of meer woorden die bij elkaar horen.
Gebruik de verplaatsproef.
Woorden die samen blijven, vormen meestal één zinsdeel.
De jongen | koopt | vandaag | een nieuwe fiets
Maak zichtbaar dat een zinsdeel uit meer dan één woord kan bestaan, bijvoorbeeld 'een nieuwe fiets'.
De verplaatsproef
Met de verplaatsproef zet je een deel van de zin vooraan:
Vandaag koopt de jongen een nieuwe fiets.
Een nieuwe fiets koopt de jongen vandaag.
Wat samen verhuist, is meestal één zinsdeel.
Deze slide heeft geen instructies
Zinsdelen in het voorbeeld
De jongen
koopt
vandaag
een nieuwe fiets
Elk deel heeft een eigen functie in de zin.
Deze slide heeft geen instructies
Welk woord is de persoonsvorm in deze zin?
De spelers trainen elke dag.
de spelers
trainen
elke dag
spelers
Toets of leerlingen de tijdproef kunnen koppelen aan het juiste werkwoord. Veelgemaakte fout: onderwerp kiezen in plaats van persoonsvorm.
Grammatica aanvullen
Je vindt de persoonsvorm door de tijd van de zin te veranderen. Met de verplaatsproef ontdek je welke woorden samen één zinsdeel vormen.
Alle begrippen komen letterlijk uit de vorige slides en hebben elk maar één logische plek.
Werkwoordelijk gezegde
Het werkwoordelijk gezegde (wwg) bestaat uit alle werkwoorden in de zin.
De leerling heeft zijn huiswerk gemaakt.
Persoonsvorm: heeft
Werkwoordelijk gezegde: heeft gemaakt
Leg het verschil uit tussen één werkwoord (pv) en alle werkwoorden samen (wwg).
Zo vind je het wwg
Gebruik deze aanpak:
Zoek de persoonsvorm.
Zoek daarna de andere werkwoorden in de zin.
Neem alle werkwoorden samen.
Dat is het werkwoordelijk gezegde.
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld van het gezegde
Zin: Mijn moeder gaat vanavond koken.
Werkwoorden: gaat, koken
Samen vormen ze het werkwoordelijk gezegde.
Antwoord: gaat koken
Deze slide heeft geen instructies
Het onderwerp
Zo vind je het onderwerp:
Stel de vraag: wie of wat + persoonsvorm?
De docent legt de opdracht uit.
Wie legt uit? De docent
Wijs erop dat het onderwerp vaak aangeeft wie iets doet of wie centraal staat in de zin.
Onderwerp in het voorbeeld
Zin: De docent legt de opdracht uit.
Persoonsvorm: legt
Vraag: wie legt uit?
Onderwerp: de docent
Deze slide heeft geen instructies
Het lijdend voorwerp
Zo vind je het lijdend voorwerp:
Stel de vraag: wie of wat + werkwoordelijk gezegde + onderwerp?
De jongen eet een appel.
Wat eet de jongen? een appel
Benadruk dat het lijdend voorwerp het deel is dat de handeling ondergaat.
Lijdend voorwerp in het voorbeeld
Zin: De jongen eet een appel.
Werkwoordelijk gezegde: eet
Onderwerp: de jongen
Vraag: wat eet de jongen?
Lijdend voorwerp: een appel
Deze slide heeft geen instructies
Een hele zin ontleden
Voorbeeldzin:
De leerlingen hebben gisteren een heerlijke taart gebakken.
We zoeken:
de persoonsvorm
het werkwoordelijk gezegde
het onderwerp
het lijdend voorwerp
Deze slide heeft geen instructies
Uitwerking van de zin
Persoonsvorm: hebben
Werkwoordelijk gezegde: hebben gebakken
Onderwerp: de leerlingen
Lijdend voorwerp: een heerlijke taart
Laat zien dat leerlingen eerst de pv zoeken, daarna het wwg, en pas daarna onderwerp en lijdend voorwerp.
Wat is het werkwoordelijk gezegde in: De kinderen hebben hard gewerkt?
hebben
hard gewerkt
hebben gewerkt
de kinderen
Controleer of leerlingen weten dat het wwg uit alle werkwoorden samen bestaat.
Wat is het onderwerp? De kat slaapt op de bank.
Deze slide heeft geen instructies
Ontleed de zin
In de zin De jongen eet een appel. Het onderwerp is dus de eter en het lijdend voorwerp is wat hij opeet.
Laat leerlingen het verschil toepassen tussen onderwerp en lijdend voorwerp met het bekende voorbeeld uit de les.
Stam en ik-vorm
Bij veel werkwoorden vind je de stam door -en van het hele werkwoord af te halen.
Let daarna goed op de spelling.
De ik-vorm is vaak gelijk aan de stam, maar soms verandert de schrijfwijze.
Leg uit dat de spelling soms aangepast moet worden om dezelfde klank te houden.
Voorbeelden van stam en ik-vorm
werken - stam: werk - ik-vorm: werk
lopen - stam: lop - ik-vorm: loop
Meer voorbeelden
maken - stam: mak - ik-vorm: maak
reizen - stam: reiz - ik-vorm: reis
Hele werkwoord
Deze slide heeft geen instructies
Tegenwoordige tijd
ik → ik-vorm → ik werk
jij / hij / zij → ik-vorm + t → jij werkt
wij / jullie / zij → hele werkwoord → wij werken
Let op: staat jij achter de persoonsvorm? Dan schrijf je geen extra t.
Werk jij morgen?
Benadruk vooral het verschil tussen 'jij werkt' en 'werk jij'.
Juiste werkwoordsvorm
Welke zin is goed geschreven?
A. Jij vind het leuk.
B. Jij vindt het leuk.
C. Jij vinddt het leuk.
Goed antwoord: B
Koppel het antwoord direct aan de regel: jij = ik-vorm + t.
Hoofdletters en leestekens
Gebruik een hoofdletter aan het begin van een zin.
Punt: Ik ga naar huis.
Vraagteken: Ga jij mee?
Uitroepteken: Pas op!
Komma: Ik koop appels, peren en bananen.
Deze slide heeft geen instructies
Dubbele punt en aanhalingstekens
Een dubbele punt kondigt vaak een opsomming of uitspraak aan.
Ik neem drie dingen mee: mijn jas, tas en telefoon.
Aanhalingstekens gebruik je bij letterlijk uitgesproken woorden.
De docent zei: "Pak je boek erbij."
Deze slide heeft geen instructies
Een tekst verbeteren
Originele tekst:
morgen gaan we naar school neem jij je boeken mee de docent zeg dat we drie dingen nodig hebben een pen een schrift en een laptop
Let op:
hoofdletters
leestekens
werkwoordspelling
Deze slide heeft geen instructies
Verbeterde tekst
Morgen gaan we naar school. Neem jij je boeken mee? De docent zegt dat we drie dingen nodig hebben: een pen, een schrift en een laptop.
Wijs op drie verbeteringen: hoofdletter bij 'Morgen', vraagteken na 'mee' en 'zegt' met -t.
Welke zin is goed geschreven?
Jij loopt naar huis.
Jij loopt naar huis.
Loopt jij naar huis?
Jij loopen naar huis.
De juiste keuze past bij de regel jij = ik-vorm + t. In de vraagzin vervalt juist die extra t na de persoonsvorm.
Spelling in context
Morgen gaan we naar school. Neem jij je boeken mee? De docent zegt dat we drie dingen nodig hebben: een pen, een schrift en een laptop.
Beide antwoorden komen uit de verbeterde tekst: hoofdlettergebruik blijft zichtbaar in de context, maar de focus ligt hier op werkwoordsvorm en zinssoort.
Wat is één ding dat je vandaag beter hebt geleerd?
Laat leerlingen één concreet begrip of één regel noemen, bijvoorbeeld persoonsvorm, werkwoordelijk gezegde, onderwerp, lijdend voorwerp of jij-vorm.
Welk onderdeel vond jij het lastigst?
Stimuleer eerlijke reflectie. Mogelijke antwoorden: zinnen ontleden, pv vinden, onderwerp/lv onderscheiden, werkwoordspelling of leestekens.
Begrippen
persoonsvorm - het werkwoord in de zin dat verandert als je de tijd verandert
zinsdeel - één of meer woorden die bij elkaar horen in een zin
verplaatsproef - manier om te testen welke woorden samen één zinsdeel vormen
werkwoordelijk gezegde - alle werkwoorden in de zin samen
onderwerp - wie of wat iets doet of centraal staat in de zin
lijdend voorwerp - het deel van de zin dat de handeling ondergaat
stam - vorm van het werkwoord die je vaak krijgt door -en van het hele werkwoord af te halen
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
ik-vorm - de werkwoordsvorm die je gebruikt bij ik in de tegenwoordige tijd
tegenwoordige tijd - werkwoordsvorm voor wat nu gebeurt
hoofdletter - hoofdletter aan het begin van een zin
punt - leesteken dat een mededelende zin afsluit
vraagteken - leesteken dat een vraag afsluit
uitroepteken - leesteken dat nadruk of een uitroep aangeeft
aanhalingstekens - leestekens om letterlijk gesproken woorden heen
Deze slide heeft geen instructies
