2025-2026 ppt les 5 een uitdagende speelleeromgeving online

• newEditor
• Mentorles
• HBO
• Studiejaar 1

Thema 2, les 5
Een rijke/uitdagende (speel)leeromgeving

Onderwijskunde 

Deel je leukste sneeuwfoto!

Text

Wat gaan we vandaag doen?

•  Lesdoel

•  Terugblik

• Voorbereidende opdracht

• Koppeling vorige lessen aan vandaag

•  Uitdagende (speel)leeromgeving

  •  Kenmerken

  •  Hoeken

  •  Buitenruimte

  • Afsluiting

Lesdoel

De student kan een rijke en uitdagende speel-/leeromgeving herkennen en ontwerpen waarin kinderen worden gestimuleerd op verschillende ontwikkelingsgebieden, waaronder de cognitieve, de sociale en de emotionele ontwikkeling.

Bekwaamheidseis: 

Didactisch bekwaam – kennis:

De student heeft kennis van de vakdidactiek.

- De student herkent verschillende leer- en onderwijstheorieën in de praktijk.

Didactisch bekwaam – kunde:

De student voert onderwijs uit en organiseert.

- De student kan een adequaat klassenmanagement realiseren

Terugblik op de theorie…

• Les 1. Een dag in groep 1/2 en 

• ontwikkelingskenmerken

• Les 2. Didactisch handelen

• Les 3. Pedagogisch handelen

• Les 4. Spel en spelbegeleiding

Opening: filmpje

Koppeling naar vorige lessen: wat doe jij?

• Marianne en Jeff hebben beiden een groep 1/2 op de Annie M. G. Schmidtschool. 

1. Marianne laat de kinderen zowel in de ochtend als in de middag in de hoeken spelen, zoals de bouw-, huis-, winkel- en constructiehoek. 

2. Bij Jeff mogen de kinderen alleen aan het eind van de middag in de hoeken als ze hun verplichte werkjes, zoals de puzzels, kralenplank ed. af hebben.

• 
  Beantwoord de volgende vragen:

•  Naar welke aanpak gaat jouw voorkeur uit? Kun je aangeven waarom?

•  Hoe gaat het op jouw werkplek?

• Wat vraagt dat van de omgeving waarin de kinderen spelen/werken? 

SPEL IN DE HOEKEN

• Voorbereidende opdracht ‘spel in de hoeken’:

• Inventariseer welke “hoeken” er zijn in je klas. Observeer in een van hoeken en beschrijf wat de kinderen er doen (spelvormen). Maak een lijstje en neem het mee naar de les.

Wissel uit: 

• Welke hoeken?

• Welke spelvorm herken je?

• Welke categorie van spel herken je?

• Wat is de waarde van het spel?

Casus

Meester Joey heeft veel tijd en energie gestoken in het inrichten van de nieuwe supermarkthoek. Hij heeft een maand lang alle lege verpakkingen van thuis bewaard om in de supermarkthoek te zetten.

Hij heeft lege kisten op elkaar gestapeld en de verpakkingen hierin gelegd. Daarnaast heeft hij ook een karretje, mandje, schorten, werkshirts van AH meegenomen. Er wordt wisselend gespeeld in de supermarkthoek. Ook is het vaak één grote rommel.

• Welke tips zou je meester Joey geven?​

rijke/uitdagende leeromgeving

Wat versta jij onder een rijke/ uitdagende leeromgeving?

https://padlet.com/strrd1/mijn-rijke-leeromgeving-9tpdy36s2irypwwc

Rijke leeromgeving

• Een rijke leeromgeving is een omgeving met voldoende randvoorwaarden, om optimaal tegemoet te komen aan de ontwikkelingsvraag van de kinderen. 

• De randvoorwaarden kunnen bestaan uit fysieke prikkels, zoals zintuigelijke prikkels, objecten om op te klimmen of een rijk taalaanbod, maar ook uit bemoediging en een sensitieve houding van de volwassenen. Daarnaast is het van belang dat een kind hier actief aan deelneemt en er ruimte is voor het initiatief van de kinderen zelf (Van de Grift, 2020).

• Een omgeving is rijk als er een diversiteit aan materialen is om te manipuleren en te ontdekken, als kinderen beweegruimte hebben (binnen- en buitenruimte) en als er variatie is in, ervaringen die kinderen opdoen (Boland et al., 2022).

Spel in hoeken

Twee benaderingen

• Leerkrachtgestuurd of Kindgestuurd

Interactie als sleutelrol

• Spelen is een krachtige motor voor ontwikkeling van kinderen. Het is echter een valkuil om in onderwijs en educatie kinderen alleen maar te "laten spelen" en daar verder nauwelijks naar om te kijken. Om spel als context te benutten voor de functies van onderwijs, is interactie nodig.

• Er zijn drie pedagogen die het kind helpen groeien, namelijk de kinderen, de volwassenen en de omgeving.

(Boland et al., 2022)

• Interactie tussen kinderen

• Interactie met de leerkracht

• Interactie met de omgeving

(Boland, 2017)

•    

Dierick & Koelman, 2021)

Kenmerken van een goed ingerichte speelleeromgeving

1. Esthetiek

2. Veiligheid

3. Rijkdom aan materialen en mogelijkheden (hoeveelheid, variatie, functionaliteit)

4. Orde en structuur

5. Zelfstandigheid

6. Afspiegeling van de cultuur

(Brouwers, 2019: H8.1)

Weet je nog…

Jonge kinderen ontwikkelen zich het beste:

1. Als ze veel concrete ervaringen kunnen opdoen;

2. Als ze betrokken bezig kunnen zijn;

3. Als ze zelf de activiteit als betekenisvol ervaren;

4. Als het spel een ruime plaats krijgt in het activiteitenaanbod;

5. Als ontwikkelingsgebieden in samenhang aan bod komen.

Een rijke speelleeromgeving

Is duidelijke waar de hoek voor is bedoeld?

• Sfeer?

• Uitnodigend?

• Uitdagend?

• Logisch?

• Domeinen?

Een rijke speelleeromgeving

Is duidelijke waar de hoek voor is bedoeld?

• Sfeer?

• Uitnodigend?

• Uitdagend?

• Logisch?

• Domeinen?

Hoe dan niet?

Bespreek in tweetallen

• Betrek je de leerlingen bij het inrichten van de hoek?

• Hoe vaak worden er nieuwe materialen toegevoegd aan een hoek?

• Hoe bepaal je wanneer kinderen ‘’uitgespeeld’’ zijn in een hoek?

• Zijn er vaste verbindingen tussen twee of meerdere hoeken?

Aan de slag…

Werk één van de onderstaande punten uit (in een groep) aan de hand van een thema. Geef concrete voorbeelden.

1. Esthetiek

2. Veiligheid

3. Rijkdom aan materialen en mogelijkheden (hoeveelheid, variatie, functionaliteit)

4. Orde en structuur

5. Zelfstandigheid

6. Afspiegeling van de cultuur

(Brouwers, 2019: H8.1)

Thema:

• Jouw eigen thema/hoek

• De bouwplaats

• De winkelstraat

• Herfst

• Sinterklaas

Hoeken of speelwerkplekken

• speelhoek (themahoek)

• bouwhoek

• constructiehoek

• atelier

• zand/watertafel

• Lees/luisterhoek

• Ontwikkelingsmaterialen

• timmerhoek

• lees/schrijfhoek

• rekenhoek

• muziekhoek

• ontdekhoek/techniekhoek

• computerhoek

voorbeelden uit de praktijk

Het thema: Post

• Wij schrijven een brief aan sinterklaas.

• Reis je brief achterna.

• Een kerstkaart voor …

BIJ DE DOKTER 

Naar de Dierentuin.

Ruimte

Wij gaan op reis naar de maan en terug.

De buitenruimte

• inrichting (variatie, speelzones)

• ruimte voor beweging

• materialen voor beweging

• bouwen en timmeren

• zand en water (zandbak en materialen)

• rollenspel

• natuurbeleving (seizoenen, beestjes, bomen)

Brouwers, 2019, H8.7

De zandbak

De zandbak in zomer én winter openen, om te werken aan:

• Sensopathisch spel

• Sensomotorische ontwikkeling

• Sociale ontwikkeling

• Emotionele ontwikkeling

• Denkontwikkeling

• Taalontwikkeling

• Rekenwiskundige ontwikkeling

Hoe kan je van de zandbak een uitdagende omgeving creëren?

https://www.hjk-online.nl/spelen/zandbak-in-zomer-en-winter-openen/

De zand- en watertafel.

Opdracht

Als jij één aanpassing zou mogen doen aan de klas of de buitenruimte, wat zou je dan veranderen?

Voorbeeld toetsvraag 1

• In de huishoek heeft juf Lisa samen met de kinderen een levendige marktopstelling gemaakt voor het thema "Wij gaan naar de markt". Er zijn kleurrijke kraampjes opgezet, allemaal met verschillende plastic groenten, fruit en andere producten. Er liggen boodschappentassen, mandjes en nepgeld. Alles ligt er netjes geordend, waardoor de marktsfeer echt tot leven komt.

• De marktkraampjes zijn zorgvuldig ingericht met kleurige luifels en prijskaartjes voor de producten. In het midden van de huishoek staat een kassa met een kassalade vol nepgeld. 

• Brouwers (2019) beschrijft een zestal kenmerken van een goed ingerichte speelleeromgeving. Aan welk drie kenmerken van een goed ingerichte speelleeromgeving voldoet de in de casus beschreven marktkraamhoek excpliciet?    

• 1. Esthetiek     

• 2. Veiligheid   

• 3. Rijkdom aan materialen en mogelijkheden    

• 4. Orde en structuur   

• 5. Zelfstandigheid   

• 6. Afspiegeling van de cultuur   

•   

1. 1,2 en 3  

2. 2, 3 en 5  

3. 1, 3 en 4  

4. 2, 4 en 6  

Casus (en nu? )

• Meester Joey​

• Meester Joey heeft veel tijd en energie gestoken in het inrichten van de nieuwe supermarkthoek. Hij heeft een maand lang alle lege verpakkingen van thuis bewaard om in de supermarkthoek te zetten.

• Hij heeft lege kisten op elkaar gestapeld en de verpakkingen hierin gelegd. Daarnaast heeft hij ook een karretje, mandje, schorten, werkshirts van AH meegenomen. Er wordt wisselend gespeeld in de supermarkthoek. Ook is het vaak één grote rommel.

• Welke tips zou je meester Joey geven?​

Lesdoel

De student kan een rijke en uitdagende speel-/leeromgeving herkennen en ontwerpen waarin kinderen worden gestimuleerd op verschillende ontwikkelingsgebieden, waaronder de cognitieve, de sociale en de emotionele ontwikkeling.

LAatste les van Thema 2. 

Bedankt! En heel veel succes bij de toets.