Imperium Romanum (Het Romeinse rijk)

H4 Imperium Romanum

Het Romeinse rijk

1 / 65
volgende
Slide 1: Slide
newEditorGeschiedenisMiddelbare schoolhavo, vwoLeerjaar 1

In deze les zitten 65 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 40 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

H4 Imperium Romanum

Het Romeinse rijk

Even op een rijtje

Periode: de oudheid

Tijdvak: Tijd van Grieken en Romeinen

3000 v. Chr - 500 n. Chr



En nu echt....

Rome was een dorp langs de rivier de Tiber. De Etrusken (toen het machtigste volk in dat gebied) maakten van Rome een stadstaat. De ligging langs de rivier was gunstig voor de handel. Rome werd steeds groter en rijk. Uiteindelijk versloegen de Romeinen de Etrusken.


Daarna breidden ze hun macht uit over heel Italië.

Het bestuur van Rome; Monarchie

Van 753 v. Chr. - 509 v. Chr.

was Rome een koninkrijk. Volgens de verhalen was Romulus de eerste koning. Er zijn in totaal 4 koningen geweest. De laatste koning was Tarquinius Superbus. Hij werd in 509 v. Chr. verjaagd door de Romeinen.

Romeinse soldaten

Romeinse soldaten waren boeren. Als ze meevochten kregen ze een deel van de oorlogsbuit. Maar als ze lang wegwaren raakte hun boerderij verwaarloosd. Rijk Romeinen kochten de boerderijen op en lieten er slaven op werken.

De boeren die nu hun baan kwijt waren trokken met hun gezin naar de stad om daar werk te vinden.

Oorlogen om landbouwgrond

De Romeinen hadden een tekort aan landbouwgrond en dus voedsel. Ze moesten voedsel via handel binnenkrijgen. Als snel raakten ze daarover in oorlog met Carthago. De Romeinen voerden 3 oorlogen met Carthago. De Carthaagse veldheer Hannibal trok zelfs met olifanten door de Oostenrijkse Alpen om Rome in de rug aan te vallen.

Slide titel

Slide tekst

De Grieken hadden ook een tekort aan landbouwgrond, hoe losten zij dit op?

Imperium

Imperium = rijk


Door veel veroveringen was het Romeinse Rijk in 117 n. Chr. op zijn grootst. Het succes van de veroveringen kwam vooral door het sterke leger van Rome. Soldaat werd een beroep met een salaris. Ze oefenden veel en konden goed samenwerken. De Romeinen legden overal stenen wegen aan, zo konden de legers zich snel verplaatsen. Er lag in totaal 80.000 km aan weg in het Romeinse rijk. Langs de weg lag elke 25 kilometer een herberg waar boodschappers konden uitrusten. Iemand die een boodschap tussen Rome en het leger bracht legde 80 km per dag af te paard en soms het dubbele.

Leren van de Grieken

De Romeinen bewonderden de Griekse cultuur. Ze hadden van de Grieken al het alfabet en het gebruik van geld overgenomen. In 146 v. Chr veroverden de Romeinen Griekenland. Ze namen Griekse geleerden, artsen, architecten en kunstenaars als slaaf mee naar Rome.


Daar bouwden ze tempels, maakten de beelden of kunst voor de Romeinen. Zo ontstond de Grieks-Romeinse cultuur, die we ook wel de klassieke cultuur noemen.

Welke Griekse elementen herken je in dit gebouw?

Wat is typisch Romeins?

Aan de slag

De laptop mag dicht

Pak je boek + werkboek

ga naar blz 68/69 tekstboek

ga naar blz 80/ 81 werkboek

Maak opdrachten 1, 3, 4 en 6


Dit is huiswerk voor de volgende les


Nakijken blz 80/81/82 werkboek





  1. a. stadstaat = een stad met omliggend platteland en een eigen bestuur
    b. omdat ze te weinig geschikte landbouwgrond hadden
    c. Neapolis en Poseidonia



Nakijken blz 80/81 werkboek

  1. a. 2026 + 753 = 2779 jaar geleden
    b. klein, graan, Ostia, kanaal, Rome
    c.

Nakijken blz 83

  1. a. Europa, Azië en Afrika
    b. Zee, bergen
    c. zelf
    d. ja want ze heersten over alle landen rondom de Middellandse zee

    6. a. soldaten konden zich snel verplaatsen en boodschappers konden snel berichten brengen tussen Rome en de legerleiders.
    b. Omdat ze hun harnas aanhebben
    c. ze varen met boten
    d. het kostte minder tijd, je liep minder risico op een aanval van de vijand



4.2 Koningstijd, Republiek, keizertijd

Staat die ook buiten het eigen grondgebied veel macht heeft

A

RIjk

B

Imperium

C

Kolonie

D

Stadstaat

Waarom waren stenen wegen zo belangrijk voor de Romeinen?

750 v. Chr - 509 v. Chr. Koninkrijk

Rome begon als een monarchie. In totaal heeft Rome 7 koningen gehad. De laatste koning werd door het volk weggejaagd omdat hij een slechte koning was.


De Romeinen spraken af dat de macht nooit meer in handen mocht komen van 1 persoon en niet meer mocht overgaan van vader op zoon.

509 v. Chr. Rome wordt een Republiek

Rome werd dus een republiek (een land zonder koning). Rome werd als volt bestuurd:


  • Senaat; een vergadering van rijke en belangrijke mannen, zij gaven advies aan de consuls

  • 2 consuls, zij waren het hoofd van de senaat en werden ieder jaar gekozen door het volk


Voor allerlei banen in het bestuur werden er verkiezingen gehouden. Alleen Romeinse burgers hadden stemrecht, vrouwen mochten niet stemmen en konden ook niet gekozen worden.

De republiek, een aristocratie

De mannen in de senaat kwamen uit rijke en machtige families. Ze trouwden ook alleen met vrouwen uit die rijke families. Rome was dus een aristocratie. De gewone mensen waren daar niet blij mee en kwamen in opstand.


Als oplossing mochten de gewone romeinen ieder jaar 10 volkstribunen kiezen. Dat waren mannen die dan opkwamen voor de belangen van alle burgers. Volkstribunen hadden een vetorecht. Daarmee konden ze elke beslissing van de Senaat of consuls tegenhouden.


Voortaan moest van de 2 consuls er ook 1 een gewone man zijn.

27 v. Chr - 476 n. Chr Keizerrijk

De Romeinen veroverden een groot rijk. Succesvolle generaals van het leger waren daarom erg populair. Julius Caesar was zo'n succesvolle generaal. Hij veroverde Gallië (Frankrijk). Julius Caesar werd verkozen tot consul.


Maar er waren meer succesvolle generaals die ook allemaal meer macht wilden. Er ontstond strijd en oorlog tussen deze generaals (burgeroorlog). De Senaat benoemde Julius Caesar tot dictator. Dan krijg hij 6 maanden bijna alle macht om de orde te kunnen herstellen.


Na 6 maanden werd Caesar weer tot dictator gekozen maar nu voor 10 jaar.

Julius Caesar

In 44 v. chr. werd hij zelfs dictator voor het leven. Maar dat was eigenlijk niet wat de Romeinen wilden. Ze hadden niet voor niets de laatste koning weggejaagd. Tijdens een vergadering van de Senaat werd Julius Caesar daarom vermoord.

Keizer Augustus

Na de moord op Caesar kwam er weer oorlog. De geadopteerde zoon van Julius Caesar, Octavianus, wist een einde te maken aan de oorlog. Octavianus werkte goed met de Senaat samen. Hij kreeg de bijnaam 'Augustus' (de verhevene). Hij werd de eerste keizer van Rome. Hij gebruikte de achternaam van zijn vader als titel: Caesar Augustus.

Pax Romana

Onder keizer Augustus kwam er weer rust en vrede. Er was ruim 200 jaar lang vrede (van 27 v. Chr. tot 180 n. chr.) in het rijk. Deze vrede noemen we de Pax (vrede) Romana (Romeinse). Hoe kwam dit:


  • De Romeinen zorgden ervoor dat hun vijanden verdeeld bleven, ze steunden het ene volk of trokken een ander volk voor. Zo zouden ze nooit samenspannen tegen de Romeinen.

  • Overwonnen volken mochten hun eigen cultuur en eigen goden houden. Daardoor accepteerden zij de Romeinse overheersing sneller.

  • Bij het Romeinse rijk horen had voordelen, je kon overal handelen, reizen of meevechten in het leger.

27 v. Chr - 476 n. Chr: Het keizerrijk

Naast de keizers daarna bleef de Senaat altijd belangrijk ze gaven advies aan de keizer. Goede keizers werkten samen met de Senaat, het leger en het volk. Slechte keizers werden vaak vermoord.


In 476 n. Chr. werd de laatste keizer in Rome afgezet, zijn naam was Romulus Augustulus. Hierna houdt het Romeinse Rijk in Europa op te bestaan.

Schrijf over in je schrift

Aan de slag

  • blz 85/86 werkboek

  • Maak opdr 1, 3, 4, 7, 8

De Romeinse samenleving

In het Romeinse Rijk was de samenleving verdeeld in verschillende groepen. Vaak gebaseerd op rijkdom of je familie. Bovenaan stonden de Patriciërs.


Deze rijke Romeinen hadden vaak grote boerderijen met een villa. Op het land werkten slaven. Ze hadden hoge banen in de Senaat.

Plebejers

De plebejers waren het gewone volk. Ze waren burger maar hoorden niet bij de elite (patriciërs). Ze hadden vaak een eigen boerderij, eigen werkplaats of dreven handel.

Proletariërs

Dit waren de armen, ze hadden geen grond of eigen bezit. De Romeinen noemden hen proletariërs omdat zij alleen kinderen (proles in Latijn) bezaten. Ze werkten als knecht op het land of in werkplaatsen. Ze woonden in armoedige flats die maar 1 kamer hadden en geen luxe.

Slaven

Helemaal onderaan in de samenleving stonden slaven. Ze waren het bezit van iemand. Griekse slaven waren vaak leraar. Huisslaven deden het huishouden of kookten maar de meeste slaven deden het zware werk. Ze werkten op het land, in de mijnen of vochten als gladiator.

Brood en spelen

De armen en gewone mensen vormden de grootste groepen in de samenleving. Het was voor de rijken dus belangrijk om hen rustig te houden en opstanden te voorkomen. Daarom organiseerden ze gladiatorengevechten die gratis toegankelijk waren voor iedereen, ze deelden er ook gratis brood uit.

Aan de slag


  • werkboek blz 85/86 opdr 1, 3, 4, 7, 8

Neem over in je schrift

De Romeinse samenleving

Aan de slag


  • werkboek blz 86/87 opdr 5, 6, 10

werkboek blz 86 opdr 5, 6, 10 nakijken

  1. a Omdat ze geen bezit hadden om een winkel te openen of grond te kopen.
    b. Dat mensen hun stem verkopen aan de rijken en daardoor niets meer te zeggen hebben in het bestuur.
    c. De machthebbers bleven zo aan de macht en konden doen wat goed voor henzelf was.
    d. rood
    e. Omdat hij getrokken wordt door 4 paarden

  2. a. slaven
    b. 3-6-5-2-4-1

werkboek blz 86 opdr 5, 6, 10 nakijken

10.. 8-6-3-5-7-2-9-4-10-1
b. voedsel: door gratis brood uit te delen bij de spelen, hierdoor kwamen de armen niet in opstand
Amusement: door spelen te organiseren waar je gratis naar kon gaan kijken
Rechten: door de romeinse burgers elk jaar 10 volkstribunen te laten kiezen die voor de rechten van alle burgers opkwamen en door de rechten op te schrijven zodat iedereen ze kon zien.

4.3 Leven in het Romeinse Rijk

De Romeinse cultuur en de verspreiding daarvan

De limes

De Romeinen kozen vaak een natuurlijke grens voor hun rijk bijvoorbeeld een rivier, bergen of woestijn. De Noordgrens van het Rijk noemden de Romeinen de Limes. Om de grens te bewaken bouwden de Romeinen legerkampen langs de grens. Dat heet een castellum. Bij de grens en castella ontstond handel.

Germanen in Nederland

In ons gebieden woonden verschillende volken maar de Romeinen noemden ze samen Germanen. Germanen waren boeren, ze deden aan ruilhandel. Ze kenden geen geld en gebruikten geen schrift. Door de Romeinse castella kwam er handel met de Romeinen. Germanen gingen bij een castellum wonen. Zo onststonden steden.

Villa's en badhuizen

De soldaten bleven langere tijd in het castellum wonen, daarom bouwden de Romeinen er ook grote boerderijen (villa) en badhuizen. Iedereen was welkom in het badhuis ook armen en vrouwen daarom was het een bealngrijke ontmoetingsplek.

Leren van de Romeinen

De Germanen namen veel dingen over van de Romeinen zoals:

  • het gebruik van geld

  • spiegels

  • messen, lepels

  • dakpannen van aardewerk

  • glas

  • het aanleggen van boomgaarden en kruidentuinen

  • voedsel zoals: appels, perziken, boerenkool, knoflook

  • Het Latijnse schrift en de Latijnse taal, schrijven op plankjes met bijenwas

Romanisering

De Germanen wilden graag Romeins lijken en ging zijn kleden als romeinen, lieten mooie villa's bouwen en gingen naar het badhuis. De Romeinse cultuur werd zo langzaam overgenomen en doorgegeven dat noemen we Romanisering. Oude Germaanse gebruiken bleven ook bestaan.

Aan de slag

  • Tekstboek blz 76

  • Werkboek blz 90

  • maak opdr 4, 8, 10, 13

Werkboek blz 90 nakijken opdr 4, 8, 10, 13

  1. a. 1. De Germanen hadden geen dorpen en steden
    2. De Germanen gebruikten geen schrift
    b. Eb & vloed, er wonen mensen op de heuvels
    c. ongelukkig volk, dat is maar net hoe je het bekijkt. De Germanen zouden zichzelf waarschijnlijk niet ongelukkig noemen.
    d. Ze waren niet blij met de overheersing van de Romeinen
    Plinius vindt dat onzin
    e. Vooral mening

Werkboek blz 90 nakijken opdr 4, 8, 10, 13

  1. a. Je moet al je spullen heen en weer slepen, als je een koe wilt ruilen tegen een stoel moet je die koe meenemen.
    b. 1. het is makkelijker mee te nemen
    2. geld heeft overal dezelfde waarde
    c. ruilgroepen op facebook
    d. de Euro

    10. a. waren er ook donkere mensen in het Romeinse Rijk
    b. Bij klokken en bij tellingen van koningen bijv Lodewijk XIV

Werkboek blz 90 nakijken opdr 4, 8, 10, 13


  1. - schrift: De Germanen hadden geen schrift en gingen het Latijnse schrift gebruiken
    - Geld: De Germanen hadden ruilhandel maar gingen over op geld
    - Landbouw: de Germanen leerden nieuwe voedselsoorten kennen en het aanleggen van boomgaarden en kruidentuinen
    - Steden: de Germanen gingen bij een castellum wonen en zo ontstonden er steden

4.4 Het einde van het West-Romeinse Rijk

Het Christendom, splitsing van het Rijk en het einde van het West-Romeinse Rijk

Het Christendom

Judea was een provincie van het Romeinse Rijk. Hier werd een man geboren, Jezus. Hij vertelde de mensen dat er maar 1 god was, dit noemen we monotheïsme. Als je goed leefde dan was er een leven na de dood in de hemel. Het maakte niet uit of je rijk, arm, man, vrouw of slaaf was.


Dit geloof sprak vooral arme Romeinen aan want gelijkheid was er in het Romeinse rijk niet echt. In Judea woonden Joden, zij vonden de ideeën van Jezus gevaarlijk omdat hij zei dat hij de zoon van god was. De Romeinen vonden Jezus een bedreiging omdat hij mensen opriep om nog maar 1 god te aanbidden. Niet de Romeinse staatsgoden en dus ook niet de Romeinse keizer.

Christendom

De Joodse priesters vroegen de Romeinen om Jezus te doden, ze waren bang voor een opstand. De Romeinen lieten Jezus aan het kruis spijkeren. Na zijn dood verspreidden de volgelingen van Jezus zijn boodschap. Het Christendom kreeg steeds meer aanhangers. Christenen werden door de Romeinen vervolgd en gedood.

200-300 na Chr. Problemen in het Romeinse Rijk

Het Romeinse had grote problemen:

  • door 2 grote epidemieën waren miljoen mensen gestorven, hierdoor lag de handel stil, kwam er minder belasting binnen en was de bewaking van de limes verzwakt

  • Germaanse volken trokken de grens over en plunderden dorpen

  • Er was geen geld om meer soldaten in te huren

  • Keizers volgden elkaar snel op, soms werden ze snel vermoord of waren er in 1 jaar meerdere keizers.

Keizer Diocletianus

  • zorgde ervoor dat alle Romeinse burgers belasting gingen betalen.

  • Maakte nieuwe wetten: boeren hoorden voortaan bij de grond en een zoon moest hetzelfde beroep gaan doen als zijn vader (zo kon niemand verhuizen en belasting ontduiken)

  • De limes werd alleen nog op belangrijke punten bewaakt en ook niet-Romienen werden in het leger opgenomen

Hij splitste het rijk in een Oost- en West-Romeins deel

Het Oost-Romeinse Rijk

  • Werd belangrijker en sterker.

  • Keizer Constantijn bouwde een hoofdstad die hij naar zichzelf noemde: Constantinopel (nu Istanbul)

  • Er werd Grieks gesproken in dit deel van het rijk

  • Constantijn was de eerste keizer die Christen werd.

Staatsgodsdienst

Onder constantijn kwam er godsdienstvrijheid, iedereen mocht zelf kiezen welk geloof hij had. Na hem kwam keizer Theodosius, hij maakte van het Christendom de verplichte staatsgodsdienst. Iets anders geloven dan het Christendom was nu verboden.

Einde van het West-Romeinse Rijk

Vanaf 373 na Chr vielen de Hunnen het West-Romeinse rijk binnen. Mensen sloegen op de vlucht. Miljoenen mensen verplaatsen zich binnen het Romeinse rijk. We noemen dit de tijd van de grote volksverhuizingen.


De Vandalen plunderden de Romeinse stad Trier, de soldaten konden hen niet tegenhouden. In 476 na Chr. werd de laatste Romeinse keizer door de Germanen afgezet. Er kwam geen nieuwe keizer meer, het West-Romeinse rijk was voorbij.

Aan de slag

Tekstboek blz 80

werkboek blz 95

Maak opdr 1, 2, 4, 5, 7, 8, 10