Gedragsverandering in de zorg

Gedragsverandering in de zorg

1 / 45
volgende
Slide 1: Slide
newEditorVerpleging en verzorgingMBOStudiejaar 3

In deze les zitten 45 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 60 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Gedragsverandering in de zorg

Open met het idee dat gezonder leven vaak simpel klinkt, maar in de praktijk lastig vol te houden is. Daarmee zet je de centrale vraag neer: hoe begeleid je verandering op een manier die past bij de zorgvrager?

Lesdoel

Ik kan uitleggen hoe gedragsverandering bij een zorgvrager ontstaat en hoe je die verandering kunt begeleiden met modellen, gedragsstijlen en motiverende gespreksvoering.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden passen volgens jou bij gedragsverandering in de zorg?

Gebruik de woordwolk om voorkennis op te halen. Vraag kort door op woorden als motivatie, terugval, leefstijl, steun, gewoonten of eigen regie.

Wat is gedragsverandering?

Gedragsverandering is een aanpassing in wat iemand doet, denkt of volhoudt in het dagelijks leven.


In de zorg gaat het vaak om keuzes zoals:

  • gezonder eten

  • meer bewegen

  • stoppen met roken

  • medicatie trouw gebruiken

  • beter omgaan met stress of slaap

Benadruk dat gedrag meer is dan een losse handeling: gewoonten, motivatie en omgeving spelen mee.

Waarom veranderen mensen gedrag?

Gedragsverandering komt meestal tot stand omdat iemand:

  • gezonder wil worden

  • klachten wil verminderen

  • risico's wil verkleinen

  • meer grip wil krijgen op het dagelijks leven

  • steun of advies krijgt van anderen

Maak het concreet met herkenbare voorbeelden uit de zorgpraktijk, zoals diabetes, overgewicht, stoppen met alcohol of therapietrouw.

Veranderen is vaak geen rechte lijn

Mensen veranderen gedrag meestal stap voor stap.


Vaak zie je:

  • twijfel en ambivalentie

  • kleine successen en terugval

  • invloed van emoties en gewoonten

  • verschil tussen willen en echt doen


Daarom is begeleiding bij gedragsverandering maatwerk.

Noem dat terugval niet betekent dat iemand gefaald heeft; het hoort vaak bij het leerproces van veranderen.

Factoren die gedrag beïnvloeden

Gedrag ontstaat niet door één oorzaak.


Belangrijke invloeden zijn:

  • persoonlijk: motivatie, kennis, zelfvertrouwen

  • sociaal: familie, vrienden, zorgverleners

  • omgeving: geld, tijd, werk, woonomgeving

  • gewoonten: wat iemand al lang gewend is

Hier leg je de brug naar de rest van de les: modellen helpen om die invloeden te begrijpen en doelgericht te begeleiden.

De magische cirkel van verandering

De magische cirkel van verandering laat zien dat gedrag, gedachten, gevoelens en omgeving elkaar beïnvloeden.


Verandert één deel, dan kunnen andere delen mee veranderen.


Daardoor kan een kleine stap toch een groter effect hebben.

Gebruik een praktisch voorbeeld: iemand gaat elke dag 10 minuten wandelen → voelt zich energieker → denkt positiever over eigen kunnen → houdt het beter vol.

Onderdelen van de cirkel

In de cirkel werken vaak samen:

  • gedachten: wat iemand denkt over verandering

  • gevoelens: spanning, hoop, schaamte, trots

  • gedrag: wat iemand echt doet

  • omgeving: steun, verleiding, mogelijkheden

Benadruk dat je gedrag niet los kunt zien van emoties en context. Dat voorkomt een te simpele benadering van leefstijlverandering.

Kleine verandering, groot effect

Een verandering in één onderdeel kan doorwerken in de rest:


meer steun thuis → meer zelfvertrouwen → eerder beginnen → meer succeservaring


Zo helpt de cirkel om kansen voor begeleiding te zien.

Laat zien dat zorgverleners niet alleen op gedrag zelf hoeven in te grijpen; ook steun, planning en emoties zijn aangrijpingspunten.

Wat laat de magische cirkel van verandering zien?

A

Dat gedrag vaststaat

B

Dat één advies genoeg is

C

Dat onderdelen elkaar beïnvloeden

D

Dat alleen motivatie telt

Toetst de kern van slides 6-8: gedrag, gedachten, gevoelens en omgeving werken op elkaar in.

Vul de juiste woorden in

In de magische cirkel beïnvloeden gedachten, gevoelens, gedrag en omgeving elkaar. Een kleine stap kan meer zelfvertrouwen geven. Daardoor wordt nieuw gedrag soms beter volgehouden.

gedachten
omgeving
zelfvertrouwen
volgehouden
terugval
twijfel
medicatie
planning

De woorden komen direct uit de uitleg over de cirkel en het doorwerken van kleine veranderingen.

Zes fasen van verandering

Gedragsverandering verloopt vaak in fasen:

  • voorbeschouwing

  • overweging

  • beslissing / voorbereiding

  • actie

  • behoud

  • terugval


Niet iedereen doorloopt deze fasen op precies dezelfde manier.

Gebruik consequent dezelfde benamingen in de rest van de les. Licht toe dat terugval een fase is, geen eindpunt.

De eerste drie fasen

Nog niet klaar voor verandering

Beslissing / voorbereiding

De zorgvrager wil veranderen en denkt na over hoe dat haalbaar wordt.

Klaarmaken voor een stap

Voorbeschouwing

De zorgvrager ziet nog geen probleem of voelt nog geen noodzaak.


Overweging

De zorgvrager twijfelt en weegt voor- en nadelen af.

Benadruk dat de begeleidingsstijl verschilt per fase: eerst bewustwording, daarna verkennen, pas daarna plannen.

De laatste drie fasen

Verandering uitvoeren

Terugval hoort erbij

Actie

De zorgvrager doet iets concreets anders.


Behoud

Nieuw gedrag wordt volgehouden en ingepast in het dagelijks leven.

Terugval

Oud gedrag komt weer terug. Dat geeft informatie over wat nog moeilijk is en wat extra steun vraagt.

Zet terugval neer als leermoment. Dat helpt om schaamte te verminderen en opnieuw richting te geven.

Begeleiden per fase

Goede begeleiding sluit aan bij de fase waarin iemand zit.


  • bij voorbeschouwing: bewustwording vergroten

  • bij overweging: twijfel bespreken

  • bij voorbereiding: haalbaar plan maken

  • bij actie en behoud: steunen, volgen, volhouden helpen

Hier verbind je het fasenmodel aan professioneel handelen: niet duwen, maar aansluiten.

In welke fase twijfelt de zorgvrager nog over veranderen?

A

Actie

B

Overweging

C

Behoud

D

Voorbereiding

Distractors zijn nabije fasen uit hetzelfde model, zodat begrip van de fasen echt nodig is.

Wat past bij voorbeschouwing als begeleiding?

Goede antwoorden noemen dat je in de voorbeschouwing vooral bewustwording vergroot en nog niet te veel duwt richting actie of plan. Bespreek dat aansluiten bij de fase centraal staat.

Vul de fasen aan

Bij voorbeschouwing ziet de zorgvrager nog weinig noodzaak. In overweging weegt iemand voor- en nadelen af. Daarna volgt voorbereiding, waarin een haalbaar plan wordt gemaakt. Bij actie en behoud gaat het om doen en volhouden.

voorbeschouwing
overweging
voorbereiding
behoud
terugval
motivatie
omgeving
steun

Controleert of studenten de volgorde en betekenis van de belangrijkste fasen begrijpen.

Het gedragsveranderingsmodel van Balm

Het gedragsveranderingsmodel van Balm helpt om te kijken waardoor gedrag ontstaat en wat nodig is om gedrag te veranderen.


Centraal staat dat verandering beter lukt als de begeleiding past bij:

  • wat iemand wil

  • wat iemand kan

  • wat de situatie mogelijk maakt

Blijf dicht bij de kern: een model als hulpmiddel om gedrag systematisch te bekijken, niet als doel op zich.

Kijken naar willen, kunnen en doen

Bij gedragsverandering let je op drie vragen:

  • Wil de zorgvrager veranderen?

  • Kan de zorgvrager het gedrag uitvoeren?

  • Doet de omgeving mee of werkt die tegen?

Koppel dit aan voorbeelden: iemand wil wel bewegen, maar heeft pijn; of iemand wil gezonder eten, maar mist geld of steun thuis.

Waarom dit model bruikbaar is

Het model helpt om niet te snel te oordelen.


In plaats van: 'de zorgvrager wil niet'

Kijk je naar:

  • motivatie

  • vaardigheden

  • gewoonten

  • belemmeringen in de omgeving


Zo wordt begeleiding gerichter en realistischer.

Benoem als valkuil dat professionals weerstand soms verwarren met onwil, terwijl er ook onzekerheid, angst of praktische problemen kunnen spelen.

Uitgangspunten voor gedragsverandering

Bij gedragsverandering in de zorg zijn enkele uitgangspunten belangrijk:

  • aansluiten bij de zorgvrager

  • werken met haalbare doelen

  • rekening houden met motivatie en tempo

  • succeservaringen versterken

  • samen zoeken naar passende steun

Laat zien dat deze uitgangspunten passen bij persoonsgerichte zorg.

Wat heeft een zorgvrager nodig?

Persoonlijk aansluiten

  • kleine stappen kiezen

  • belemmeringen bespreken

  • steunbronnen inzetten

  • eigen wensen en waarden serieus nemen

  • taal en uitleg afstemmen

  • eerdere ervaringen meenemen

Praktisch haalbaar maken

Benadruk dat gedragsverandering vaak mislukt als doelen te groot of te vaag zijn.

Motivatie groeit door succes

Mensen houden verandering eerder vol als zij merken dat het lukt.


Daarom helpt het om:

  • kleine doelen te kiezen

  • vooruitgang zichtbaar te maken

  • positieve feedback te geven

  • terugval zonder oordeel te bespreken

Maak het concreet: één week dagelijks ontbijten of twee keer per week wandelen is soms een beter startdoel dan een grote leefstijlombuiging.

Waar kijkt het model van Balm vooral naar?

A

Alleen naar ziekte

B

Wil, kan en omgeving

C

Alleen naar emoties

D

Strakke leefregels

Sluit aan op slides 13-15: niet oordelen, maar systematisch kijken naar motivatie, mogelijkheden en situatie.

Maak de uitleg compleet

Bij gedragsverandering kijk je niet alleen naar wat iemand wil. Je kijkt ook of iemand het gedrag kan uitvoeren en of de omgeving helpt of juist belemmert. Daarom werk je met haalbare doelen en passende steun.

wil
kan
omgeving
haalbare doelen
twijfel
actie
gewoonten
terugval

Echoot de formuleringen uit slides 14-18 over Balm en uitgangspunten voor begeleiding.

Noem één uitgangspunt dat jij het belangrijkst vindt.

Verwacht elementen als: aansluiten bij de zorgvrager, kleine of haalbare stappen, motivatie en tempo serieus nemen, succeservaringen versterken, steun zoeken en niet oordelen bij terugval.

Gedragsstijlen herkennen

Niet elke zorgvrager reageert hetzelfde op advies of begeleiding.


Gedragsstijlen helpen om te begrijpen:

  • hoe iemand beslissingen neemt

  • hoeveel structuur iemand nodig heeft

  • welke benadering het beste aansluit

Houd het praktisch: het gaat niet om mensen in hokjes plaatsen, maar om je communicatie en begeleiding afstemmen.

Beïnvloeden door af te stemmen

Gedrag beïnvloed je sterker als jouw aanpak past bij de stijl van de zorgvrager.


Denk aan verschillen in behoefte aan:

  • duidelijkheid

  • uitleg

  • tempo

  • zelfstandigheid

  • bevestiging

Benadruk dat dezelfde boodschap anders gebracht kan worden, afhankelijk van de zorgvrager.

Voorbeelden van afstemming

Bij een zorgvrager die veel structuur nodig heeft, help je met heldere stappen en afspraken.


Bij een zorgvrager die zelf wil kiezen, help je door ruimte, opties en eigen regie te bieden.


Afstemming vergroot de kans op meewerken en volhouden.

Geef mondeling eigen praktijkvoorbeelden die passen bij de opleiding of stagecontext van de groep.

Welke aanpak past bij iemand die veel structuur nodig heeft?

A

Ruimte en eigen regie

B

Heldere stappen en afspraken

C

Alleen luisteren en volgen

D

Zo min mogelijk uitleg

Toetst toepassing van slides 19-21: afstemmen op gedragsstijl in plaats van één standaardaanpak gebruiken.

Wat zou jij als eerste aanpassen in je aanpak?

1

Meer duidelijkheid

2

Meer uitleg

3

Meer tempo aanpassen

4

Meer eigen regie

Deze slide heeft geen instructies

Motiverende gespreksvoering

Motiverende gespreksvoering is een manier van communiceren die helpt om de motivatie van de zorgvrager zelf naar voren te halen.


De zorgverlener stuurt niet alleen op advies, maar onderzoekt samen wat haalbaar en wenselijk is.

Leg de nadruk op samenwerking en autonomie. Dat sluit aan bij de eerdere modellen en uitgangspunten.

Drie communicatiestijlen

Volgend

De zorgverlener luistert, laat ruimte en sluit aan bij wat de zorgvrager vertelt en belangrijk vindt.

Sturend

De zorgverlener geeft richting, advies en duidelijkheid. Dit kan nuttig zijn bij veiligheid, grenzen of concrete uitleg.

Zeg erbij dat beide stijlen op zichzelf niet altijd genoeg zijn; de kunst is bewust kiezen wat op dat moment nodig is.

Gidsende stijl

De gidsende stijl past goed bij motiverende gespreksvoering.


De zorgverlener:

  • luistert en verkent

  • helpt de zorgvrager eigen redenen te noemen

  • geeft richting zonder over te nemen

  • ondersteunt eigen regie

Benadruk dat de gidsende stijl een middenweg is tussen puur sturen en alleen volgen.

Waarom de gidsende stijl vaak werkt

Bij leefstijlverandering is duurzame motivatie belangrijk.


De gidsende stijl helpt omdat:

  • de zorgvrager actief meedenkt

  • weerstand vaak kleiner wordt

  • verandering beter past bij het eigen leven

  • de kans op volhouden toeneemt

Verbind dit met de fasen van verandering: vooral in overweging en voorbereiding is de gidsende stijl vaak krachtig.

Welke stijl past het best bij motiverende gespreksvoering?

A

Sturend

B

Afwachtend

C

Gidsend

D

Beoordelend

Gebaseerd op slides 22-25: de gidsende stijl is de middenweg tussen alleen sturen en alleen volgen.

Vul de communicatiestijlen in

Bij motiverende gespreksvoering past vaak een gidsende stijl. Daarbij luister je, verken je en help je de zorgvrager eigen redenen te noemen. Een sturende stijl kan nuttig zijn bij veiligheid of duidelijke uitleg, terwijl een volgende stijl vooral ruimte geeft aan het verhaal van de zorgvrager.

gidsende stijl
redenen
sturende stijl
volgende stijl
terugval
gewoonten
omgeving
succeservaring

Let op het onderscheid tussen de drie stijlen en wanneer ze functioneel zijn.

Waarom werkt de gidsende stijl vaak goed?

Goede antwoorden benoemen dat de gidsende stijl eigen motivatie, minder weerstand, betere aansluiting op het dagelijks leven en meer kans op volhouden geeft.

Wat is één inzicht uit deze les dat je onthoudt?

Deze slide heeft geen instructies

Welk onderdeel vond jij het lastigst om te begrijpen?

Deze slide heeft geen instructies

Wat helpt jou om dit straks in de praktijk toe te passen?

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

gedragsverandering - een verandering in wat iemand doet, denkt of volhoudt in het dagelijks leven

magische cirkel van verandering - model waarin gedrag, gedachten, gevoelens en omgeving elkaar beïnvloeden

voorbeschouwing - fase waarin iemand nog geen noodzaak tot verandering ervaart

overweging - fase waarin iemand twijfelt en voor- en nadelen afweegt

voorbereiding - fase waarin iemand een verandering wil en stappen gaat plannen

actie - fase waarin iemand het gedrag echt gaat veranderen

behoud - fase waarin nieuw gedrag wordt volgehouden

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

terugval - fase waarin oud gedrag weer terugkomt en extra ondersteuning nodig kan zijn

gedragsveranderingsmodel van Balm - model dat helpt kijken naar wat iemand wil, kan en in de situatie mogelijk is

uitgangspunten - basisideeën waarmee je begeleiding bij verandering vormgeeft

gedragsstijlen - verschillende manieren waarop zorgvragers reageren en keuzes maken

motiverende gespreksvoering - gespreksmethode die de eigen motivatie van de zorgvrager versterkt

sturende stijl - communicatiestijl met veel richting en advies

gidsende stijl - communicatiestijl die richting geeft en tegelijk eigen regie ondersteunt

Deze slide heeft geen instructies