1BK-KGT-MH H3 Fictie: Gedichten, muziek, strofen, regels en rijm (0F- 1F)

• newEditor
• Nederlands
• Middelbare school
• vmbo, mavo, havo
• Leerjaar 1

Introductie

Les 3 Gedichten; weten wat rijm is. Eenvoudige gedichten begrijpen. Strofen. Benoemen wel/niet leuk

Gedichten  

Muziek                     
strofen

                   regels           
                  rijm

Klas 1 BK/KGT/MH

H3 Fictie

Duur: 2 lessen

Doelen van les 1

1. Je weet wat poëzie is.

2. Je weet dat poëzie óók in muziek voorkomt.

3. Je kunt poëzie in muziek herkennen.

Doelen van les 2    (v/a slide #17)

1. Je weet wat gedichten zijn en je kunt ze herkennen.

2. Je weet wat strofen en regels zijn en je kunt ze herkennen.

3. Je weet wat rijm is en je kunt dit herkennen/aanwijzen.

4. Je kunt eenvoudige gedichten begrijpen.

5. Je kunt uitleggen waarom je een gedicht wel of niet mooi vindt.

 

Par. 4: 

Over gedichten, les 1

Waar denk je aan bij het woord poëzie?

Betekenis 'poëzie' 

Met het woord poëzie bedoelen we: 

het maken van gedichten (op rijm)

Poëzie is ook een verzamelnaam voor gedichten en verzen

Kenmerken van poëzie

1. De regels zijn niet volgeschreven; op de bladzijde is dus veel wit.

2. Soms rijmen gedichten, soms ook niet.

3. Een gedicht kan heel kort zijn, maar ook langer.

4. Soms vertelt een gedicht een verhaal, maar meestal gaat het over gevoelens en gedachten.

5. In een gedicht wordt de taal soms anders gebruikt, waardoor je moet nadenken over de betekenis van het gedicht.

6. De vaste regels over leestekens, het einde van een zin en spelling gelden niet altijd in poëzie

7. Poëzie komt ook voor in muziek.

Je hoort iedere dag poëzie!

• Muziek en poëzie zijn met elkaar verbonden
  

• Vroeger werden gedichten zingend voorgedragen

• In veel liedteksten worden ook sterke gevoelens omschreven, net als in gedichten. 

Gedicht?

Want hij was smoorverliefd op haar

En had nog nooit zoiets gedaan

Want hij zou terug zijn met een uurtje

Moeders fiets mee uit het schuurtje

Hij was smoorverliefd op haar

Muziek!

Want hij was smoorverliefd op haar

En had nog nooit zoiets gedaan

Want hij zou terug zijn met een uurtje

Moeders fiets mee uit het schuurtje

Hij was smoorverliefd op haar

Smoorverliefd

Gedicht?

Een golflengte afstand

Van je hemellichaam

Ze is van spectrale klasse

Ze heeft onaardse krachten

Ik was losgebarsten, toen ze naar me lachte

Je kijkt terug in de tijd

Als je naar haar kijkt

Muziek!

'n Golflengte afstand

Van je hemellichaam

Ze is van spectrale klasse

Ooh, onaardse krachten (yeah)

Losgebarsten toen ze naar me lachte

Je kijkt terug in de tijd

Als je naar d'r kijkt

Sterrenstof

De kracht van taal

\

]

Muziekteksten zijn, net als gedichten, ook in staat om mensen te ontroeren.

Eindopdracht: 

ga zelf op zoek naar 

muziek en poezie!

Let op: bij deze opdracht...

• werk je zelfstandig

• luister je alleen naar muziek met oordopjes in

• geen oordopjes mee? Luister dan geen muziek

• geef je uitgebreid antwoord

• zorg dat je de opdracht deze les af hebt

• zoek je de tekst van een liedje op songteksten.nl

De eindopdracht

Je hebt je chromebook en oordopjes nodig bij het maken van deze opdracht!

1. ZOEK een Nederlandstalig lied/songtekst waarbij de woorden in de tekst jou aanspreken. 

2. NOTEER in een Google document welk lied je hebt gekozen: titel + artiest

3. LEG UIT waarom je voor dit lied gekozen hebt. 

     Vertel daarbij: 

      - Wat doen de woorden met je?

      - Wat is er zo mooi, leuk of bijzonder 

         aan de woorden of de hele tekst?

--> Gebruik songteksten.nl voor de liedteksten

--> Gebruik YouTube of Spotify voor de muziek

Heb jij je doelen bereikt?

1. Je weet wat poëzie is.

2. Je weet dat poëzie óók in muziek voorkomt. 

3. Je kunt poëzie in muziek herkennen.

Par. 4: 

Over gedichten, les 2

Kenmerken van poëzie (gedichten)

1. De regels zijn niet volgeschreven; op de bladzijde is dus veel wit.

2. Soms rijmen gedichten, soms ook niet.

3. Een gedicht kan heel kort zijn, maar ook langer.

4. Soms vertelt een gedicht een verhaal, maar meestal gaat het over gevoelens en gedachten.

5. In een gedicht wordt de taal soms anders gebruikt, waardoor je moet nadenken over de betekenis van het gedicht.

6. De vaste regels over leestekens, het einde van een zin en spelling gelden niet altijd in poëzie

7. Poëzie komt ook voor in muziek.

Opdracht 1:
Lees het gedicht

VOOR DE KLAS

 

Ik wou dat ik een slak was

dan kroop ik in mijn huisje weg

een wandelende tak was

onzichtbaar in een kale heg

ik wou dat ik behang was

bij het plafond daar bovenaan

maar liever nog niet-bang-was

om dadelijk voor de klas te staan

Bas Rompa

Welke kenmerken van poëzie herken je in het gedicht van opdracht 1?

A

Het gedicht vertelt een verhaal.

B

Het gedicht gaat over gevoelens en gedachten.

C

In het gedicht zit rijm.

D

In het gedicht zit geen rijm.

Strofen en regels

Teksten zijn verdeeld in alinea's: stukken tekst die bij elkaar horen. Gedichten zijn vaak ook verdeeld in stukken. Deze stukken tekst noem je strofen. 

Tussen elke strofe zit een witregel.

Een gedicht bestaat ook altijd uit een aantal regels. Een regel bestaat uit alle woorden die achter elkaar staan.

Opdracht 2:

Lees het gedicht

Uit hoeveel strofen bestaat dit gedicht?

A

Eén

B

Twee

C

Drie

D

Vier

Uit hoeveel regels bestaat dit gedicht?

A

Drie

B

Zeven

C

Negen

D

Tien

Rijm

In sommige gedichten zit rijm. Je spreekt van rijm als de klanken in de delen van woorden (lettergrepen) hetzelfde zijn.  

Bijvoorbeeld: 
school en rodekool  
of

gedichten en zwaailichten.

Hommelrijm

Laatst vroeg ik aan een hommel:

'Waar gaat gij heen met spoed?'

Ze zei: 'Ik ga naar Zaltbommel,' 

ik dacht: wat rijmt dat goed.

toen riep een tweede hommel:

'En ik moet naar het Gooi!'

Ik dacht: wel-voor-de-drommel

ook dát rijmt wederom mooi.

Eindrijm

Rijm kan op allerlei manieren voorkomen. Als de woorden aan het einde van een regel rijmen, noem je dat eindrijm. 

Zie  het voorbeeld van Toon Hermans hiernaast.

Bijna geen rijm

Er zijn ook gedichten waar bijna geen rijm in zit.

Zie het voorbeeld van Judith Herzberg hiernaast.

De zee

De zee kun je horen

Met je handen voor je oren

In een kokkel,

In een mosterdpotje

Of aan zee.

     Zo mooi anders

Je bent zo

mooi 

anders

dan ik,

natuurlijk

niet meer of

minder

maar

zo mooi

anders,

ik zou je

nooit

anders dan

anders willen.

Rijmloos

Gedichten die helemaal geen rijmende woorden hebben, noemen we rijmloos.

Zie het voorbeeld van Hans Andreus hiernaast.

Mama, waar heb jij het geluk gelaten?

Ted van Lieshout

Mama, waar heb jij het geluk

gelaten? Ik had het hier

neergelegd en nou is het weg!

Je zult het wel ergens hebben laten

slingeren of het is gestolen of

misschien per ongeluk weggegooid.

Wie zou mijn geluk willen stelen?

Wie niet?

Opdracht 3:

Lees het gedicht.

1. Welke kenmerken van gedichten herken je?

2. Uit hoeveel strofen bestaat dit gedicht?

3. Hoeveel regels heeft dit gedicht?

4. Zit er in dit gedicht eindrijm, of bijna geen rijm of is het rijmloos?

Opdracht 4: 

Je mening verwoorden

Lees nogmaals alle zes gedichten uit de vorige slides en beantwoord de volgende twee vragen:

1. Welk gedicht spreekt je het meest aan en waarom?

2. Welk gedicht vind je het minst mooi en waarom?

Gebruik beoordelingswoorden en leg je mening uit. 

Eindopdracht: 

Wat vind ik mooi?

Je gaat nu zelf op zoek naar een gedicht dat jij mooi vindt. Gebruik het internet of je boek van Nederlands (H3 Fictie, par. 4).

1. Kies een gedicht dat jij mooi vindt en zet deze in Google docs. 

2. Zoek op internet naar een afbeelding van iets wat jij goed bij het gedicht vindt passen. 

3. Zet deze foto bij het gedicht in het Google document.

4. Zet je naam en klas in het document en deel het met de docent.

Tip: Print het document en hang het op in het lokaal of bundel alle gedichten en maak er mooie gedichtenbundel van.

Heb jij je doelen bereikt?

1. Je weet wat gedichten zijn en je kunt ze herkennen.

2. Je weet wat strofen zijn en je kunt ze herkennen.

3. Je weet wat rijm is en je kunt dit herkennen/aanwijzen.

4. Je kunt eenvoudige gedichten begrijpen.

5. Je kunt uitleggen waarom je een gedicht wel of niet mooi vindt.

Extra

Soorten rijm

 Er zijn verschillende soorten rijm:

• Mannelijk of staand rijm: de laatste, beklemtoonde lettergreep rijmt. Bijvoorbeeld: gaan – staan, gedruis – sluis

• Vrouwelijk of slepend rijm: een beklemtoonde rijmende lettergreep wordt gevolgd door een onbeklemtoonde lettergreep.

      Bijvoorbeeld: kopen – lopen, eter – beter

• Glijdend rijm: Een beklemtoonde rijmende lettergreep wordt gevolgd door twee onbeklemtoonde lettergrepen.

      Bijvoorbeeld: kabbelen – babbelen, kinderen – hinderen

Plusstof

Wat bedoelt de dichter duidelijk te maken met dit gedicht? (vorige dia)

Ken jij een dichter / poëet?

A

Ja

B

Nee

C

D

Website

https://snotneusjes.wordpress.com/

Website

https://www.leesgedichten.nl/