Hoofdstuk 1
De samenleving en het individu
Hoofdstuk 1
De samenleving en het individu
Wat is een referentiekader?
Geheel van kennis, ideeën en overtuigingen
Een tijdelijke mening
Louter feiten en cijfers
Enkel persoonlijke voorkeuren
Kan een referentiekader veranderen?
Het is genetisch bepaald
Verandert nooit door leren
Nee, het blijft altijd gelijk
Ja, door nieuwe ervaringen
Wat is een aspect van persoonlijke identiteit?
Cultuur
Zelfbeeld
Familie
Sociale groep
Wat beschrijft sociale identiteit?
Beroepskeuze
Persoonlijke voorkeuren
Zelfbeeld als lid van groep
Hobby's
Wat is collectieve identiteit?
Beeld van een groep
Familiegeschiedenis
Individuele dromen
Persoonlijke ervaringen
Wat moet je altijd benoemen wanneer je het kernconcept identiteit toepast?
beeld dat iemand als kenmerkend van zichzelf beschouwd
persoonlijke, sociale en collectieve identiteit
beeld dat is afgeleid uit zijn/haar perceptie van groepen
alleen het zelfbeeld
Uit welke twee elementen bestaat socialisatie?
opvoeding en opleiding
proces en opvoeding
cultuur en socialisatoren
overdracht en verwerving
Wat moet je doen als je het kernconcept socialisatie toepast?
Uit welke elementen bestaat het kernconcept cultuur?
voorstellingen, opvattingen, normen, waarden en uitdrukkingsvormen
primaire, secundaire, tertiaire elementen
materiele en immateriele aspecten
dominante, sub en tegencultuur
Wat is acculturatie?
Het verwerven van een andere cultuur.
Het aanleren van je geboorte cultuur.
Het behouden van je cultuur.
Het afwijzen van andere culturen.
Wat kan ontstaan door acculturatie?
Een uniforme cultuur.
Verschillende talen zonder cultuur.
Een complete cultuurverandering.
Subculturen met gemengde elementen.
Wat is individualisering?
Afhankelijkheid van instituties vergroten
Zelfstandigheid vergroten in de samenleving
Wat is globalisering?
Verlies van lokale culturen
Uitbreiding van contacten over grenzen
Afname van internationale handel
Intensivering van wereldwijde afhankelijkheden
Paragraaf 1 Referentiekader
www.maatschappij-wetenschappen.nl
Een referentiekader is het geheel van kennis, ideeën en overtuigingen van waaruit iemand denkt en handelt.
Ook wel een ‘sociale bril’: iedereen kijkt, ziet en beleeft de wereld op zijn eigen manier door zijn eigen sociale bril.
Iemands kijk op de wereld kan verschillen op basis van zijn of haar ervaringen.
Paragraaf 1 Identiteit
www.maatschappij-wetenschappen.nl
Identiteit is het beeld dat iemand van zichzelf heeft, dat hij uitdraagt en anderen voorhoudt en dat hij als kenmerkend en blijvend beschouwt voor zijn eigen persoon. Het is afgeleid van zijn perceptie over de groep(en) waar hij wel of juist niet deel van uitmaakt.
3 aspecten van identiteit:
Persoonlijke identiteit: zelfbeeld
Sociale identiteit: zelfbeeld als lid van een sociale groep
Collectieve identiteit: beeld van een groep dat als blijvend en kenmerkend wordt beschouwd.
Paragraaf 1 Identiteit
www.maatschappij-wetenschappen.nl
Interne collectieve identiteit is het gezamenlijk zelfbeeld van een groep.
Externe collectieve identiteit zijn de verwachtingen van het gedrag van anderen met een bepaalde identiteit.
Bijvoorbeeld: Fitgirls als gedisciplineerd
Identiteit wordt gevormd door onder andere je opvoeding, vrienden en de media.
Identiteit is het kruispunt tussen zelfbeeld en groepsbinding.
Paragraaf 1 Identiteit
www.maatschappij-wetenschappen.nl
Interne collectieve identiteit is het gezamenlijk zelfbeeld van een groep.
Externe collectieve identiteit zijn de verwachtingen van het gedrag van anderen met een bepaalde identiteit.
Bijvoorbeeld: Fitgirls als gedisciplineerd
Identiteit wordt gevormd door onder andere je opvoeding, vrienden en de media.
Identiteit is het kruispunt tussen zelfbeeld en groepsbinding.
Paragraaf 1 Spanningen bij identiteit
www.maatschappij-wetenschappen.nl
Beelden en verwachtingen van iemands identiteit kunnen tot spanningen leiden.
Bijvoorbeeld: een arts die rookt
Deze spanningen kunnen leiden tot een loyaliteitsconflict: onderdeel zijn van een groep, maar het niet met alles eens zijn.
Bijvoorbeeld: hooligans
Spanningen waarbij de collectieve identiteit belangrijker dan de persoonlijke identiteit wordt geacht.
Bijvoorbeeld: sektarische groepen
Paragraaf 1 Identiteit is veranderlijk
www.maatschappij-wetenschappen.nl
Identiteit is vloeibaar: het kan veranderen door je leven heen.
Bijvoorbeeld: veel criminelen stoppen na hun 22ste
Een positieve identiteit is belangrijk in de moderne samenleving
Bijvoorbeeld: ideaalbeeld op social media.
Identiteit is dus altijd in beweging en volgt trends en mode.
Paragraaf 1 Leerdoelen
Je kan het begrip referentiekader beschrijven en herkennen in een bron
Je kan de drie aspecten van identiteit benoemen, beschrijven en herkennen in een bron
Je kent het kernconcept identiteit en kan deze herkennen in een bron
Je kent de elementen van identiteit en kan deze herkennen in een bron
Je kent de spanningen bij identiteit en kan deze beschrijven en kan deze herkennen in een bron
Je kent het begrip loyaliteitsconflict en kan deze herkennen in een bron
Je begrijpt dat identiteit kan veranderen
www.maatschappij-wetenschappen.nl
Paragraaf 2 Socialisatie
www.maatschappij-wetenschappen.nl
Socialisatie is het proces van overdracht en verwerving van de cultuur van de groep en samenleving waar mensen toe behoren. Het proces bestaat uit opvoeding, opleiding en andere vormen van omgang met anderen.
Socialisatie bestaat uit 2 elementen:
Het proces van overdracht: leren wat van hen verwacht wordt in een groep of samenleving aan nieuwkomers.
Het proces van verwerving: mensen maken zich de cultuur van een groep of samenleving eigen.
Paragraaf 2 Internalisering
www.maatschappij-wetenschappen.nl
Socialisatoren zijn groepen mensen die een cultuur overdragen.
Bijvoorbeeld: ouders, leraren, vriendengroepen, verenigingen, de overheid en de media.
Internaliseren is een langdurig proces waarbij mensen zich een cultuur eigen maken.
Socialisatie is vaak vanzelfsprekend en alledaags en gebeurt door contact met anderen.
Imitatie en identificatie: gedrag overnemen van de mensen op wie we denken te lijken en op wie we willen lijken.
Paragraaf 2 Stereotypen en vooroordelen
www.maatschappij-wetenschappen.nl
Socialisatie is niet altijd positief.
Via socialisatie worden ook stereotypen en vooroordelen overgedragen.
Stereotypen en vooroordelen zijn cultureel aangeleerde beelden, generalisaties en veronderstellingen, bijvoorbeeld over bepaalde groepen mensen.
Paragraaf 2 Soorten van socialisatie
www.maatschappij-wetenschappen.nl
Socialisatie kent 3 vormen:
Primaire socialisatie: socialisatie binnen kleinere groepen zoals het gezin of een vriendengroep. Dit proces is vaak informeel.
Secundaire socialisatie: socialisatie die plaatsvindt in een formele omgeving, zoals een school of een vereniging. Groepsleden nemen de waarden en normen van de groep over.
Tertiaire socialisatie: socialisatie die impliciet plaatsvindt, bijvoorbeeld door literatuur, massamedia of de overheid.
Paragraaf 2 Functies van socialisatie
www.maatschappij-wetenschappen.nl
Functies van socialisatie:
Continuering: voortzetting van een (sub)cultuur
Verandering van een (sub)cultuur
Identificatie van het individu met anderen, met een groep en een (sub)cultuur en het besef van groepslidmaatschap van het individu
Identiteitsontwikkeling van het individu gedurende de hele levensloop.
Gedragsregulatie van het individu: voorspelbaarheid van gedrag
Paragraaf 2 Leerdoelen
Je kan een voorbeeld geven van verschillende socialisatoren en kunt deze herkennen in een bron
Je kent het kernconcept socialisatie en kan deze herkennen in een bron
Je kent de elementen van socialisatie en kan deze herkennen
Je kent de begrippen imitatie en identificatie en kunt deze herkennen in een bron
Je kent het verschil tussen primaire, secundaire en tertiaire socialisatie en kunt deze herkennen in een bron
Je kent de vijf functies van socialisatie en kunt deze herkennen
www.maatschappij-wetenschappen.nl
Paragraaf 3 Nature-nurture
www.maatschappij-wetenschappen.nl
Het debat over de vraag of menselijke eigenschappen eerder aangeboren (genetisch) of aangeleerd (socialisatie en cultuur) zijn.
In andere woorden: natuur versus cultuur (of: opvoeding)
Verschillende verklaringen van menselijke eigenschappen hebben grote gevolgen met hoe we omgaan met afwijkend gedrag.
Bijvoorbeeld: behandeling van depressies
Paragraaf 3 Cultuur
www.maatschappij-wetenschappen.nl
Cultuur is het geheel van voorstellingen, uitdrukkingsvormen, opvattingen, waarden en normen die mensen als lid van een groep of samenleving hebben verworven.
Bijvoorbeeld: de manier van kleden of het vieren van een
verjaardag.
Paragraaf 3 Elementen van cultuur
www.maatschappij-wetenschappen.nl
Wat mensen in hun hoofd meedragen:
Waarden: idealen zoals gelijkheid, vrijheid en veiligheid.
Opvattingen: ideeën, wat je vindt, je gedachten over iets.
Voorstellingen: beelden, ideeën, verhalen die mensen hebben over een gebeurtenis.
Paragraaf 3 Elementen van cultuur
www.maatschappij-wetenschappen.nl
Hoe gedrag geregeld wordt:
4. Normen: regels die horen bij waarden.
5. Instituties: een geheel aan gedragsregels die het gedrag van mensen reguleren.
Wat je aan de buitenkant kunt zien of merken:
6. Uitdrukkingsvormen: symbolen, taal, mode en tattoo’s
Paragraaf 3 (Im)materiële aspecten van cultuur
www.maatschappij-wetenschappen.nl
Materiële aspecten van een cultuur zijn tastbaar en concreet
Bijvoorbeeld: gebouwen, producten, gebruiksvoorwerpen, kunst
Immateriële aspecten van een cultuur zijn de zaken die je niet meteen ziet.
Bijvoorbeeld: waarden en taal
Sommige zaken hebben een materieel aspect met een immateriële betekenis
Bijvoorbeeld: regenboogvlag
Paragraaf 3 Culturen zijn dynamisch
www.maatschappij-wetenschappen.nl
Cultuurelementen worden door middel van socialisatie overgedragen, maar veranderen ook constant.
Een cultuur is dus dynamisch en plaats- en tijd gebonden.
Wat op de ene plek (of tijd) normaal is, kan op de andere plek vreemd zijn.
Bijvoorbeeld: de rolverdeling in het gezin
Paragraaf 3 Leerdoelen
Je kent het verschil tussen nature en nurture verklaringen voor gedrag (nature-nurture-debat)
Je kent het kernconcept cultuur
Je kent de verschillende elementen van cultuur en kan deze herkennen in een bron
Je kunt m.b.v. cultuur verklaren wat in een bron beschreven staat.
Je kent het verschil tussen materiële en immateriële aspecten van cultuur
Je begrijpt dat culturen relatief en dynamisch zijn en kan dat herkennen
www.maatschappij-wetenschappen.nl
Paragraaf 4 Soorten culturen
www.maatschappij-wetenschappen.nl
Dominante cultuur is de cultuur van de groep in de samenleving met de invloedrijkste politieke of economische positie. Vaak is dat de grootste groep, maar niet altijd.
Subculturen zijn kleinere culturen die deels overlappen en licht afwijken van de dominante cultuur met eigen waarden en normen.
Bijvoorbeeld: gabbers
Tegencultuur: mensen die een tegencultuur vormen kunnen zich geweldloos of gewelddadig verzetten tegen de dominante cultuur.
Bijvoorbeeld: Kick out zwarte piet
Paragraaf 4 Jongerenculturen
www.maatschappij-wetenschappen.nl
Na WOII: opkomst van jongerenculturen als gevolg van veranderingen in gezinnen, de toename van vrije tijd en welvaart.
Jongeren gingen in de omgang met elkaar een specifieke identiteit gingen ontwikkelen.
Ze kwamen vaak in opstand tegen de dominante cultuur
Jongerensubculturen kunnen voor jongeren een middel zijn om een persoonlijke identiteit te ontwikkelen.
Bijvoorbeeld: skaters, hipsters
Paragraaf 4 Acculturatie
www.maatschappij-wetenschappen.nl
Acculturatie is het aanleren en verwerven van een andere cultuur of elementen daaruit, dan die waarin iemand is opgegroeid.
2 vormen van socialisatie:
Enculturatie: het aanleren van de cultuur waarin je geboren wordt.
Acculturatie: het aanleren en verwerven van een andere cultuur.
Door acculturatie kunnen subculturen ontstaan, die elementen van de oorspronkelijke en de nieuwe cultuur bevatten.
Ook kunnen culturen veranderen.
Bijvoorbeeld: ‘mattie’ en Halloween
Paragraaf 4 Socialisatie is milieuafhankelijk
www.maatschappij-wetenschappen.nl
Sociaal-economische verschillen tussen gezinnen noemen we milieus.
Socialisatieprocessen zijn milieuafhankelijk.
Bijvoorbeeld: kinderen van hoogopgeleide ouders zijn ook vaak hoogopgeleid.
Er zijn verschillende soorten kapitaal:
Economisch kapitaal: bezit of inkomen
Sociaal kapitaal: connecties, netwerk en mate van respect
Cultureel kapitaal: kennis, opvattingen, houdingen en smaak die kenmerkend zijn voor sociale posities.
Paragraaf 4 Leerdoelen
Je kent de betekenis van acculturatie en kunt acculturatie herkennen
Je kunt m.b.v. acculturatie verklaren wat in een bron beschreven staat.
Je kent het verschil tussen een dominante cultuur, een subcultuur en een tegencultuur
Je kent de betekenis van enculturatie, het verschil met acculturatie en kunt deze herkennen in een bron
Je begrijpt dat socialisatie milieuafhankelijk is
Je weet wat economisch, sociaal en cultureel kapitaal is en kunt deze herkennen in een bron
www.maatschappij-wetenschappen.nl
Paragraaf 5 Individualisering
www.maatschappij-wetenschappen.nl
Individualisering is het proces waarbij individuen in toenemende mate hun zelfstandigheid op verschillende gebieden in de samenleving kunnen vergroten.
Mensen kunnen steeds meer hun eigen leven inrichten.
Dit leidt tot een verandering in cultuur:
Bijvoorbeeld: ongehuwd samenwonen
Secularisering: ontkerkelijking
Individualisering en secularisering als gevolg van de toenemende welvaart, want mensen hebben instituties steeds minder nodig.
Paragraaf 5 Individualisering in het gezin
www.maatschappij-wetenschappen.nl
Meer focus op zelfontplooiing en minder op gehoorzaamheid
Steeds meer gelijkheid tussen ouders, zowel in zorg als in werk.
Er ontstonden 2 soorten van het moderne gezin:
Egalitair: meer gelijkheid tussen de verschillende personen binnen het gezin.
Geïndividualiseerd: streven om financieel en emotioneel onafhankelijk te zijn en zelfontplooiing is belangrijk.
Paragraaf 5 Moderne samenleving
www.maatschappij-wetenschappen.nl
Individualisering past bij de moderne samenleving: mensen zijn steeds minder afhankelijk van gezin, sociale klasse, kerk, arbeid en huwelijk.
Het individu als nieuwe sociale eenheid wordt erkend.
Gevolg: de betekenis van traditionele sociale instituties zoals het gezin en het huwelijk verandert.
Kanttekening bij het meten van individualisering: bewijs voor individualisering is niet overal even sterk te vinden.
Paragraaf 5 Voor- en nadelen
www.maatschappij-wetenschappen.nl
Voordelen van individualisering zijn:
Toename van individuele vrijheid
Beoordeling op basis van het individu (en niet op basis van gezin)
Mogelijkheid tot sociale mobiliteit
Nadelen van individualisering:
Toenemend egoïsme en dreigend uiteenvallen van de samenleving doordat mensen hun bindingen kwijtraken en zo minder solidair worden.
Eenzaamheid
Paragraaf 5 Globalisering
www.maatschappij-wetenschappen.nl
Globalisering is het proces van uitbreiding en intensivering van contacten en afhankelijkheden over zeer grote afstanden en over landsgrenzen heen.
De hele wereld is met elkaar verbonden
Gevolgen:
Het is makkelijker om met andere individuen over de hele wereld een groep te vormen
Makkelijker om in aanraking te komen met andere culturen
Paragraaf 5 Leerdoelen
Je weet wat individualisering en globalisering zijn en kunt deze kernconcept herkennen in een bron.
Je kunt m.b.v. individualisering en globalisering verklaren wat in een bron wordt beschreven
Je kent de kanttekeningen bij het meetbaar maken van individualisering
Je weet de positieve en negatieve kanten aan individualisering te benoemen
Je kent het verschil tussen de twee soorten moderne gezinnen
Je weet wat secularisering is en kunt een voorbeeld hiervan herkennen
www.maatschappij-wetenschappen.nl