§2.4 Het Lötschental

• newEditor
• Aardrijkskunde
• Middelbare school
• havo, vwo

Introductie

Een instructie van ongeveer 20 minuten over het Lötschental in de Zwitserse Alpen. Leerlingen zetten de hoogtegordels op volgorde, leggen uit waarom het hoger in de bergen kouder is en beschrijven hoe toerisme en bereikbaarheid een bergdal veranderen.

H O O F D S T U K 2 · G R O T E N A T U U R L A N D S C H A P P E N O P A A R D E

2.4

Het Lötschental

Hoe ligt een bergdal in de Alpen in elkaar, en wat doet toerisme ermee?

Gemaakt bij De Geo 1 havo/vwo, 10e editie

Welkom bij het Lötschental, een bergdal in Zwitserland. Vraag: wie is wel eens in de bergen geweest? ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Stefan Lehner / Unsplash

2.4

Het Lötschental

Dit leer je

Je kunt de hoogtegordels op volgorde zetten en uitleggen waarom het hoger in de bergen kouder is.

Je kunt uitleggen hoe toerisme en betere bereikbaarheid een bergdal veranderen.

Lees de doelen voor. Het slot van de les (de exit) toetst deze twee. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.4

Het Lötschental

A C T I V E R E N

Wat weet je al over bergen en de Alpen?

Laat de klas woorden intikken: sneeuw, skiën, koud, steil, kabelbaan, gletsjer. Haal er twee of drie uit voor later in de les. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.4

Het Lötschental

T E R U G B L I K

Uit: §2.3 De Inuit in het poolgebied

Wat is een taiga?

A

Een grasland

B

Een toendra

C

Een naaldbos

D

Een loofbos

Goed is C: de taiga is een naaldbos in het noorden. Een toendra is het kale gebied nog verder noordelijk. Straks zien we naaldbos ook in de bergen. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.4

Het Lötschental

Waar liggen hooggebergtes?

Wereldkaart · drie grote berggebieden

L E G E N D A

1

2

3

1

Lötschental in de Alpen, Zwitserland

2

Mount Everest in de Himalaya, de hoogste berg ter wereld

3

Aconcagua in de Andes, de hoogste piek van Zuid-Amerika

Zoom in van de wereld naar de Alpen en naar één dal: dat is wisselen van schaalniveau.

Begin op wereldniveau, zoom dan in op de Alpen (Mont Blanc en Matterhorn liggen hier) en tot slot op het Lötschental in het zuiden van Zwitserland. Laat de leerlingen de drie punten aanwijzen. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Natural Earth (public domain), drawn for LessonUp

2.4

Het Lötschental

Een dal met veel reliëf

Het Lötschental heeft steile bergen en diepe dalen. Die hoogteverschillen heten reliëf.

Door het grote reliëf en het strenge klimaat wonen er weinig mensen: de bevolkingsdichtheid is laag. De dorpen liggen in het dal, waar het milder is.

Lötschental, Wallis, Zwitserland · steile bergwanden boven een diep dal

Reliëf = hoogteverschillen. Laat zien hoe hoog de wanden boven het dal uitkomen. Waarom liggen de dorpen in het dal? Milder, vlakker, vruchtbaarder. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Caspar Camille Rubin / Unsplash

2.4

Het Lötschental

Gletsjers slijpen dalen uit

Een gletsjer is een enorme ijsmassa die langzaam naar beneden schuift.

Hij ontstaat waar het 's winters veel sneeuw geeft en de sneeuw 's zomers niet helemaal smelt. Bij het schuiven slijpt de gletsjer het dal dieper uit.

Gletsjer in de Zwitserse Alpen · ijs dat langs een bergwand omlaag schuift

Let op: een gletsjer maakt een gebergte niet hoger; gebergten worden door bewegende platen omhoog geduwd (komt in een latere les). Een gletsjer slijpt wel dalen uit. Eeuwige sneeuw kennen ze uit §1.4. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Meizhi Lang / Unsplash

2.4

Het Lötschental

V R A A G 1

Wat is het verband tussen reliëf en bevolkingsdichtheid in de bergen?

A

Hoog reliëf leidt tot hoge bevolkingsdichtheid

B

Laag reliëf leidt tot lage bevolkingsdichtheid

C

Hoog reliëf leidt tot lage bevolkingsdichtheid

D

Reliëf heeft geen invloed op de bevolkingsdichtheid

Goed is C: steile bergen en diepe dalen maken wonen en landbouw moeilijk. De andere antwoorden draaien het verband om of ontkennen het. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.4

Het Lötschental

Hoogtegordels in de bergen

Eeuwige sneeuw · vanaf ongeveer 3000 m: de sneeuw blijft het hele jaar liggen

Rotsgordel · vanaf ongeveer 2500 m: het landschap is ruig, bijna alleen rots

Alpenweide · boven ongeveer 2000 m: gras en bloemen, in de zomer vol kleur

Naaldboomgordel · ongeveer 1000 tot 2000 m: sparren en dennen

Loofboomgordel · tot ongeveer 1000 m: eiken en beuken

Een hoogtegordel is een zone in de bergen met een eigen begroeiing, bepaald door de hoogte. Loop van onder naar boven. De overgang van naaldbos naar alpenweide is de boomgrens (bekend uit §2.3): hoger is het te koud voor bomen, want het groeiseizoen is te kort. De hoogtes zijn bij benadering. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.4

Het Lötschental

V A A R D I G H E I D   R E K E N E N M E T H O O G T E

Hoe hoger je komt, hoe kouder het wordt: ongeveer 6 °C per 1000 m. Hoger is de lucht ijler en houdt ze minder warmte vast.

Voorbeeld: in het dal (1000 m) is het 14 °C. Op 3000 m ligt je 2000 m hoger, dus 2 × 6 = 12 °C kouder: dan is het ongeveer 2 °C.

Daarom veranderen de hoogtegordels: boven aan de berg is het te koud voor bomen.

Reken het voorbeeld hardop voor: hoogteverschil delen door 1000, keer 6, aftrekken van de temperatuur in het dal. Uitkomst 2 °C. Dit is een gemiddelde; het werkelijke getal hangt af van het weer. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

1

Loofboomgordel

2

Naaldboomgordel

3

Alpenweide

4

Eeuwige sneeuw

5

Rotsgordel

2.4

Het Lötschental

V R A A G 2

Zet de hoogtegordels van laag naar hoog.

Volgorde van laag naar hoog: loofbomen, naaldbomen, alpenweide, rots, eeuwige sneeuw. Ezelsbruggetje: hoe kouder, hoe lager de begroeiing. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.4

Het Lötschental

V R A A G 3

Het is 16 °C in een dorp op 1000 m. Hoeveel graden is het op 2000 m?

1000 m hoger = ongeveer 6 °C kouder: 16 − 6 = 10 °C. Fout 22 °C: bij plus in plaats van min. De temperatuur daalt met de hoogte. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.4

Het Lötschental

Bereikbaarheid en toerisme

Met betere wegen en kabelbanen is het Lötschental beter bereikbaar: mensen komen er sneller en makkelijker.

Daardoor komen er meer toeristen. Toerisme is reizen voor vrije tijd. Het dal heeft een dubbelseizoen: toeristen komen 's winters voor de sneeuw en 's zomers om te wandelen.

Kabelbaan, Zwitserse Alpen · brengt toeristen snel de berg op

Bereikbaarheid: hoe makkelijk en snel je ergens komt. Dubbelseizoen: twee drukke seizoenen, zomer en winter. De foto toont een kabelbaan in de Zwitserse Alpen, niet in het Lötschental zelf. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Konrad Weber / Unsplash

2.4

Het Lötschental

Wat toerisme met het dal doet

O O R Z A K E N

G E V O L G E N

Meer toerisme, in zomer én winter

Betere wegen

Meer werk en inkomsten voor het dal

Kabelbanen

Er worden hotels en skiliften gebouwd

Sneeuw en natuur om te wandelen

Het ingerichte landschap verandert

Het natuurlijke landschap wordt zo steeds meer een ingericht landschap.

Voordelen en nadelen: het dal verdient eraan, maar het landschap verandert. Vraag: wat is volgens jou een nadeel voor de bewoners? Ingericht landschap kennen ze uit §2.1. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.4

Het Lötschental

V R A A G 4

Wat is een dubbelseizoen?

A

Een seizoen waarin twee klimaten heersen

B

Zowel in de zomer als in de winter komen toeristen

C

Een seizoen dat twee keer per jaar voorkomt

D

Landbouw en toerisme wisselen elkaar af

Goed is B. Een dubbelseizoen gaat over toeristen, niet over het klimaat. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.4

Het Lötschental

V R A A G 5

Een bergdorp krijgt een kabelbaan. Wat verandert er voor toeristen én voor het landschap?

Goed antwoord: het dorp is beter bereikbaar, dus er komen meer toeristen; er komen waarschijnlijk meer hotels en skiliften, dus het landschap verandert. Laat twee of drie antwoorden voorlezen. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.4

Het Lötschental

V R A A G 6

Een berg is 3000 m hoog. Boven aan is het 12 °C kouder dan op 1000 m. Waarom?

A

De temperatuur daalt ongeveer 6 °C per 1000 m

B

De temperatuur daalt ongeveer 1 °C per 1000 m

C

De gletsjer maakt de berg kouder

D

Op de alpenweide waait het altijd

Goed is A: 2000 m hoger, 2 × 6 = 12 °C. De gletsjer is een gevolg van de kou, niet de oorzaak. Exit op doel 1. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.4

Het Lötschental

V R A A G 7

Leg uit hoe betere bereikbaarheid een bergdal verandert.

Model: betere wegen en kabelbanen maken het dal makkelijker bereikbaar, dus er komen meer toeristen, in zomer en winter (dubbelseizoen). Er komen hotels en skiliften bij en het landschap wordt meer ingericht. Het dal verdient eraan. Exit op doel 2. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.4

Het Lötschental

Begrippen

Gletsjer

Enorme ijsmassa die langzaam naar beneden schuift

Reliëf

De hoogteverschillen in een landschap

Hoogtegordel

Zone in de bergen met een eigen begroeiing

Loof- en naaldboomgordel

Onderste gordels: eiken en beuken, daarboven sparren en dennen

Alpenweide

Gordel met gras en bloemen boven de boomgrens

Rotsgordel

Gordel waar rots overheerst

Temperatuurdaling

Ongeveer 6 °C kouder per 1000 m hoogte

Toerisme

Reizen voor vrije tijd

Bereikbaarheid

Hoe makkelijk en snel je ergens komt

Dubbelseizoen

Toeristen komen in zomer én winter

Loop de begrippen langs en laat ze één voor één in eigen woorden zeggen. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash