Literatuur NED. Lit.: Alles is maakbaar (1700-1800)

Welkom

Ga lekker zitten, pak je leesboek en duik in de wereld van jouw verhaal...

Leg al je spullen vast op tafel.


Tot over 10 min ;-)

10

minute

00

second

1 / 18
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMiddelbare schoolvwoLeerjaar 4-6

In deze les zitten 18 slides, met tekstslides.

time-iconLesduur is: 30 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Welkom

Ga lekker zitten, pak je leesboek en duik in de wereld van jouw verhaal...

Leg al je spullen vast op tafel.


Tot over 10 min ;-)

10

minute

00

second

De verlichting

Kern 

Literatuur 

Hoofdstuk 20


Alles is maakbaar

Leerdoel

  • Je weet wat de wereld- en mensbeelden in de verlichting zijn en hoe ze in de literatuur vorm krijgen

  • Je kan het bovenstaande in literatuur herkennen en benoemen 

  • Je kunt verbanden leggen tussen verschillende teksten en tijden



Noteer in je schrift vijf dingen die je al weet over de verlichting

De verlichting (1)

  • Term om onderscheid met de 'donkere' middeleeuwen te maken

  • Het draait om de rede: kritisch denken: zo kan je de werkelijkheid begrijpen en vormgeven

  • Decartes: cogito ergo sum

  • Kennis is macht, wetenschap belangrijk 

  • Klassieken staan niet meer centraal

  • Geloof in maakbaarheid van  mens en maatschappij

  • Ook een goed huwelijk is maakbaar

  • Speerpunt: opvoeding, tabula rasa

  • Doel: angst en bijgeloof laten verdwijnen en de mens op zichzelf te laten vertrouwen, op zijn verstand, hart en intuïtie

  • Belangrijke pijler: niet God maar de mens zelf was verantwoordelijk voor zijn geluk of ongeluk


De verlichting (2)

  • Filosofen en schrijvers richtten zich op praktische en maatschappelijke problemen

  • Zo pleitten verlichtingsfilosofen voor verdraagzaamheid en godsdienstvrijheid. Ze hadden kritiek op het absolutisme

  • Montesquieu bepleitte een scheiding der machten, een trias politica, met een uitvoerende macht (de vorst), een wetgevende macht (de volksvertegenwoordiging) en een onafhankelijke rechterlijke macht

  • Jean-Jacques Rousseau maakte opvoeding tot een belangrijk verlichtingsthema



Kinderliteratuur

  • In 18e eeuw: voor het eerst literatuur gericht op kinderen

  • Belerend karakter

  • In 18e eeuw: volwassenen erkennen steeds meer eigen aard van kinderen

  • Tegelijkertijd zijn ze van mening dat kinderen zo snel mogelijk volwassen moeten worden en nuttig voor de maatschappij 

  • Mening: ongewenst gedrag komt voort uit onwetendheid en niet uit slechtheid. Een samenleving zonder misdaad en lomp gedrag begint met het opvoeden van kinderen

  • Kinderboeken: belangrijk medium om opvoedingsdoel te verwezenlijken

  • Roep om leesmateriaal dat aansloot bij verlichte kindbeeld zorgde in de tweede helft van deze eeuw voor een snelle toename in de kinderboekenproductie


Pieter Langendijks Het wederzijds huwelijksbedrog, satire, de lezer opvoeden door te laten zien hoe het niet moet, kijk kritisch naar jezelf en verbeter jezelf indien nodig.

Pruikentijd: schone schijn is belangrijk

Aan de slag

  • Lees TB Kern p. 202 t/m p. 204 + maak een studiesamenvatting in je schrift

  • Maak opdracht 1 en 2 OB Kern p. 182

De briefroman


De briefroman

  • 18e eeuwse literatuur vooral door en voor burgers

  • vrouwen speelden nu een belangrijkere rol als schrijfster. De bekendste: Betje Wolff en Aagje Deken -> De Historie van Mejuffrouw Sara Burgerhart

  • Beroemd was ook de in het Frans schrijvende Belle van Zuylen.

  • Roman: geschikte literaire vorm voor ontdekking van het persoonlijke en het innerlijke, dat centraal stond tijdens de Verlichting (de mens als individu.)

  • Spectatoriale tijdschriften, kinderliteratuur en imaginaire reisverhalen razend populair 

  • Imaginaire reisverhalen waren populair omdat ze konden worden gebruikt om door over een denkbeeldig land te beschrijven de situatie in het eigen land scherp kunnen bekritiseren.

  • Satire is erg populair: spottende teksten die belerend en kritisch zijn bedoeld. Vaak worden maatschappelijke groeperingen, zoals geestelijken of burgerij of adel, bekritiseerd

Sara Burgerhart

  • Gaat over het jonge meisje Sara Burgerhart

  • Bevat tal van opvoedkundige adviezen.

  • Zedenroman: pleidooi voor een goede opvoeding goede leiding, huiselijk geluk

  • Een vrouw moest zich niet bezighouden met luxe en mode maar zich richten op het geluk dat te vinden was in huwelijk en gezin

  • Het boek was bedoeld voor Nederlandse Juffers

  • Geschreven in realistisch en zeer leesbaar Nederlands

  • Speaking names

Koffiehuizen

  • Bezoek aan koffiehuis: manier om op hoogte te blijven van het nieuws

  • Relatief nieuw verschijnsel, in 18e eeuw hét symbool van het moderne, verlichte stadsleven

  • Het koffiehuis was in de 17e en 18e eeuw dé ontmoetingsplaats voor intellectuelen, schrijvers, dichters, maar ook voor het gewone volk. 

  • Hoewel er koffie werd geschonken, was vooral 'de ontdekking van het bijeenzijn' de grote succesfactor. 

  • In veel Europese landen bestond een koffiehuis-cultuur

  • Al snel dook koffie en het koffiehuis op in achttiende-eeuwse literatuur. (En ook daarna, denk aan de  koffiehandelaar uit Max Havelaar uit 1859)

Imaginaire reisverhalen

  • Een reis naar een denkbeeldig land: Robinson Crusoe (Defoe) en Gulliver's Travels (Swift) vertaald door Justus van Effen. Een reis naar het Apenland van Schazsch.

  • Waarheidsgetrouwe indruk: fictie en werkelijkheid liggen dicht bij elkaar


Erg populair genre in de verlichting want:

  • Kon gebruikt worden om maatschappijkritiek te leveren

  • Lezer in contact brengen met verlichte ideeën

  • Lezer confronteren met andere opvattingen


Doel: kritischer ten opzichte van eigen opvattingen worden of juist toleranter ten opzichte van ideeën van anderen