HAVO-05-Verzorgingsstaat-5.2-Ontwikkeling-van-de-verzorgingsstaat_2022
5.2 Ontwikkeling van de verzorgingsstaat
Programma
Introductie (5 min)
5.2: ontstaat verzorgingsstaat (30 min)
Werken aan presentatie (25 min)
Lesduur is: 60 minOnderdelen in deze les
5.2 Ontwikkeling van de verzorgingsstaat
Programma
Introductie (5 min)
5.2: ontstaat verzorgingsstaat (30 min)
Werken aan presentatie (25 min)
Lesdoelen
je kan uitleggen hoe de verzorgingsstaat is ontstaan.
Je kan uitleggen wat de verschillende wetten zijn uit 5.2
Wat is een verzorgingsstaat?
De overheid probeert nu niemand meer aan zijn lot over te laten. Dat was vroeger wel anders.
De centrale vraag in deze paragraaf is: Hoe heeft de verzorgingsstaat zich ontwikkeld?
Nederland als nachtwakersstaat
In de 19e eeuw gold in Nederland het principe van de vrije markt.
Armen, zieken en ouderen werden niet door de overheid geholpen, maar door de kerk, liefdadigheidsinstellingen of rijken.
Zo’n staat noem je een nachtwakersstaat.
Nachtwakers-staat
Een staat waarin de overheid zich beperkt tot het zorgen voor veiligheid en bescherming van de burgers en het handhaven van de rechtsorde.
Overgangsperiode
De vrijemarkteconomie had keerzijden:
De lonen waren laag.
Mensen moesten vaak 16 uur per dag werken.
Er werd ook op zaterdag gewerkt.
Kinderen werkten vanaf jonge leeftijd al mee.
Vakbonden
In de tweede helft van de negentiende eeuw verenigden werknemers zich in vakbonden.
Vakbonden
Organisaties die de gezamenlijke en individuele belangen van werknemers behartigen.
Zij zetten zich in voor hogere lonen, kortere werkdagen, betere arbeidsomstandigheden en een verbod op kinderarbeid.
De eerste sociale wetten
Vanaf de tweede helft van de 19e eeuw kwamen de eerste sociale wetten:
de Armenwet (1854)
de wet tegen kinderarbeid (1874): het Kinderwetje van Van Houten
de Veiligheidswet (1895)
de Leerplichtwet (1901)
de Arbeidswet (1919)
Zoek in je boek op wat de definitie is van elke wet, noteer dit.
10
minute
00
second
Armenwet (1854)
Hulp aan armen via kerk/particulieren
Overheid alleen als laatste redmiddel
Kinderwetje van Van Houten (1874)
Samuel van Houten
Verbod op fabrieksarbeid <12 jaar
Weinig controle
Veiligheidswet (1895)
Betere veiligheid in fabrieken
Eerste overheidsbemoeienis met arbeid
Leerplichtwet (1901)
School verplicht (±6–12 jaar)
Minder kinderarbeid
Arbeidswet (1919)
8-urige werkdag
Max. werktijden
Videofragment: Gevolgen van de industrialisatie
Opdracht: Tijdens de industrialisatie leefden
mensen in een nachtwakersstaat. Noem drie voorbeelden uit de video waaraan je dat kan zien.
Maak in je werkboek de volgende opdrachten
5.2: Opdracht 1 t/m7
Huiswerk voor volgende week
5.2 Ontwikkeling van de verzorgingsstaat
Programma
Vandaag in het nieuws (15 - 15 min)
Terugblik (2-5 Min)
Afronden paragraaf 5.2 (15 min)
Opdrachten
4 Mei
Denk eens na over de vragen:
Wie moeten we herdenken op 4 Mei?
Waar ligt de grens van protest?
Vandaag in het nieuws: Vrijheid van meningsuiting en grenzen van politiek debat
Bekijk de video
Bespreek de volgende vragen in tweetallen:
Moet een politicus alles kunnen zeggen?
Wanneer gaat vrijheid van meningsuiting te ver?
Vind jij dat hier sprake is van een strafbare uitspraak of van een mening?
Sluit af met een korte klassikale bespreking waarbij leerlingen één argument delen.
https://nos.nl/nieuwsuur/video/2614752-gidi-markuszower-onder-vuur-om-omstreden-uitspraken
Vorige les
Slechte werkomstandigheden
Lange werkdagen (12–16 uur)
Lage lonen
Kinderarbeid
Onveilige fabrieken
Ontstaan van vakbonden
Arbeiders organiseren zich
Stakingen en protesten
Ontstaan van de verzorgingsstaat
Overheid grijpt meer in
Sociale wetten tegen armoede en uitbuiting
Begin van sociale zekerheid en bescherming voor werknemer
Nederland wordt een verzorgingsstaat
Na WOII ontstond een gemengde markteconomie waarin niet meer alles aan de vrije markt werd overgelaten en de overheid voorwaarden en regels stelt.
De positie van werknemers verbeterde door nieuwe wetten:
De AOW
De Bijstandswet
De Arbowet
Verzorgingsstaat wordt steeds duurder
In het laatste deel van de vorige eeuw bleek dat veel meer mensen dan verwacht gebruikmaakten van de voorzieningen van de verzorgingsstaat:
In 1960 kregen ongeveer 100.000 mensen een arbeidsongeschiktheidsuitkering; 30 jaar later waren dat er bijna 900.000.
Ook de toenemende vergrijzing en ontgroening zorgen voor een toenemende druk op de betaalbaarheid van de verzorgingsstaat.
Vergrijzing en ontgroening
Wanneer het aandeel van de ouderen in de totale bevolking toeneemt.
Vergrijzing
Ontgroening
Wanneer het aandeel van de jongeren in de totale bevolking afneemt.
Gevolgen hiervan zijn:
Stijgende kosten voor de AOW en de zorg.
Te weinig arbeidskrachten om de zorg uit te voeren.
Spanningen tussen generaties. Wie betaalt de rekening? Solidariteit is hierbij belangrijk.
Wat doet de overheid eraan?
Om de verzorgingsstaat betaalbaar te houden nam de overheid vanaf de jaren negentig maatregelen:
De uitkeringsbedragen zijn lager en het is moeilijker geworden om een uitkering te krijgen.
De overheid is meer gaan controleren op fraude.
De overheid neemt maatregelen om werken te stimuleren. Voorbeelden zijn de Participatiewet en het verhogen van de pensioenleeftijd.
De overheid geeft mensen en bedrijven meer eigen verantwoordelijkheid.
Wat suggereerd de koning met het begrip: participatiesamenleving?
Participatiesamenleving
Participatiesamenleving
Een samenleving waarin mensen meer verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen leven en omgeving.
In 2013 kwam de regering van VVD-premier Rutte met het plan voor een participatiesamenleving.
Twee jaar later werd dit vastgelegd in de Participatiewet.
Politieke visies
Liberalen: verzorgingsstaat alleen voor hen bedoeld die het niet op eigen kracht redden (sociaal vangnet).
Sociaaldemocraten zijn voor ruimere voorzieningen voor mensen in een kwetsbare positie.
Christendemocraten pleiten voor een grote rol voor het maatschappelijk middenveld.
Opdracht: Welke politieke visie heeft jouw voorkeur? Geef minimaal twee argumenten voor jouw standpunt.
Werkboekopdrachten
5.2: Opdracht 1 t/m7
