Fase 2a Lesdag 1-aangepast


1 / 79
volgende
Slide 1: Slide
newEditorVerkeersopleidingenBeroepsopleiding

In deze les zitten 79 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 420 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les




Fase 2a lesdag 1

Onderwijsdeskundigheid

Lesvoorbereiding.



Inleiding lesprogramma op maat maken.


Lesprogramma ontwerpen.


Aanpassen aan leerlingkenmerken.


Aanpassen aan 

leerlingkenmerken





Inleiding - Lesprogramma op maat maken 


Je zal, voordat je een praktijkles aan een leerling gaat geven, moeten weten wat je in die les met de leerling wilt gaan doen en bereiken. Je zal ook moeten weten hoe jouw lesprogramma het beste aansluit op wat de leerling al kent en kan.

In deze les leer je hoe een lesprogramma te ontwerpen en hoe dit aan te passen aan de leerling.

 

Lesprogramma ontwerpen 

Dit onderdeel gaat over:

1) De rij- en oefentaken in een lesprogramma van gemakkelijk naar moeilijk ordenen.

2) De lesactiviteiten ordenen van gemakkelijk naar moeilijk.

3) Waarom stellen we tussendoelen en einddoelen?

4) Waarom wisselen we deeltaken en de totale rijtaak af?

5) Waarom maken we gebruik van een instructievorderingenkaart?

 






Tussendoel en einddoel:


Een tussendoel bereik je na een aantal lessen over hetzelfde onderwerp.

Bijvoorbeeld: Vandaag toetsen we alle bijzondere verrichtingen.


Een einddoel, het doel wat je na alle lessen wil bereiken: denk aan het theorie- of praktijkexamen.

Het einddoel voor de rijopleiding is bijvoorbeeld: U wilt aan het eind een kandidaat afleveren die zelfstandig en veilig aan het verkeer kan deelnemen.



Leerdoelen

Functie van leerdoelen: 


Een leerdoel geeft aan wat je wilt bereiken. 

Een leerdoel moet eenduidig en concreet omschrijven wat er geleerd gaat worden op het gebied van kennis, inzicht en vaardigheden. 

Leerprocessen op deze gebieden verlopen verschillend. 

Je krijgt samen met jouw leerling met deze verschillende leergebieden te maken.


We onderscheiden: lesdoel, leerdoel en einddoel. 


Een lesdoel geeft aan wat je na één les wilt bereiken.

Een leerdoel geeft aan wat je na een aantal lessen wilt bereiken.

Een einddoel geeft aan wat je na alle lessen wilt bereiken.




 Je kunt dus een doelstelling hebben voor één les (lesdoel), het einde van een fase (leerdoel) of het einde van de opleiding (einddoel).







Soorten leerdoelen

Voor het aanleren van vaardigheden zijn verschillende soorten leerdoelen te onderscheiden:


- Psychomotorische doelen: motorische vaardigheden, kunnen nadoen, uitvoeren, 

   automatismen. 

- Cognitieve doelen: kennis, begrip, inzicht, analyse en reflectie.

- Affectieve doelen: aandacht, waardering, empathie, houding, sociale interactie en    

   communicatie.








IVK.

Welke onderdelen horen bij ...


- Psychomotorische doelen: 

- Cognitieve doelen: 

- Affectieve doelen: 



IVK.

Welke onderdelen horen bij ...


- Psychomotorische doelen: 

- Cognitieve doelen: 

- Affectieve doelen: 



Leerdoelen moeten voldoen aan een aantal eisen.

Een leerdoel is:

--- Concreet

--- Meetbaar

--- Representatief

--- Haalbaar 


Concreet wil zeggen: niet vaag en algemeen, maar verwijzen naar concreet waarneembaar gedrag.

 

Gebruik bij voorkeur eenduidige actiewerkwoorden zoals: noemen, aanwijzen, oplossen, op- en terugschakelen, demonstreren, sturen, stoppen.



Concrete doelstelling

Concrete leerdoelen geven concreet aan, wat de leerling moet kennen, kunnen of willen.  

Een goede doelstelling is altijd concreet, maar deze moet geen druk geven aan de leerling 

Een doelstelling wordt concreet door de volgende onderdelen:

 

• Leerinhoud: Wat moet iemand kennen, kunnen of willen?

• Gedragscomponent: Hoe moet dit worden getoond?

• Voorwaarde: Onder welke omstandigheden hij moet laten zien dat het wordt beheerst? 

• Norm: Hoe goed moet iemand dit kennen / kunnen?


Voorbeeld algemene doelstelling: de leerling moet kunnen schakelen.

Voorbeeld concrete doelstelling: De leerling moet kunnen op- en terugschakelen zonder aanwijzingen onder eenvoudige omstandigheden.


De concrete doelstelling bevat de volgende elementen:

• Inhoud: schakelen. 

• Gedrag: op- en terugschakelen. 

• Voorwaarde: onder eenvoudige omstandigheden. 

• Norm: uitvoeren zonder aanwijzingen.







Meetbaar betekent: toetsbaar.

Bij vaardigheidsdoelen is toetsen lastiger dan bij cognitieve leerdoelen. 

Het is makkelijker om te toetsen of de leerling op een totaal van 30 verkeersborden van tenminste 25 borden de betekenis weet, dan te toetsen of de leerling complexe kruispunten zelfstandig kan oversteken.

In het eerste geval hoef je alleen maar de goede antwoorden te tellen, maar in het tweede geval hangt het vooral af van hoe je de uitvoering door de leerling observeert en interpreteert.


Representatief betekent: het moet over de leerstof gaan die behandeld is.  


Haalbaar betekent: een leerdoel moet te behalen zijn voor een leerling. 

Een leerling die net wegrijden en stoppen heeft geleerd, laat je vervolgens niet direct daarna een complex kruispunt zelfstandig oversteken. Om te kunnen zien of iets voor de leerling haalbaar is kijken we op de instructievorderingenkaart (IVK). Met een correct ingevulde IVK kun je als rijcoach de leerling gedurende de hele opleiding precies volgen. Daarom wordt de IVK ook wel een leerlingvolgsysteem genoemd. 

Het is mogelijk om zelf de leergang te bepalen en te bedenken in welke volgorde je de rijtaken aan een leerling aanbiedt. Het is echter verstandiger om gebruik te maken van een instructievorderingenkaart.

Op een instructievorderingenkaart (IVK) staan alle rijtaken die een leerling moet beheersen voor zijn examen geordend van eenvoudig naar complex, verdeeld over de vier fasen voertuigbeheersing (1), eenvoudige situaties (2), complexe situaties (3) en verantwoord gedrag (4). 

Op de afbeelding zie je een voorbeeld van een IVK. In dit geval een RIS-kaart (Rijopleiding in Stappen).

 

 






Deeltaken en de totale rijtaak


Voorbeeld: Tijdens een les komt u een vrachtauto tegemoet en de leerling beslist om het voertuig in de berm te zetten.

De rijtaak is het rijden op rechte en bochtige weggedeelten; de deeltaak is het stoppen in de berm.

Kunt u een voorbeeld van een deeltaak geven?

Een tussendoel is ...?

A

Het behalen van het theorie examen.

B

Het behalen van het praktijkexamen.

C

Het kunnen invoegen en uitrijden.

D

Rechtsaf kunnen slaan op een kruispunt.

Is een leerdoel hetzelfde als een tussendoel?

A

Ja.

B

Nee.

C

Dat hangt af van de omstandigheden.

D


Stelling: een lesdoel is hetzelfde als een leerdoel.

A

Juist.

B

Onjuist.

C


D


Een leerdoel is een doelstelling die u aan het einde van ...

A

De les wilt behalen.

B

Een aantal lessen wilt behalen.

C

De lesperiode wilt behalen.

D




Leerplan -----> leergang -----> lesplan


Leerplan

Een klant (nieuwe leerling) kijkt op de website van een rijschool en ziet dat er verschillende opleidingen worden aangeboden. 

We verstaan onder het leerplan, welke opleidingen aangeboden worden. 

(ondernemersplan).


Inhoud van een leerplan: 

--- De algemene doelstelling van de rijschool. 

--- Wie werken er en wat doen zij?

--- Het opleidingsaanbod van de rijschool. 

--- Globale opzet van de theorie- en praktijklessen. 

--- Toetsing en examens. 

--- Wordt het vervoer naar en van de examens geregeld en hoe is dit geregeld? 



 


 









Leergang

We verstaan onder een leergang, hoe een opleiding is opgebouwd en volgens welke methode deze gegeven wordt.

Is dit bijvoorbeeld volgens de "Rijopleiding in Stappen" of traditioneel?

Een leergang bestaat uit:

1) Een logische opbouw van de leerstof --- in welke volgorde wordt er gewerkt?

2) Een opbouw van makkelijk naar moeilijk.


Lesplan

We verstaan onder een lesplan, waarover de les zal gaan en hoe de les wordt gegeven.

Een lesplan bestaat uit:

--- Een indeling van de lesonderdelen gekoppeld aan een tijdsplanning. 

--- Een overzicht van de hoofdzaken van de leerstof. Hoe ziet de les er in grote lijnen uit? 

--- De belangrijkste werkvormen, leeractiviteiten en leermiddelen die ingezet gaan worden. 

--- De (belangrijkste) vragen en opdrachten die tijdens de les gebruikt gaan worden.




Een lesplan is...?

A

Het einddoel van deze les.

B

Wat ga je deze les doen met de leerling?

C

Een opsomming van alle tussendoelen.

D


Een lesplan is...?

A

Een werkschema voor een onderdeel van een leergang.

B

Een onderdeel van een leerplan.

C

Het bereiken van het einddoel.

D


Een leergang is...?

A

Meerdere lesplannen bij elkaar.

B

Een logische opbouw van de leerstof van makkelijk naar moeilijk.

C

Iets waaruit een leerplan ontstaat.

D


Een leerplan is...?

A

Een plan van aanpak.

B

Alle lesplannen bij elkaar.

C

Het totale aanbod van een rijschool.

D




Aanpassen aan leerlingkenmerken


Dit onderdeel gaat over: 

1) Op welke leerlingkenmerken letten we bij het inschatten van het aantal benodigde  

    rijlessen? 

2) Hoe plannen we verschillende lesroutes die aansluiten bij de fase van de opleiding 

    waarin een leerling zich bevindt? 

3) Hoe passen we een lesroute aan, zodat deze aansluit bij het niveau van de leerling? 

4) Waarom maken we in sommige situaties een lesroute eenvoudiger of complexer? 

5) Hoe vereenvoudigen we een lesroute bij langzaam vorderende leerlingen? 

6) Hoe maken we een lesroute complexer bij snel vorderende leerlingen? 

      Puber 11 t/m 18 jaar.      Adolescentie M/V 19 t/m 25 jaar.     Volw. M/V 26 t/m 40 jaar.



    Leeftijdsgroepen per categorie:


    Baby: 0 t/m 1 jaar;

    Peuter: 2 t/m 3 jaar;

    Kleuter: 4 t/m 6 jaar;

    Kind: 7 t/m 10 jaar;

    Puberteit: 11 t/m 18 jaar;

    Adolescentie: 19 t/m 25 jaar;

    Volwassen(en): 26 t/m 40 jaar;

    Middelbare leeftijd: 41 t/m 50;

    50+: 50 t/m 65 jaar;

    Bejaarde: 66 t/m 80 jaar;

    Oudere: 81 t/m 100.



Bij de ANWB Rijopleiding gebruiken we een standaard proeflesformulier.



Moet u als rijcoach alle regels waarderen?



Fasen van de rijopleiding 

Op de website staat het leerplan. Hierin staat alles globaal beschreven. 

In een leergang staan de onderdelen in een logische volgorde en geordend van gemakkelijk naar moeilijk. Iedere leerling doorloopt de leergang, alleen de manier waarop verschilt per leerling. In het lesplan staat wat een leerling gaat leren en hoe hij dit gaat leren. Daarbij rekening houdend met de leerlingkenmerken. 


Een leergang is opgebouwd uit verschillende fasen die een leerling doorloopt.  

Fase 1: (Module 1 RIS)

Voertuigbediening en -beheersing: In deze fase maakt de leerling kennis met het voertuig en leert het voertuig bedienen en beheersen. 

Hiervoor zal naar schatting 45 tot 50% van de totale opleidingstijd gebruikt worden.






Fase 2: (Module 2 RIS)

Eenvoudige situaties: In deze fase oefen je eenvoudige verkeerssituaties. 

Denk hierbij aan: wegrijden en stoppen, het rijden met een juiste volgafstand, een kruispunt oversteken en afslaan. 

Dit neemt ongeveer 30% van de totale opleidingstijd in beslag. 

Fase 3: (Module 3 RIS)

Complexe situaties: In deze fase oefen je situaties die moeilijk(er) zijn. 

Bijvoorbeeld complexe kruispunten, van rijstrook wisselen, invoegen, uitrijden en rotondes. 

Dit neemt ongeveer 20% van de totale opleidingstijd in beslag.

Fase 4: (Module 4 RIS)

Verantwoord gedrag / verzelfstandiging: 

Voorbeelden zijn ritvoorbereiding en zelfstandig een route rijden, verantwoordelijk rijden, rijden in de nacht, defensief rijden en aangepast en besluitvaardig rijden. 

Dit moet tijdens de hele opleidingstijd aandacht krijgen. 

Ongeveer 5% van de totale opleidingstijd gaat hier inzitten.






































Leeractiviteiten

De leeractiviteiten die je in de les kiest, sluiten aan bij de leerdoelen en bij de werkwijze van de leerling.

We kennen o.a. de volgende leeractiviteiten:


Aanschouwelijk maken

Door het gebruik van afbeeldingen, schema's en situatieschetsen wordt iets voor een leerling vaak sneller duidelijk.  

De meeste leerlingen (ongeveer 75%) zijn visueel ingesteld bij het leren. 

Dit betekent dat ze sneller en beter leren door te kijken naar een uitvoering.

Demonstratie

Dit is vertellen en laten zien. 

Bijvoorbeeld uitleg geven en laten zien hoe de koppeling werkt. 

Hardop denken

Je laat de leerling het denken en de handelingen vertellen. 

Dit wordt voornamelijk gebruikt om basisvaardigheden aan te leren. 

Bijvoorbeeld wanneer de leerling een kruispunt nadert: laat hem dan waarnemen, voorspellen, evalueren, beslissen, handelen hardop vertellen.

Modelgedrag

Je laat aan de leerling zien wat het ideale gedrag van een bestuurder is.

Bijvoorbeeld bij agressie van een andere weggebruiker rustig blijven. 














Informatie geven/ herhalen

Je geeft een leerling die informatie die hij nodig heeft om een opdracht te kunnen uitvoeren. 

Is het de leerling niet duidelijk, dan herhaal je de informatie of vertel je het op een andere manier, zodat het voor de leerling wel duidelijk wordt.


Voorkeur leerling (leerkanaal)

Leeractiviteiten kies je samen met de leerling. De ene leerling wil eerst uitleg krijgen, de ander wil liever meteen beginnen en stelt daarna vragen. Vraag dus aan de leerling waar de voorkeur ligt. 

De leerkanalen zijn: 

--- Auditief: Leren door te luisteren.

--- Visueel : Leren door te kijken.

--- Motorisch: Leren door te doen.

 

Uit onderzoek blijkt dat je het beste zoveel mogelijk zintuigen bij een leerling kunt inzetten. 

Het meeste rendement krijg je als je de drie bovenstaande voorkeuren combineert.





Planning

Plannen per week

Maak ook een globale weekplanning en een algemeen tijdschema. Het is verstandig een lange termijn planning te maken om overzicht te krijgen. De lesafspraken staan in je agenda en met behulp van de instructievorderingenkaart weet je wat er in de les aan de orde komt en welke soort routes je daarvoor moet kiezen. Kijk meteen naar de vervolgafspraken en maak een ontwerp voor de routes van de hele dag.

Spreek met je leerling af waar je hem de volgende keer ophaalt. Een valkuil voor ongestructureerde instructeurs is dat zij een soort ongewild en onbedoeld taxibedrijf worden, dat een aanzienlijk deel van de lestijd bezig is met het ophalen en wegbrengen van leerlingen. Dat kan niet de bedoeling zijn. Buiten het feit dat de leerling onvoldoende oefenmomenten krijgt aangeboden op oefenplaatsen, gaat er ook oefentijd verloren.

Met een goede planning en organisatie kun je dat tot een minimum reduceren. Door het behouden van overzicht, krijg je rust en blijven de leerlingen tevreden.


Plannen per dag

Maak een lijst met lessen en taken die je die dag moet doen. Stel prioriteiten in je werkzaamheden en deel je tijd daarop in. Prioriteit is natuurlijk de afspraak met de leerling.

Leerlingen met een baan of leerlingen die nog naar school of opleiding gaan zijn op andere uren beschikbaar dan mensen die minder strakke werkuren hebben. Dan zijn er natuurlijk de onvoorziene zaken. Ga geen rooster op zijn kop zetten als er leerlingen uitvallen. Gebruik zo’n uur voor andere zaken die ook gebeuren moeten. Het is nuttig om alternatieve routes bij de hand te hebben ingeval een leerling uitvalt, zodat de leerling erna toch zijn normale les kan krijgen.



Afwijken van de planning

Plan je werkdag.

Door tijd tussen de lessen te plannen, voorkom je bij problemen dat je hele dagplanning uitloopt.

Denk over oplossingen na, zodat ze beschikbaar zijn voor het geval er iets onverwachts gebeurt. Plan bijvoorbeeld alternatieve routes en zorg voor alternatieve lessen voor het geval de oorspronkelijke planning verandert wordt.

Door een leerling met onverwachte wijzigingen te confronteren kan een les minder goed verlopen. Wacht niet tot het laatste moment met het informeren van de leerling over wijzigingen. Komt dit vaker voor, dan kan de relatie met de leerling ernstig worden verstoord. Een goede instructeur is punctueel en betrouwbaar en houdt zich aan de afspraken.



Plan buffertijd

Plan een dag niet overvol, maar behoud zoveel ruimte dat het mogelijk is van een geplande route af te wijken, zonder dat het ten koste gaat van de leertijd waarop de leerling recht heeft. Door tussen de lessen "buffertijd" te plannen. Dit houdt in dat je de lesuren dus niet naadloos volgens kloktijden op elkaar laat aansluiten, maar er wat tijd tussen laat. Hierdoor heb je altijd wat meer tijd beschikbaar om in te spelen op onvoorziene gebeurtenissen zoals een opstopping of een omleiding.


Software

Er is software verkrijgbaar die je kan helpen met het plannen, administreren en factureren.

Voorbeelden van deze software zijn PlanGo, Flexpulse, Plan2drive en Dation.



Leerlingverschillen


Leerlingen zoals je ze kunt tegenkomen:


1)   John is 18 jaar en is zelfverzekerd. Hij vindt alles wat met auto's te maken heeft interessant.


2)   Memet is 45 jaar en beheerst het Nederlands niet goed. Hij gaat voor het eerst autorijden.


3)   Lorna is 17 en verlegen. Ze kan goed leren, maar ze heeft geen interesse in auto's.


4)   Bobby is 21 en is autistisch. Hij ziet en begrijpt zaken anders dan anderen.


5)   Sandra is 28 jaar en vindt autorijden niet leuk, maar ze moet het rijbewijs hebben anders verliest ze haar werk.









Iedere leerling is anders

Dit betekent dat je het lesprogramma moet aanpassen aan de verschillende leerlingen die in de lesauto zitten.

Sommige verschillen zijn door de instructeur beïnvloedbaar door de manier van lesgeven. Voorbeelden zijn: motivatie, zelfvertrouwen, faalangst, doorzettingsvermogen enz. Dit zijn de variabele kenmerken.

Sommige verschillen zijn niet door de instructeur beïnvloedbaar. Voorbeelden zijn hier: geslacht, leeftijd, lichamelijke beperkingen, herkomst, leertempo, persoonlijkheidskenmerken enz. Dit zijn de vaste kenmerken.


Inter-individuele verschillen

Met deze term worden de verschillen in aanleg en ontwikkeling tussen mensen bedoeld. 'Inter' betekent 'tussen'.

Hier betekent het: verschillen tussen mensen.


Intra-individuele verschillen

Met deze term worden verschillen in aanleg binnen één en dezelfde persoon bedoeld.

Leerlingen verschillen niet alleen onderling. Binnen één en dezelfde leerling zijn er ook verschillen vast te stellen tussen het ene vak en het andere.


Bijvoorbeeld: Je bent goed in de exacte vakken, maar slecht in de talen. Sterk in gymnastiek, maar zwak in tekenen.

Van een leerling die uitblinkt op een of ander gebied wordt vaak (ten onrechte) gedacht dat hij op alle andere gebieden ook goed is. In de praktijk is dat vaak niet zo. Je bent geneigd hem hoger in te schatten dan hij feitelijk verdient.

Een veelgemaakte fout!






Hoeveel lessen heeft de leerling nodig?

De ene leerling zal maar een paar lessen nodig hebben, terwijl de andere leerling er langer over doet. Toch willen leerlingen graag van te voren weten hoeveel rijlessen zij nodig zullen hebben. Hoeveel lessen iemand nodig heeft, hangt af van het rijgedrag van de leerling in de eerste twee lessen en de kenmerken van de leerling.

Een gemiddelde mannelijke leerling van 18 jaar heeft 38 lessen nodig en een gemiddelde vrouwelijke leerling van 18 jaar 46 lessen. Er zijn verschillende soorten kenmerken die van invloed zijn op het aantal lessen die een leerling nodig gaat hebben. Door deze kenmerken te onderzoeken kom je erachter of iemand meer of minder dan het gemiddelde lessenaantal nodig heeft.


Objectieve persoonskenmerken

Sommige persoonskenmerken zijn een feit. Leeftijd en geslacht zijn een gegeven. Zo is het ook een gegeven dat meisjes en ouderen gemiddeld meer lessen nodig hebben dan jongens en jongeren. Het reactievermogen van ouderen is over het algemeen minder en zij nemen in het algemeen slechter waar.

Let op, dit is gemiddeld! Er zijn ook meisjes die maar een paar lessen nodig hebben en jongens die veel lessen nodig hebben.



Affectieve persoonlijkheidskenmerken

Affectief moet je zien als kenmerken die aangeven hoe we in gevoelsmatige zin omgaan met wat op ons afkomt. Denk hierbij aan gevoelens zoals “stoer vinden’’, “er een kick van krijgen” of juist “(faal)angst”. Ook hoe gemotiveerd een persoon is, betrokkenheid, verantwoordelijkheid, zelfbeeld en zelfstandigheid zijn voorbeelden van affectieve persoonskenmerken. Een leerling met faalangst, een verkeerd zelfbeeld of een leerling die onnodig veel risico's neemt, hebben meer lessen nodig.


Persoonskenmerken

Dit zijn karaktereigenschappen. Denk hierbij aan emotionele stabiliteit, extraversie, openstaan, vriendelijkheid, zorgvuldigheid.

Onzorgvuldigheid of snel emotioneel zijn kunnen vertragend werken op het leren, waardoor meer lessen nodig zijn.


Cognitieve persoonlijkheidskenmerken

Cognitieve persoonlijkheidskenmerken hebben te maken met hoe iemand denkt of leert. Denk hierbij aan leertempo, cognitieve complexiteit, beheersing van de Nederlandse taal en ervaring in het verkeer.

Leerlingen die moeite hebben met leren, of geringe kennis hebben van de Nederlandse taal hebben vaak meer lessen nodig. Ervaring met andere rijbewijsplichtige voertuigen (bv brommer, tractor of motor) kan een reden zijn voor minder rijlessen.





Leerbeperkingen

Sommige leerlingen hebben leerbeperkingen. Denk hierbij aan ADHD, autisme en concentratiestoornissen. Dit verhoogt het aantal benodigde rijlessen. Het hebben van epilepsie kan een reden zijn om geen rijbewijs te gaan halen.


Lichamelijke beperkingen

Sommige leerlingen kunnen lichamelijk beperkt zijn. Denk hierbij aan een leerling met een beenprothese of een verlamming. Een lichamelijke beperking hoeft geen beperking te zijn voor het halen van het rijbewijs. Met een aangepaste auto is veel mogelijk. Wel hebben deze leerlingen behoefte aan het volgen van een andere leerlijn.

Stel vragen!


Sommige kenmerken kun je meteen zien. Bijvoorbeeld de objectieve persoonskenmerken of de lichamelijke beperkingen. Andere kenmerken zijn lastiger waar te nemen. Deze ontdek je pas door goed te observeren of zodra je een gesprekje met de leerling aanknoopt. Je vraagt bijvoorbeeld waarom hij een rijopleiding volgt (motivatie), of hij liever eerst een uitleg wil of liever zelf wil uitproberen (theoretisch of praktisch aangelegd), of hij een sport beoefent (motoriek), of hij zenuwachtig is voor het afrijden (faalangst) enz.




Tips voor instructie

In je voorbereiding bedenk je ook hoe je een bepaalde vaardigheid aan een leerling gaat aanleren. Er zijn verschillende instructiemethodes die je hiervoor kunt gebruiken.

Instructie in stappen

Bij instructie in stappen biedt je de rijtaak zeer gestructureerd aan. Je laat duidelijk de volgorde van de stappen zien die een leerling moet beheersen voordat hij naar de volgende stap gaat. De leerling leert eerst delen van een complexe vaardigheid voordat hij de hele vaardigheid leert. Instructie in stappen wordt ook wel elementinstructie genoemd omdat je de instructie opdeelt in losse elementen.

De Rijopleiding in Stappen (RIS) is een voorbeeld van instructie in stappen.

Integrale instructie

Bij integrale instructie rijdt de leerling een stuk zonder specifieke oefentaken. De opdracht is dan van A naar B te rijden. Hierdoor ziet de leerling het rijden als een zinvol geheel en niet als een verzameling van losse taken.

Deze vorm van instructie is geschikt voor de volgende leerlingen:

• gevorderde leerlingen.

• leerlingen met zelfvertrouwen.

• leerlingen die graag verantwoordelijkheid nemen voor het eigen leren en rijgedrag.

• leerlingen met ervaring met betrekking tot andere voertuigen met rijbewijsplicht (bromfiets).

Bij onzekere leerlingen of leerlingen die het moeilijk vinden om hun aandacht vast te houden is deze vorm van instructie minder geschikt en kun je beter instructie in stappen geven.



Afwisselen

Het is belangrijk om verschillende vormen van instructie af te wisselen binnen een les. Laat de leerling niet de hele les kleine stapjes oefenen maar wissel dit af met ook een rijopdracht van A naar B. Welke mix je kiest hangt af van de opleidingsfase en de te bereiken leerdoelen, het vertoonde rijgedrag en de leerlingkenmerken.

Tevens geef je niet de hele les instructie, maar wissel je af met verschillende lesactiviteiten. Je maakt een mix van voordoen, uitleg geven en opdrachten geven. Welke mix je kiest hangt ook weer af van de leerdoelen, rijgedrag en leerlingkenmerken. Een paar voorbeelden:


--- Ricardo zit in het begin van de opleiding.

Je zal vaker zelf hardop denken dan de leerling, meer voordoen en meer instructie geven.


--- Marit heeft al 33 lessen gehad. Je wilt haar voorbereiden op haar examen. Je laat haar zoveel mogelijk zelfstandig rijden. Je zal haar weinig uitleg geven en veel laten rijden. Tijdens het rijden coach je haar en geef je feedback.


--- Iracema is onzeker. Voordat je haar een rijopdracht geeft, oefen je eerst nog de stappen met haar die ze moet uitvoeren. Je laat haar de rijopdracht pas uitvoeren als je zeker weet dat ze deze (met een beetje hulp) aankan.


--- Noa oefent complexe verkeerssituaties. Je ziet dat hij het fijn vindt om rijopdrachten uit te voeren maar hij neemt (te) veel risico. Je laat hem daarom tijdens het rijden hardop denken om te achterhalen waarom hij zoveel risico neemt.








Beginnende bestuurder

Een beginnende bestuurder is vooral nog bezig met voertuigbeheersing en-bediening (fase 1 op de Instructievorderingenkaart). Bij deze leerling passen eenvoudige verkeerssituaties (zoals in fase 2 van de IVK) die gemakkelijk zijn op te lossen.


Voorbeeld:

Oversteken van een voorrangskruispunt waarbij het lesvoertuig voorrang heeft. Het oplossen van de taakprocessen is eenvoudig: je hebt voorrang en kunt doorrijden zonder snelheid te minderen.


Gevorderde bestuurder

Een gevorderde bestuurder beheerst het voertuig volledig en oefent complexe verkeerssituaties (fase 3 van de IVK). De complexe verkeerssituaties zijn moeilijker op te lossen.


Voorbeeld:

Het in delen oversteken van een voorrangskruispunt, waarbij het lesvoertuig geen voorrang heeft. Het oplossen van de taakprocessen om dit kruispunt over te steken is moeilijk:

1)   Je moet fietsers voorrang verlenen.

2)   Je verleent vervolgens voorrang aan bestuurders die van links komen.

3)   Daarna verleen je voorrang aan bestuurders die van rechts komen.

4)   En dan is er nog een fietspad aan de overzijde waar ook nog bestuurders kunnen rijden.

 






Langzame leerlingen

Bij trag(er)e leerlingen en leerlingen die veel fouten maken, is het soms nodig om de oefeningen eenvoudiger te maken. Dit kun je doen door moeilijke rijomstandigheden te omzeilen of te vermijden. Als je bijvoorbeeld "invoegen op een autosnelweg" wil gaan oefenen, kun je dit plannen op een rustig tijdstip en / of op rustige weggedeelten.


Zone van naaste ontwikkeling

Voor trage leerlingen verdeel je de opdrachten in kleinere stappen dan gebruikelijk. Door de lesstof in kleinere lesstappen aan te bieden, zal de leerling de opdracht eerder correct uitvoeren. Je geeft hem hiermee het gevoel dat het steeds lukt (een succeservaring). Dit vergroot het zelfvertrouwen en de motivatie om door te gaan. Het is frustrerend voor een leerling om steeds maar te horen dat hij het niet goed heeft gedaan. Zorg daarom dat als je een opdracht geeft, je ook zeker weet dat de leerling deze met wat oefening kan uitvoeren.


We noemen het gegeven dat een leerling met jouw hulp iets kan uitvoeren de zone van de naaste ontwikkeling van deze leerling.

Bij het aanleren van nieuwe vaardigheden geef je altijd een opdracht die zich in de zone van de naaste ontwikkeling bevindt.





Huidig ontwikkelingsniveau: 

Wat de leerling al kent en kan.

Zone van de naaste ontwikkeling: Wat een leerling kan met hulp.

Niet aankunnen: 

Leerling raakt gedemotiveerd, omdat het niet lukt.



Oorzaak:


Die binnen of buiten henzelf liggen.



Die wel of niet stuurbaar/beïnvloedbaar is.



Stabiel of variabel

Wel/niet veranderbaar.



Reden:


---   Ik doe niet genoeg mijn best.

---   Mijn instructeur laat me teveel zelf uitzoeken.

---   Ik kan me niet lang concentreren.

---   Ik had geen zin om te lessen en ik heb niet genoeg mijn best gedaan.

---   Ik heb geen aanleg voor de auto.

---   Er was teveel verkeer, waardoor ik zenuwachtig werd en het niet lukte.

Oorzaken voor het niet of onvoldoende hebben van succeservaringen:



Mate van sturing (leerstijl)

Leerlingen kunnen op verschillende manieren gestuurd worden om hun leerdoelen te behalen. 

In welke mate dit is, hangt af van de leerling.


Extern gestuurd

Deze leerlingen geven er de voorkeur aan dat de instructeur hen mee aan de hand neemt. De instructeur zet voor deze leerling duidelijke leerlijnen uit, bepaalt de leerdoelen en laat zien hoe hij stap voor stap de leerdoelen kan bereiken.


Intern gestuurd / zelfsturing

Deze leerlingen geven er de voorkeur aan dat zij zelf bepalen wat zij willen leren. Een leerling heeft bijvoorbeeld al zijn rijbewijs maar heeft door een ongeluk angst gekregen voor het rijden op een snelweg. Hij wil met jou veel situaties op de snelweg oefenen zodat hij hierin zich zekerder gaat voelen. Deze leerling heeft zelf een duidelijk doel voor ogen en heeft goed zicht op wat hij wel en niet kan. Deze leerlingen zijn zelfsturend.


Stuurloos

Deze leerlingen worden niet gestuurd. Wat deze leerlingen leren, komt met toeval. Deze leerlingen hebben zelf geen duidelijk doel voor ogen en laten de instructeur ook niet voor hen bepalen wat zij gaan leren.








Het bieden van opties

Door het bieden van keuzemogelijkheden kan de leerling gericht werken aan zijn persoonlijke doelen. Een leerling die ergens naar toe werkt, wil er graag het beste van maken. Je kunt de leerling de keuze geven voor een bepaalde route, waar wil hij graag nog een keer oefenen? Of bijvoorbeeld keuze voor een bijzondere verrichting: Wil je vandaag leren keren op de rijbaan of fileparkeren?


Rekening houden met leerbehoeftes

Waar een leerling behoefte aan heeft hangt samen met zijn affectieve kenmerken. Een faalangstige leerling zal de behoefte hebben om iets nog eens extra te oefenen. Een thrill-seeker vind het leuk om een route te kiezen met veel bochten, uitdagingen en snelheid. Daar heeft iemand die heel voorzichtig is helemaal geen behoefte aan.


Afwisseling

Bij het voorbereiden houdt je rekening met afwisseling tussen inspannende en minder inspannende onderdelen.






Aanpassen aan de leerling

Afhankelijk van de voorkeur hoe een leerling gestuurd wil worden, pas je de les hierop aan.


Een leerling die extern gestuurd is, zal een methode als RIS erg prettig vinden. Hierin is helder uitgewerkt wat stap voor stap van hem verlangd wordt.


Een leerling die intern gestuurd is, zal zich door een RIS methode beperkt voelen. Je hebt kans dat de methode niet aansluit bij zijn persoonlijke leerdoelen.


Een leerling die stuurloos is, zal er lang over doen om klaar te zijn voor zijn examen omdat hij niet gericht ergens voor leert. Deze leerling wil je graag motiveren om samen met jou zijn leerdoelen te bepalen zodat hij gestuurd wordt (intern of extern).



Passende lesroutes

In het begin van de rijopleiding kies je routes met weinig verkeer.

Wanneer de cursist meer is gevorderd plan je routes door drukkere gebieden met complexere omstandigheden.

Wanneer een cursist nog bijvoorbeeld vaak de motor af laat slaan bij het wegrijden, ga je nog niet rijden in een drukke stad.

Welke lesroute je kiest, hangt af van:

• Welke taken / deeltaken wil je in de les gaan oefenen met de leerling?

• Tot waar is de leerling al gevorderd?

• Welk rijgedrag laat de leerling zien in de les?

• Wat zijn de leerlingkenmerken?

Moeilijk of gemakkelijk kruispunt?

Kijk eens goed naar dit kruispunt: het Quackplein in Nijmegen.

Zou jij dit kruispunt opnemen in je route met een beginnende bestuurder? Of is dit misschien meer iets voor een gevorderde bestuurder?



Lesroute aanpassen

Ondanks dat je een lesroute hebt gekozen met situaties die aansluiten bij het niveau van je leerling kan het in praktijk toch anders uitpakken. In zo'n geval zul je er voor moeten kiezen om de lesroute moeilijker of eenvoudiger te maken.


Uitzonderlijke weers- of verkeersomstandigheden

Soms valt de situatie op de weg niet te voorspellen. Door een ongeluk kan het ineens erg druk zijn, of een flinke hagelbui bemoeilijkt het zicht op de weg.


Of je in uitzonderlijke omstandigheden met de leerling gaat rijden hangt af van:

• Het niveau van de leerling: een leerling aan het einde van de rijopleiding kan onder moeilijkere omstandigheden rijden dan leerlingen in het begin van hun opleiding.

• Leerlingkenmerken zoals faalangst, emotioneel of thrill-seeking behoeftes: Een leerling met faalangst zal in een moeilijkere situatie snel in paniek raken. Een leerling met thrill-seeking behoeftes zal snel meer risico nemen.




Moeilijker maken van de lesroute

Het kan zijn dat je een leerling een opdracht onder moeilijkere omstandigheden wilt laten uitvoeren. 

Een snelle leerling beheerst een bepaalde taak. Je wilt hem of haar daarom wat meer gaan uitdagen.

Je kunt een route moeilijker maken door te gaan rijden onder complexe omstandigheden, zoals drukte of minder goede weersomstandigheden.

Voorbeelden:

• invoegen op een autosnelweg tijdens het spitsuur 

• oversteken van meervoudige kruispunten waar de leerling zich moet opstellen tussen de rijbanen, enz.

Eenvoudig                                                                                               Moeilijk

Veel zicht                                                                                                  Weinig zicht


Weinig tekens op de weg                                                                       Veel tekens op de weg


Weinig verkeer op de weg                                                                     Veel verkeer:

                                                                                                                   ---  Verschillende soorten verkeersdeelnemers

                                                                                                                   ---  Verkeer komt uit meerdere richtingen

Lage snelheid - veel tijd om te handelen                                            Hoge(re) snelheid - weinig tijd om te handelen


Veel ruimte om te oefenen                                                                  Weinig ruimte om te oefenen

---  Brede weg                                                                                         ---  Smalle weg

---  Veel parkeervakken                                                                         ---  Beperkt aantal parkeervakken



Lesroute eenvoudig

lesroute uitdagend | complex

Beginnende leerling

gevorderde leerling



Tot slot vier gouden regels voor het praktijkles geven

Je weet nu wat een lesprogramma is en waarom het belangrijk is dat je dit aanpast aan de verschillende leerlingen.  

1. Voldoende oefenen

Om een aan te leren rijtaak goed te beheersen zodat een leerling dit zonder na te denken kan doen (automatisering), is oefening erg belangrijk. Wanneer een leerling te weinig oefent, moet hij steeds nadenken bij wat hij moet doen. Hij komt dan nog niet toe aan het correct leren uitvoeren van de verkeerstaak op hoger niveau.  

2. Zorgen voor variatie in moeilijkheidsgraad (Intensiteit)

Bedenk in voorbereiding van de les voor rijtaken, of onderdelen ervan, oefensituaties die onderling verschillen in moeilijkheidsgraad. Het oefenen in oplopende moeilijkheidsgraad vergroot de kans op steeds verfijndere en geautomatiseerde beheersing van de rijtaak, ook in nieuwe omstandigheden. Hiervoor moeten tevens gevarieerde routes voorhanden zijn.

3. Gevarieerde routes aanbieden 

Bedenk bij de voorbereiding van de lessen variaties op de beschikbare routes en oefenplaatsen. Voldoende variatie in routes en oefenplaatsen, vergroot de kans op beheersing van de rijtaak in nieuwe en complexere verkeerssituaties. Bovendien werkt het uitdagend voor de leerling.

4. Variatie tussen deeltaken en de totale rijtaak

Wissel in een les af tussen het leren van deeltaken (keren, invoegen enz.) en het leren van de totale rijtaak (rijden van A naar B). Dit zorgt ervoor dat de leerling tijdens de opleiding het autorijden als een zinvol geheel blijft zien en niet als een verzameling van losse taken. De leerling overziet het grotere geheel en blijft zichzelf persoonlijke doelen stellen. De leerling blijft zo gemotiveerd.







Verwerkingsvragen "lesvoorbereiding" 


Inhoud middag: Inleiding fase 3