Tweede Kamerverkiezingen 2025

• newEditor
• Burgerschap
• Mentorles
• +3
• Middelbare school
• MBO
• mavo, havo, vwo
• Leerjaar 4-6
• Studiejaar 1-4

Introductie

In deze les gaan de studenten/leerlingen ontdekken waarom ze in een democratie, zoals Nederland, mogen stemmen, krijgen ze inzicht in de standpunten van de 15 grootste partijen in Nederland en leren ze hoe ze kunnen bepalen welke partij het beste bij hun eigen overtuigingen aansluiten.

Tweede Kamerverkiezingen

Aan het eind van deze les:

• kun je uitleggen waarom je in een democratie,  
  zoals Nederland, mag stemmen;
  

• ben je bekend met de 5 grootste partijen van Nederland en wie hun partijleiders zijn;
  

• weet je misschien beter welke partij bij jou past.

Schrijf in één minuut zo veel mogelijk losse woorden op waaraan jij moet denken bij het onderwerp:

stemmen voor de Tweede Kamer

1

m

00

s

+30 s

Braindump

Voorkennis activeren

Doe: Laat de leerlingen/studenten in één minuut zo veel mogelijk losse woorden opschrijven die zij vinden passen bij het onderwerp 'stemmen voor de Tweede Kamer'.

1

Ja, ik heb al eens gestemd

2

Nee, maar ik wil wel stemmen

3

Nee, ik zou ook niet stemmen

Heb jij al eens gestemd?

Waarom vind jij het belangrijk om te stemmen?

Deze video legt de leerlingen uit hoe stemmen werkt.

Hoe bereid jij je voor als je gaat stemmen?

Vraag aan de leerlingen hoe zij stemmen aan gaan pakken.

Stemmen? Hoe doe je dat?!

Verdiep je

in partijen

Een beknopt 'stappenplan' maakt het hele proces inzichtelijker voor de leerlingen/studenten.

Verdiep je in de verschillende partijen (websites)

Doe een kieswijzer

Kijk TV programma's over verkiezingen:

 Collegetour, debatten, etc.

Stem!

Stemmen? Hoe doe je dat?!

Doe een 

kieswijzer

Verdiep je

in partijen

Verdiep je in de verschillende partijen (websites)

Doe een kieswijzer

Kijk TV programma's over verkiezingen:

 Collegetour, debatten, etc.

Stem!

Stemmen? Hoe doe je dat?!

Doe een 

kieswijzer

Verdiep je

in partijen

Kijk TV programma's

over verkiezingen

Verdiep je in de verschillende partijen (websites)

Doe een kieswijzer

Kijk TV programma's over verkiezingen:

 Collegetour, debatten, etc.

Stem!

Stemmen? Hoe doe je dat?!

Doe een 

kieswijzer

Stem!

Verdiep je

in partijen

Kijk TV programma's

over verkiezingen

Verdiep je in de verschillende partijen (websites)

Doe een kieswijzer

Kijk TV programma's over verkiezingen:

 Collegetour, debatten, etc.

Stem!

Politiek smoelenboek

1 PVV 2 GroenLinks-PvdA 3 CDA 4 VVD 5 D66

PVV

GroenLinks-PvdA

CDA

VVD

D66

Zet de partij bij de juiste kop.

Zeven stellingen

Hierna volgen 7 stellingen. Laat de studenten/leerlingen antwoord geven op de stellingen. Zijn ze voor, neutraal of tegen de stelling? 

Sta langer stil bij de stelling(en) als er een discussie ontstaat. Het is goed om argumenten van elkaar te horen. Zorg vooraf wel voor een veilige omgeving waarin ieder zich prettig voelt om zijn/haar mening te delen.

In de slide die na iedere stelling volgt zien de studenten welke partijen voor, neutraal of tegen de stelling zijn. Geef de studenten kort de tijd om de standpunten van de partijen door te nemen die hen interessant lijken.

Doe je deze les zonder devices? Stel dan voor dat de studenten/leerlingen naar een kant van het lokaal kunnen lopen als ze voor of tegen een stelling zijn (links, midden, rechts). Wisbordjes of A4tjes zijn ook altijd een optie.

In sommige gevallen komt het voor dat partijen geen reactie op een stelling geven. Partijen stellen prioriteiten. Dit kun je ook aan de studenten laten weten.

1

👍Eens

2

💭 Neutraal

3

👎 Oneens

Het minimumloon voor volwassenen moet

gelden vanaf 18 jaar. Dat is nu nog 21 jaar.

Oneens

Neutraal

Eens

D66: D66 vindt het wel zo eerlijk dat een 18-jarige die hetzelfde werk doet als een 21-jarige, hetzelfde verdient. Om te voorkomen dat bedrijven hierdoor in de problemen komen, maken we het voor hen goedkoper om mensen in dienst te nemen.

DENK: DENK staat voor een eerlijk loon voor iedereen.

ChristenUnie:De ChristenUnie is voorstander van het stapsgewijs verhogen van het huidige jeugdminimumloon voor 18- jarigen en ouder tot het niveau van het minimumloon voor werknemers van 21 jaar en ouder.

BBB: BBB wil het minimumloon voor volwassenen verlagen naar 18 jaar in plaats van 21. Zo profiteren jongeren van 18 tot 21 eerder van een volwaardig loon, wat werkervaring, zelfstandigheid en financiële zelfstandigheid bevordert, zonder werkgevers te ontmoedigen om hen aan te nemen.

SP: Gelijk werk verdient gelijk loon, daarom schaffen we het minimumjeugdloon voor volwassenen vanaf 18 jaar af. De lonen voor jongeren stijgen naar verhouding mee per leeftijdsgroep, waardoor een vijftienjarige nooit minder dan driekwart van het minimumloon verdient.

JA21: Het op jongere leeftijd laten ingaan van het minimumloon voor volwassenen maakt het voor werkgevers onaantrekkelijker om starters op de arbeidsmarkt in dienst te nemen. Daarnaast kan het ertoe leiden dat jongeren hun opleiding afbreken om te gaan werken, wat hun latere loopbaan kan belemmeren.

PVV: Met 18 jaar ben je volwassen. Je mag dan stemmen, alcohol drinken en je rijbewijs halen. Er is dus geen enkele reden om iemand van 18 jaar minder te betalen. Hetzelfde werk, hetzelfde betaald.

GroenLinks–PvdA: Jongeren werken vaak net zo hard als hun oudere collega’s, maar krijgen minder loon. Dat is oneerlijk en schaadt onze samenleving. Het minimumloon vanaf 18 helpt jongeren zelfstandig leven, verkleint armoede en geeft hen een sterke start op de arbeidsmarkt.

NSC: Jongeren van 18 jaar draaien vaak al volledig mee in het arbeidsproces. Het is eerlijker dat zij hetzelfde minimumloon krijgen als oudere collega’s, wat hun bestaanszekerheid versterkt en beter aansluit bij NSC’s inzet op een rechtvaardige arbeidsmarkt.

Volt: Volt wil dat jongeren vanaf 18 jaar hetzelfde minimumloon krijgen als volwassenen. We bouwen het minimumjeugdloon stap voor stap af. Wie werkt, moet eerlijk betaald krijgen, ook als je jong bent.

Partij voor de Dieren: Volwassenen horen een volwassen loon te krijgen. Het recht trekken van het minimumloon vanaf 18 jaar zorgt ervoor dat jongvolwassenen eerder worden beloond voor hun inzet.

CDA: Wij steunen de verhoging van het jeugdminimumloon in de komende jaren, maar zijn niet voor het verlagen van de leeftijden. Het is belangrijk om jongeren te blijven stimuleren hun opleiding af te maken. Bovendien krijgen veel jongeren onder de 21 al het hogere minimumloon, door cao-afspraken.

VVD: We willen dat iedereen rond kan komen. Het verhogen van het minimumloon voor jongvolwassenen vinden we niet verstandig omdat dit de kosten voor ondernemers flink verhoogt en omdat meer jongeren hun opleiding niet zullen afmaken.

Forum voor Democratie: Verhoog niet verplicht het volwassen minimumloon voor 18–20-jarigen; dat kost banen.

SGP: Het minimum(jeugd)loon is de afgelopen jaren al flink gestegen, wat een flinke last legt op werkgevers. De SGP is voorstander van een eerlijk minimumjeugdloon. Afschaffing is niet in het belang van jongeren omdat dat schooluitval in de hand werkt en leidt tot afname van werkgelegenheid onder jongeren.

1

👍Eens

2

💭 Neutraal

3

👎 Oneens

De regering moet een leeftijdsgrens

van 15 jaar instellen voor sociale media.

Oneens

Neutraal

Eens

D66: Grote techbedrijven beschadigen het geluk en de gezondheid van onze kinderen. Sociale media zijn ontworpen om verslavend te zijn, stellen kinderen bloot aan schadelijke content en geven kinderen mentale problemen. Daarom heeft D66 voorgesteld om een minimumleeftijd van 15 jaar in te stellen.

DENK: Een grens van 15 jaar helpt kinderen te beschermen. Jongeren mogen sociale media gebruiken, maar moeten worden afgeschermd van iedereen met kwade bedoelingen richting kinderen.

CDA: We vinden het belangrijk dat we onze kinderen goed leren omgaan met sociale media. Daarom willen we een verplichte leeftijdscheck voor sociale media invoeren.

SGP: De SGP wil een verbod op sociale media voor kinderen jonger dan 15 jaar vanwege verslavingsgevoeligheid en schadelijke content waar zij aan blootgesteld kunnen worden.

Forum voor Democratie: Ouders en scholen zijn aan zet, niet Den Haag. Geen landelijke leeftijdsgrens; bestrijd verslaving via opvoeding en voorlichting.

ChristenUnie: Kinderen hebben het recht veilig op te groeien, ook online. Hierbij ligt de zorg in eerste instantie bij ouders. Het is de taak van de overheid om grenzen te stellen aan de grote techbedrijven. Hierbij hoort een leeftijdsgrens voor sociale media.

BBB: Nederland gaat zich binnen de EU inzetten op een uniform en privacyvriendelijk

leeftijdsverificatiesysteem dat apps zoals sociale media binnen de EU moeten hanteren om de veiligheid van persoonlijke data te garanderen. Daarbij past ook een hogere leeftijdsgrens.

SP: De overheid moet het gebruik van sociale media door kinderen waar mogelijk beperken. We verbieden sociale media voor kinderen onder de vijftien jaar. Leeftijdsverificatie moet plaatsvinden zonder opslag van persoonsgegevens, zodat de privacy gewaarborgd blijft.

JA21: Social media hebben veel positieve kanten. Tegelijkertijd moeten we niet blind zijn voor de keerzijde van social mediagebruik onder kinderen, waaronder verslaving en nadelige effecten op het mentale welzijn. Een leeftijdsgrens is daarom verdedigbaar.

PVV: Een leeftijdsgrens van 15 jaar voor sociale media is een betuttelende maatregel die geen problemen oplost. Ook beperkt het jongeren in de ontplooiing van hun digitale vaardigheden en daarmee hun digitale weerbaarheid.

GroenLinks-PvdA: ledereen moet online veilig zijn. Daarvoor is meer nodig dan een leeftijdsgrens. We pakken in Europa het verdienmodel van Big Tech aan, zodat zij geen geld verdienen aan telefoonverslaving en ophef. Nationaal komt er meer les over mediawijsheid en voeren we een Digitale Kijkwijzer in voor apps.

NSC: Sociale media hebben een grote invloed op jongeren en kunnen leiden tot verslaving, druk en mentale problemen. Een grens van 15 jaar helpt kinderen langer te beschermen in hun ontwikkeling, iets wat aansluit bij NSC's inzet op een weerbare samenleving en bescherming van jongeren.

Volt: Volt wil dat jongeren beter worden beschermd tegen verslaving, schadelijke algoritmes en manipulatie op sociale media. Daarom steunen we een leeftijdsgrens van 15 jaar. Online veiligheid van jongeren staat voorop.

Partij voor de Dieren: De minimumleeftijd voor het gebruik van sociale media wordt 16 jaar. Socialmediabedrijven worden verantwoordelijk voor de handhaving hiervan en krijgen een boete als een kind toch een account aanmaakt. Het is belangrijk om rekening te houden met privacy en de toegang van Big Tech tot deze data.

VVD: Sociale media zijn een steeds groter deel van ons leven uit gaan maken. Om kinderen tegen online pesten, seksuele intimidatie en ronselen door criminelen te beschermen, omarmen we het leeftijdsadvies voor het gebruik van sociale media en werken een effectief sociale media verbod uit voor jongeren.

1

👍Eens

2

💭 Neutraal

3

👎 Oneens

De regering moet het bouwen van woningen

op landbouwgrond makkelijker maken.

Oneens

Neutraal

Eens

D66: D66 wil radicaal meer woningen bouwen zodat we de grote woningnood kunnen oplossen. Daarvoor kijken we naar ruimte binnen de bebouwde kom, maar ook naar een klein aandeel van alle weilanden in Nederland. D66 is tegen het bouwen in natuurgebieden.

DENK: Het oplossen van de woningcrisis is voor DENK een absolute topprioriteit.

Daarom is het noodzakelijk om versneld veel meer woningen te bouwen.

ChristenUnie: De ChristenUnie wil eerst binnen dorpen en steden bouwen. In dorpen stimuleren we 'een buurtje erbij', zodat jongeren en starters in hun eigen dorp kunnen blijven wonen. Grote nieuwbouw-locaties buiten de dorpen en steden zijn nodig om de woningnood te bestrijden. Dat kan ook op landbouwgrond zijn.

BBB: Onze vruchtbare landbouwgrond is waardevol. BBB zal ervoor waken dat

deze niet klakkeloos wordt herbestemd omdat er andere aanspraken op worden gedaan.

SP: De woningnood is groot en vraagt om nieuwe bouwlocaties. Wat de SP betreft beginnen we binnen bestaande steden en wijken. Bouwen op landbouwgrond moet mogelijk zijn, maar wel zorgvuldig en met behoud van toekomst voor boeren en natuur. Betaalbare woningen staan voorop.

JA21: JA21 wil landbouwgrond zoveel mogelijk behouden. Het liefst bouwen we -waar mogelijk- woningen binnen bestaande kernen en aan de randen van steden en dorpen. Vanwege de woningnood kan bouwen op landbouwgrond echter niet geheel worden uitgesloten. Uiteraard evenwichtig en op basis van vrijwilligheid.

PVV: Landbouwgrond kan alleen worden gebruikt voor woningbouw als er vrijwillig, en dus niet op basis van dwang, afstand van zou worden gedaan.

GroenLinks–PvdA: Als we 100.000 nieuwe woningen

willen bouwen, is er ruimte nodig. Het liefst in bebouwd gebied, waar al voorzieningen zijn, zoals bedrijventerreinen, in leegstaande panden in binnensteden en op ongebruikte grond van ontwikkelaars. Ook kijken we naar landbouwgrond voor nieuwe woningbouw.

NSC: De woningnood vraagt om meer bouwlocaties, ook aan de randen van dorpen en steden. NSC wil bureaucratische barrières wegnemen en sneller betaalbare woningen realiseren; het benutten van landbouw-grond kan daarbij een praktische oplossing zijn.

Volt: Volt wil sneller woningen bouwen, ook op landbouwgrond als dat nodig is. We kijken per gebied wat het beste past, met oog voor natuur, klimaat en toekomstig landgebruik. Zo maken we ruimte voor wonen én duurzaamheid.

Partij voor de Dieren: Maar ongeveer 7% van het oppervlak van Nederland wordt gebruikt voor huizen. Bijna de helft is voor de bio-industrie. Als we boeren helpen overstappen naar biologische akkerbouw, ontstaat er meer plek voor natuur en woningen. Zo maken we Nederland groener en lossen we het woningtekort op.

CDA: Het CDA wil in elk dorp en elke stad een wijkje erbij. We bouwen eerst aan de rand van kernen en gebiedsgericht,

met boerenperspectief: vrijwillige grondruil via regionale grondbanken en kleinschalig. Het beslag op landbouwgrond is zeer beperkt.

VVD: De VVD wil flink schrappen in het aantal bouwregels. Het duurt nu gemiddeld 10 jaar om een huis te bouwen. Dit willen we terugbrengen en daarom moeten we in regels schrappen. Dit geldt ook voor de bouw van huizen op landbouwgrond, voor zover een eigenaar dit wil.

Forum voor Democratie: Behoud landbouwgrond voor voedsel-zekerheid. Versnel woningbouw zonder boerenland op te offeren.

SGP: Er wordt niet alleen binnenstedelijk, maar ook buitenstedelijk gebouwd. Tegelijk gaan we wel als een goed rentmeester met de beschikbare ruimte om. Verdichten als het kan, uitbreiden als het moet! Kortom, we zijn niet direct voorstander van het versoepelen van regels voor het bouwen op landbouwgrond.

Even terugblikken

Schrijf drie dingen op die je deze les hebt geleerd.

Op zoek naar meer interactief lesmateriaal? 

Ga dan naar LessonUp.com