VAV4HA000AK
Drs. David Lindenaar
Docent burgerschap en maatschappijleer & -kunde, Nederlands en LOB/OSB bij de afdelingen: Zorg en Vavo.
Maatschappijleer
VAV4HA000AK
Drs. David Lindenaar
Docent burgerschap en maatschappijleer & -kunde, Nederlands en LOB/OSB bij de afdelingen: Zorg en Vavo.
Maatschappijleer
AFSPRAKEN
1. Kom op tijd.
2. Neem altijd jouw spullen mee. Je neemt elke les een opgeladen laptop, boek en pen mee.
3. Telefoon in de tas, dopjes uit, smartwatch verbinding uit.
4. Jas uit, tas van tafel en niet eten in de les.
5. Ben je er een les niet? Maak het huiswerk dan thuis. Gebruik de e-mail die ik elke les verstuur.
6. Sla geen vragen over en antwoord altijd met uitleg.
minute
second
Maatschappijleer
Havo maatschappijleer cijfer
Periode 1: so1: 25%: Pluriforme samenleving + Verzorgingsstaat
Periode 1-2: praktische opdracht: 25%: deadline 18-01-2026
Periode 2: so2: 25%: Parlementaire democratie
Periode 3: so3: 25%: Rechtsstaat
Zie voor de regelgeving het Programma van Toetsing en Afsluiting (PTA)
VAV4HA000AK en VAV5HA000AK
Planning
27-01: Les 2.1 Wat is een rechtsstaat?
03-02: Les 2.2 Voorwaarden voor een rechtsstaat
10-2: Les 2.3 Criminaliteit en opsporing
17-02: Les 2.4 Rechtspraak en straffen
zat 21-02 t/m zon 01-03: voorjaarsvakantie
03-03: 2.5 Conflicten oplossen
05-03: herkansing so2 18:30 - 20:00
10-03:2.6 Blik over de grens
17-03: 2.7 Uitdagingen voor de rechtsstaat
24-03: Voorbereiding op de toetsweek
So3: maandag 30-03-2026: 15.00 - 16.30
Terugblik op:
Les 2.2 Voorwaarden voor een rechtsstaat
2.2 Voorwaarden voor
een rechtsstaat
Onafhankelijke rechtspraak
Waarom is onafhankelijke rechtspraak belangrijk?
Zorgt voor een eerlijk proces.
Beschermt tegen de overheid.
Voorkomt dat mensen voor eigen rechter spelen.
Basis van de rechtsstaat
Bescherming
Gelijke behandeling
Leven in vrijheid
Voorwaarden rechtsstaat
Grondrechten vastgelegd in grondwet
Verdeling van macht
Legaliteitsbeginsel
Grondrechten
Grondrechten/mensenrechten: basisrechten voor een menswaardig leven.
Deze rechten staan in de grondwet en in internationale verdragen en verklaringen.
Onderscheid tussen klassieke en sociale grondrechten.
Klassieke grondrechten
Grondrechten die de overheid moet garanderen. Kosten niets. Bijvoorbeeld:
Gelijkheidsbeginsel (Art. 1)
Kiesrecht (Art. 4)
Vrijheid van godsdienst en levensovertuiging (Art. 6)
Vrijheid van meningsuiting (Art. 7)
Recht op vergadering en betoging (Art. 9)
Sociale grondrechten
Grondrechten waarbij de overheid een zorgplicht heeft. Kosten (veel) geld. Bijvoorbeeld:
Recht op werkgelegenheid. (Art. 19)
Recht op sociale zekerheid. (Art. 20)
Recht op onderwijs. (Art. 23)
Aanpassingen grondwet
1e grondwet Nederland: 1798.
1917: Kiesrecht voor alle mannen.
1919: Kiesrecht voor alle vrouwen.
1983: Sociale grondrechten toegevoegd, zoals recht op wonen
Grondwetwijzigen is ingewikkeld:
er moet twee keer over gestemd worden (1e keer gewone meerderheid van stemmen, 2e keer een twee derde meerderheid), met tussendoor verkiezingen.
Lesdoel
2.3 Criminaliteit en opsporing
Over overtredingen en misdrijven.
Levenslange gevangenisstraf.
Opsporing namens de politie.
Het strafproces.
DEZE WEEK MOET JE HET VOLGENDE AFRONDEN:
2.3 Criminaliteit en opsporing
Opdracht: 01 - 18
Pagina: 37 - 43
Zelfwerktijd
havo: pagina 37
Vragen 01 - 07
minute
second
Ben je klaar? Werk dan verder.
Les 2.3
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
2.3 Criminaliteit en opsporing
Centrale vraag paragraaf:
Aan welke regels moeten politie en justitie zich houden bij de opsporing van criminaliteit?
2.3 Criminaliteit en opsporing
Welke 4 straffen bestaan er in Nederland?
1. Taakstraf
2. Geldboete
3. Hechtenis
4. Gevangenisstraf
Wat is het verschil tussen een overtreding en een misdrijf?
Overtreding of misdrijf?
2.3 Criminaliteit en opsporing
Overtredingen:
Minder ernstige strafbare feiten
Maximale straf: 1 jaar celstraf
Bijvoorbeeld: door rood rijden, vissen zonder vispas, zwartrijden, wildplassen.
Misdrijven:
Ernstige strafbare feiten
Maximale straf: levenslang
Bijvoorbeeld: rijden onder invloed, mishandeling, drugshandel, diefstal, moord.
4 straffen:
- Geldstraf
- Taakstraf
- Gevangenisstraf
- Hechtenis
(links
niet
weergegeven)
2.3 Criminaliteit en opsporing
Criminaliteit: alle misdrijven die in de wet staan
Crimineel: pleger van een misdrijf. Maar…
…meestal bedoelen we er iemand mee die van
misdaad zijn beroep heeft gemaakt.
Op 4 juli 2019 werd Willem Holleerder door de rechtbank Amsterdam veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf. De rechtbank achtte bewezen dat Holleeder tussen 2002 en 2006 opdracht had gegeven tot zes liquidaties, waarbij zes doden vielen. Holleeder werd in hoger beroep opnieuw veroordeeld tot levenslang
2.3 Criminaliteit en opsporing
Levenslange gevangenisstraf 1v5
Levenslange gevangenisstraf is in de meeste landen de hoogste straf die door een rechtbank kan worden opgelegd. Alleen de doodstraf geldt als een zwaardere straf, maar die wordt in veel landen niet meer toegepast. Nederland is, na het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie, het enige land in de Unie waar een levenslange gevangenisstraf ook daadwerkelijk levenslang betekent, al zijn er uitzonderingen mogelijk.
In Nederland kent men geen regeling voor voorwaardelijke invrijheidstelling bij een levenslange gevangenisstraf. Gratie kan verleend worden bij koninklijk besluit. Dit is sinds 1970 vijf keer gebeurd. De levenslange celstraf werd in 1870 ingevoerd als vervanging van de doodstraf.
Volgens de richtlijnen van het Openbaar Ministerie is de straf levenslang gereserveerd voor de ernstigste delicten, waarbij er bijvoorbeeld meerdere doden gevallen zijn. In enkele gevallen werd levenslang opgelegd voor een enkelvoudige moord, maar dan was er sprake van een justitiële voorgeschiedenis. Behalve met de ernst van het delict wordt er ook rekening gehouden met de persoonlijke omstandigheden van de verdachte.
2.3 Criminaliteit en opsporing
Levenslange gevangenisstraf 2v5
In 2003 nam de Tweede Kamer een wetsvoorstel aan dat het mogelijk maakt leiders van terroristische organisaties levenslang op te leggen. In 2017 zijn de regels gewijzigd waardoor er na 25 jaar een herbeoordeling moet plaatsvinden van een opgelegde levenslange gevangenisstraf. Hiermee zijn de Nederlandse regels in lijn met de eisen van de EVRM. Nadat deze maatregel van kracht werd, werd er een toename van het aantal tot levenslang veroordeelden zichtbaar.
De doodstraf was in Nederland eeuwenlang de zwaarst mogelijke straf maar werd in 1870 afgeschaft (met uitzondering van oorlogsrecht). In 1983 werd in de Grondwet bepaald dat de doodstraf niet kan worden opgelegd (artikel 114). Sindsdien kent Nederland de doodstraf niet meer, noch voor misdrijven in vredestijd noch voor misdrijven in oorlogstijd.
2.3 Criminaliteit en opsporing
Levenslange gevangenisstraf 3v5
Zie de opdracht
minute
second
2.3 Criminaliteit en opsporing
Levenslange gevangenisstraf 4v5
1994: Edwin Senff: nu 29 jaar.
47 - 1 (Camil A = overleden) = 46. 46 - 1 (ontsnapping)= 45
Leonid Chartsjenko, Sergej Doebinski, Igor Girkin: MH 17: 298 doden.
Alleen maar mannen.
Fouad L.: drie moorden, brandstichting en verboden wapenbezit.
2.3 Criminaliteit en opsporing
Levenslange gevangenisstraf 4v5
6. Tbs met bevel tot verpleging. Deze variant wordt in een tbs-kliniek ten uitvoer gelegd. Er is geen vooraf bepaalde einddatum van de behandeling. Het doel is om de tbs-gestelde zo te behandelen dat hij/zij kan terugkeren in de maatschappij. De rechter beslist of het daar tijd voor is. Zo niet, dan kan de rechter (meerdere keren) de tbs verlengen met één of twee jaar. Tbs met voorwaarden. Hierbij moet iemand zich houden aan door de rechter opgelegde voorwaarden. Er is geen sprake van gedwongen opname in een tbs-kliniek. Mensen met tbs met voorwaarden verblijven vaak in een verslavingskliniek of forensisch psychiatrische kliniek. Tbs-gestelden krijgen een behandeling die is afgestemd op hun stoornis en hun persoonlijkheid. Uitgangspunt is hen zoveel mogelijk op hun verantwoordelijkheden aan te spreken.
2.3 Criminaliteit en opsporing
Levenslange gevangenisstraf 5v5
6. Tbs met bevel tot verpleging. Deze variant wordt in een tbs-kliniek ten uitvoer gelegd. Er is geen vooraf bepaalde einddatum van de behandeling. Het doel is om de tbs-gestelde zo te behandelen dat hij/zij kan terugkeren in de maatschappij. De rechter beslist of het daar tijd voor is. Zo niet, dan kan de rechter (meerdere keren) de tbs verlengen met één of twee jaar. Tbs met voorwaarden. Hierbij moet iemand zich houden aan door de rechter opgelegde voorwaarden. Er is geen sprake van gedwongen opname in een tbs-kliniek. Mensen met tbs met voorwaarden verblijven vaak in een verslavingskliniek of forensisch psychiatrische kliniek. Tbs-gestelden krijgen een behandeling die is afgestemd op hun stoornis en hun persoonlijkheid. Uitgangspunt is hen zoveel mogelijk op hun verantwoordelijkheden aan te spreken.
7 & 8: persoonlijke antwoorden.
Misdrijven opsporen
De politie doet onder leiding van officier van justitie onderzoek naar een zaak.
Hierna wordt er een proces-verbaal opgemaakt.
De officier van justitie:
Seponeert;
Doet de zaak zelf af (transactie of schikking);
Stapt naar de rechter (vervolging).
Van opsporing tot berechting
Opsporingsbevoegdheden politie
De politie mag een verdachte zonder toestemming OvJ:
Staande houden
Aanhouden
Fouilleren
Opsporingsbevoegdheden politie
(met toestemming)
Na toestemming van een officier van justitie (OvJ) of rechter-commissaris mag de politie:
Een woning binnengaan
Iemand langer dan negen uur vasthouden.
Preventief fouilleren
Telefoongesprekken afluisteren en internetverkeer aftappen
Infiltreren in misdaadorganisaties
Wat kan een officier van justitie
besluiten?
opdracht tot
Zelfwerktijd
havo: pagina 38 - 43
Vragen 08 - 18
minute
second
Ben je klaar? Werk dan verder.
Les 2.3
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
Terugblik
2.3 Criminaliteit en opsporing
Over overtredingen en misdrijven.
Levenslange gevangenisstraf.
Opsporing namens de politie.
Het strafproces.
DEZE WEEK MOET JE HET VOLGENDE AFRONDEN:
2.3 Criminaliteit en opsporing
Opdracht: 01 - 18
Pagina: 37 - 43