Tijdens deze les:
Start H5 Water in Nederland
Start §5.1 Een land met veel water
Uitleg §5.1
Huiswerk
Tijdens deze les:
Start H5 Water in Nederland
Start §5.1 Een land met veel water
Uitleg §5.1
Huiswerk
Nederland kun je verdelen in:
• Laag-Nederland:
- lager dan 1 m boven de zeespiegel
- grote rol zee bij ontstaan landschap
• Hoog-Nederland:
- hoger dan 1 m boven de zeespiegel
- invloed water neerslag, rivieren, beken
Hoog- en Laag-Nederland
Rivieren en beken voeren water af van Hoog-Nederland naar Laag-Nederland.
In Nederland is sedimentatie door rivieren.
Rijn en Maas stromen langzaam
zand en kleideeltjes sedimenteren
• Ontstaan landschap in rivierengebied:
- vroeger: geen dijken, vaak overstromingen
- dicht bij de rivier: sedimentatie van zand
oeverwallen = hogere delen
- verder van rivier: sedimentatie van klei
komgronden = lagere delen door inklinking
• Sedimentatie rivieren raken verstopt vertakkingen naar zee delta
Rivieren
Wind en zee
In de ijstijden:
- winter: geen waterafvoer rivieren
- zomer: veel waterafvoer rivieren
veel transport van zand
• Na laatste ijstijd:
- stijging zeespiegel
- veel verplaatsing zand langs grens land en zee
- ontstaan eilanden met strand en duinen
• Gebied tussen eilanden en kust:
- overstroomde met vloed
- veel sedimentatie zand en klei
Moerassen en veen
Na de laatste ijstijd:
groeiden de eilanden bij Noord- en Zuid-Holland aan elkaar.
langzamere stijging zeespiegel + veel aanvoer van zand door rivieren = bredere, hogere duinen
Veengebieden ontstaan door:
1 geen toegang meer zoute water
2 wel toegang zoet rivierwater
3 ontstaan zoetwatermoerassen met waterplanten + riet
4 resten planten rotten niet onder water
5 groei nieuwe planten op oude resten
6 ontstaan dikke lagen veen
Groei sponsachtig veenmos
Huiswerk
Maken:
Start
Paragraaf 5.1 Opdracht 1 t/m 3
Leren:
Theorie §5.1
Dit is tegen volgende les af.
Polders
Klei is erg vruchtbaar en dus geschikt voor landbouw.
veel mensen gingen daarom dichtbij zee en rivieren wonen op de hogere (= drogere) plekken.
eerst: terpen, later: dijken
polder = bedijkt gebied waar mensen de waterstand regelen.
Polders
• Zeepolders:
- aan de kust
- ongeveer op zeeniveau
• Veenpolders:
- in de veengebieden
- veel sloten om water af te voeren
- onder zeeniveau door inklinking veen
• Droogmakerij:
- drooggemaakte meren
- onder zeeniveau
De Zuiderzeewerken
Niet altijd veilig in een polder
door dijkdoorbraken.
ontstaan wielen
• Zware storm 1916:
- dijkdoorbraak Zuiderzee
- overstromingen
kustlijn korter maken
Afsluitdijk + IJsselmeer
• Droogmakerijen:
- Wieringermeerpolder
- Noordoostpolder
- Flevoland
Het Deltaplan
1953: Watersnoodramp.
1800 mensen verdronken
• Deltaplan: korter maken kustlijn
Zeeland en Zuid-Holland.
dammen en dijken
nieuwe regels hele Nederlandse kust
Ruimte voor de rivier
1993 en 1995: bijna rampen door
overstromingen rivieren.
oorzaak: veel regen in
stroomgebieden Rijn en Maas.
maatregelen:
- betere dijken
- meer ruimte rivieren
Het natuurlijke broeikaseffect
In de atmosfeer zitten belangrijke gassen.
• Aanwezige gassen:
- stikstof (78%)
- zuurstof (21%)
- overige gassen
• Sommige gassen houden de warmte vast.
natuurlijke broeikaseffect
broeikasgassen:
- koolstofdioxide
- methaan
- waterdamp
De kringloop van koolstof
Koolstofdioxide = verbinding koolstof (C) en zuurstof (O).
koolstof zit ook in methaan
• Koolstofkringloop zie figuur 14
• Fotosynthese
• Koolstofdioxide lost op in water
Het versterkte broeikaseffect
Mensen zorgen ervoor dat er steeds meer broeikasgassen in de atmosfeer komen.
huishoudens, industrie, verkeer, landbouw, energieopwekking
versterkte broeikaseffect
Gevolgen wereldwijd en voor Nederland
Wereldwijde gevolgen van
versterkte broeikaseffect:
- hogere temperaturen
- langere hittegolven
- zeespiegelstijging door:
+ afsmelten landijs en gletsjers
+ uitzetten warmer zeewater
Gevolgen wereldwijd en voor Nederland
• Door hogere temperaturen meer verdamping:
- wind van zee: vaker perioden met heftige buien
- wind van land: langere droge periodes
• Nederland:
- langere droge en natte periodes
- andere planten en dieren
- andere landbouwproducten
- andere plaagdieren
Bron 1 De oorzaken van klimaatverandering aanpakken
Mitigatie = maatregelen om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen.
• Maatregel 1: verminderen
minder vliegen, vlees eten, energie verbruiken in huis
• Maatregel 2: vervangen
energie uit zon of wind in plaats van steenkool of gas
• Maatregel 3: bossen en moerassen aanleggen
om meer koolstofdioxide uit de atmosfeer te halen
Bron 2 Sterkere kustverdediging
Nederland moet de kust beschermen
tegen de stijgende zeespiegel.
• Extra zand opspuiten op het strand en
in de duinen.
voordeel: bescherming
nadeel: natuur
VB: Zandmotor
Bron 3 Wadi’s
Door heftigere buien kan wateroverlast ontstaan.
vooral in steden en dorpen
• Plekken nodig waar water tijdelijk kan
worden opgeslagen.
wadi, waterplein, groene daken
Bron 4 Een nieuwe rivier
Door meer neerslag zijn meer aanpassingen nodig.
• Meer water kunnen afvoeren.
• Maatregelen:
- graven extra watergeul bij Nijmegen
- meer opvanggebieden voor water aanleggen
- water ‘bewaren’ om droge en hete perioden
door te komen
adaptatie = aanpassingen aan een veranderend
klimaat en de gevolgen daarvan
Bron 5 Water langer vasthouden
Meer neerslag én vaker tekorten aan
water in de landbouw.
• Extra neerslag valt voor een deel in de winter.
overschot wordt snel afgevoerd
land is droog in voorjaar en zomer
• Oplossingen:
- water verplaatsen uit rivieren en IJsselmeer
- water vasthouden uit de winter