Voedingsstoffen en hun functie

• newEditor
• Biologie
• Middelbare school
• vmbo g
• Leerjaar 2

Goedemorgen 2E

Ga rustig zitten volgens de klassen plattegrond

Pak je boek en etui

Log direct in op je laptop en log in in lesson up

en wacht op instructie van je docent

Voedingsstoffen en hun functie

Waar hebben we het vorige les over gehad?

Lesdoel

Ik kan uitleggen welke hoofdfunctie elke voedingsstof heeft en in welke voedingsmiddelen deze voedingsstof voorkomt.

Welke voedingsstoffen ken jij al?

Zes voedingsstoffen

In voeding komen 6 belangrijke voedingsstoffen voor:

• eiwitten

• koolhydraten

• vetten

• vitamines

• mineralen

• water

Je lichaam heeft ze allemaal nodig, maar niet voor precies dezelfde taak.

Benadruk dat leerlingen voedingsstof en voedingsmiddel niet door elkaar halen: brood is een voedingsmiddel; koolhydraten zijn een voedingsstof.

Vier hoofdfuncties

Voedingsstoffen kun je indelen in 4 hoofdfuncties:

• brandstoffen

• bouwstoffen

• beschermende stoffen

• reservestoffen

Sommige voedingsstoffen hebben meer dan één functie, maar meestal is er één belangrijke hoofdfunctie.

Noem dat water vaak vergeten wordt, maar wel duidelijk bij de bouwstoffen hoort. Leg uit dat 'hoofdfunctie' betekent: de belangrijkste functie in deze les.

Indeling van de voedingsstoffen

Eiwitten

• hoofdfunctie: bouwstof

Water

• hoofdfunctie: bouwstof

Vitamines en mineralen

• hoofdfunctie: beschermende stoffen

Brandstof en reserve

Koolhydraten

• hoofdfunctie: brandstof

Vetten

• hoofdfunctie: brandstof

• extra functie: reservestof

Bouw en bescherming

Als leerlingen voorkennis hebben, kun je noemen dat eiwitten in nood ook brandstof kunnen zijn, maar dat dit niet de hoofdfunctie is.

Welke voedingsstof heeft vooral de functie brandstof?

A

Koolhydraten

B

Water

C

Vitamines

D

Mineralen

Check of leerlingen brandstoffen kunnen onderscheiden van bouwstoffen en beschermende stoffen.

Maak het schema af

In deze les leer je zes voedingsstoffen. Koolhydraten en vetten zijn vooral brandstoffen. Eiwitten en water zijn vooral bouwstoffen. Vitamines en mineralen zijn vooral beschermende stoffen.

voedingsstoffen

brandstoffen

bouwstoffen

beschermende stoffen

voedingsmiddelen

reservestoffen

energie

groeistoffen

Laat leerlingen goed letten op het verschil tussen voedingsstoffen en voedingsmiddelen.

Brandstoffen

Brandstoffen geven je lichaam energie.

Je gebruikt die energie voor:

• bewegen

• warm blijven

• denken

• organen laten werken

De belangrijkste brandstoffen zijn koolhydraten en vetten.

Koppel aan herkenbare voorbeelden: fietsen naar school, traplopen, lichaamstemperatuur op peil houden.

Koolhydraten

Koolhydraten zijn de belangrijkste brandstoffen
voor je lichaam. Ze leveren vaak snel energie

aan het lichaam.

Je vindt koolhydraten veel in:

• brood

• aardappelen

• rijst

• pasta

• fruit

Gebruik eenvoudige voorbeelden uit de lunch of avondmaaltijd van leerlingen.

Waar zitten koolhydraten in?

Voedingsmiddelen met veel koolhydraten zijn vaak producten van graan of zetmeel.

Denk aan:

• brood en crackers

• rijst en pasta

• aardappelen

• ontbijtgranen

• suikers (o.a. fruit)

Je kunt erbij zeggen dat niet elk koolhydraatrijk product even gezond is; in deze les gaat het om herkennen van de voedingsstof.

Vetten

Vetten zijn ook vooral een brandstof.

Ze leveren energie en kunnen bovendien worden opgeslagen in het lichaam. Dan werken ze als reservestof.

Je vindt vetten veel in:

• olie

• boter

• noten

• kaas

• vette vis

Benadruk het verschil tussen hoofdfunctie en extra functie: vetten zijn hier vooral brandstof, maar kunnen ook reserve zijn.

In welk voedingsmiddel zitten veel koolhydraten?

A

Boter

B

Pasta

C

Kaas

D

Eieren

Pasta hoort bij graan- en zetmeelproducten. De andere opties passen beter bij vetten of eiwitten.

Vul de juiste woorden in

Koolhydraten geven vaak snel energie. Je vindt ze veel in brood, rijst en aardappelen. Vetten zijn ook een brandstof, maar kunnen ook als reservestof worden opgeslagen.

energie

aardappelen

brandstof

opgeslagen

water

bescherming

groente

gebouwd

Hier toets je zowel functie als voorbeelden van voedingsmiddelen.

Bouwstoffen

Bouwstoffen zijn nodig om je lichaam te groeien en te herstellen.

Je gebruikt ze voor:

• spieren

• huid

• organen

• bloed

De belangrijkste bouwstoffen in deze les zijn eiwitten en water.

Maak de koppeling met groei in de puberteit en herstel na sporten of een wondje.

Eiwitten

Eiwitten hebben als hoofdfunctie bouwstof.

Ze helpen bij de opbouw en het herstel van het lichaam.

Eiwitten vind je veel in:

• vlees

• vis

• eieren

• melk en yoghurt

• bonen

Noem eventueel dat plantaardige en dierlijke producten allebei eiwitten kunnen leveren.

Water

Water is ook een bouwstof.

Je lichaam bestaat voor een groot deel uit water. Water is nodig in cellen, bloed en andere delen van het lichaam.

Water krijg je binnen door:

• drinken

• groente

• fruit

Leerlingen denken vaak dat water alleen 'tegen dorst' is. Benadruk dat het echt onderdeel van het lichaam is.

Welke twee voedingsstoffen zijn vooral bouwstoffen?

A

Water en vetten

B

Eiwitten en water

C

Vitamines en water

D

Eiwitten en koolhydraten

Leerlingen verwarren water vaak met alleen drinken. Hier komt terug dat water ook een bouwstof is.

Waarom zijn bouwstoffen belangrijk?

Goed antwoord bevat dat bouwstoffen nodig zijn voor groei en herstel van het lichaam, bijvoorbeeld spieren, huid, organen of bloed.

Beschermende stoffen

Beschermende stoffen helpen je lichaam gezond te blijven.

Ze ondersteunen processen in je lichaam en helpen om goed te blijven werken.

De belangrijkste beschermende stoffen zijn:

• vitamines

• mineralen

Houd het eenvoudig; ga niet per vitamine of mineraal uitweiden, omdat de lesdoelstelling draait om hoofdfunctie en bronnen.

Vitamines

Vitamines zijn vooral beschermende stoffen.

Je hebt ze in kleine hoeveelheden nodig.

Vitamines zitten veel in:

• groente

• fruit

• zuivel

• volkorenproducten

Als je wilt, kun je zeggen dat 'kleine hoeveelheden' niet betekent dat ze onbelangrijk zijn.

Mineralen

Mineralen zijn ook beschermende stoffen.

Ze helpen het lichaam goed te werken.

Mineralen vind je onder andere in:

• melk

• groente

• fruit

• vlees

• volkorenproducten

Geen specifieke mineralen nodig voor deze les; focus op de categorie en waar leerlingen die in voeding tegenkomen.

Welke voedingsstoffen zijn beschermende stoffen?

A

Vetten en water

B

Eiwitten en vetten

C

Vitamines en mineralen

D

Koolhydraten en eiwitten

Toetst of leerlingen de hoofdfunctie bescherming goed koppelen aan de juiste voedingsstoffen.

Maak de zinnen compleet

Beschermende stoffen helpen je lichaam gezond te blijven. De belangrijkste beschermende stoffen zijn vitamines en mineralen. Die vind je vaak in groente, fruit en volkorenproducten.

gezond

vitamines

mineralen

volkorenproducten

water

vetten

spieren

boter

De context komt direct uit de uitleg over beschermende stoffen en hun bronnen.

Overzicht per voedingsstof

Koolhydraten - brandstof

Vetten - brandstof

Eiwitten - bouwstof

Voedingsstof

Water - bouwstof

Vitamines - beschermende stof

Mineralen - beschermende stof

Voedingsstof

Gebruik deze slide om het hele schema nog eens hardop samen te vatten.

Voedingsmiddelen bevatten vaak meer

Eén voedingsmiddel bevat vaak meerdere voedingsstoffen.

Voorbeelden:

• melk bevat water, eiwitten en mineralen

• noten bevatten vetten en eiwitten

• fruit bevat water, koolhydraten en vitamines

Daarom eet je het best gevarieerd.

Belangrijk nuancepunt: voedingsmiddelen en voedingsstoffen zijn niet één-op-één gekoppeld.

Aan de slag

Voedingsmiddelen posters maken (werk in tweetallen)

• je pakt twee brochures van de supermarkt

• je pakt 2 x een A3 vel

• Je vouwt de A3 vellen dubbel en maakt op elke kant een

• Je zoekt producten op waar je veel: eiwitten, vetten, koolhydraten en vitamines en mineralen kan vinden.

• Je noteert bij elke voedingsstof wat de belangrijkste functie is en wat het doet in het lichaam.

Samenvatting

• Koolhydraten en vetten zijn vooral brandstoffen.

• Eiwitten en water zijn vooral bouwstoffen.

• Vitamines en mineralen zijn vooral beschermende stoffen.

• Vetten kunnen ook als reservestof worden opgeslagen.

• Je haalt deze voedingsstoffen uit verschillende voedingsmiddelen.

Begrippenlijst

voedingsstof - stof in eten of drinken die je lichaam nodig heeft

voedingsmiddel - iets wat je eet of drinkt

brandstof - voedingsstof die energie geeft

bouwstof - voedingsstof voor groei en herstel

beschermende stof - voedingsstof die helpt je lichaam gezond te houden

reservestof - stof die het lichaam opslaat voor later gebruik

energie - kracht die je lichaam nodig heeft om te werken