Das Versprechen: twijfel en verantwoordelijkheid

Das Versprechen: twijfel en plicht

1 / 45
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 45 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Das Versprechen: twijfel en plicht

Deze slide heeft geen instructies

Lesdoel

Ik kan uitleggen hoe Dürrenmatt in Das Versprechen spanning opbouwt rond schuld, verantwoordelijkheid en de twijfel aan Matthäi.

Deze slide heeft geen instructies

Welk woord past voor jou bij schuld of twijfel in een misdaadverhaal?

Gebruik deze woordwolk om voorkennis te activeren rond de kernbegrippen van de les: schuld, twijfel, bewijs, verantwoordelijkheid, waarheid, gevaar.

Deel 1 – Het verhoor van von Gunten

  • Henzi ondervraagt von Gunten eerst rustig en vriendelijk

  • Intussen voert hij de druk stap voor stap op

  • Doel van het verhoor: een bekentenis krijgen voor de dood van Gritli

Benadruk dat de toon van het verhoor belangrijk is: uiterlijk kalm, maar inhoudelijk steeds dwingender. Dat maakt de bekentenis later verdacht.

Deel 1 – Het verhoor van von Gunten

  • Henzi vraagt naar de spullen die von Gunten verkoopt

  • Daarna verschuift hij naar alledaagse details, zoals wat hij de vorige dag heeft gegeten

  • Von Gunten noemt onder andere chocolade

  • Henzi gebruikt dat detail om zijn eigen theorie te ondersteunen

Leg uit dat kleine details in een verhoor overtuigend kunnen lijken, maar niet automatisch bewijzen dat iemand schuldig is.

Deel 1 – De bekentenis

Het verhoor duurt uitzonderlijk lang. Von Gunten raakt steeds verder uitgeput en geeft uiteindelijk toe dat hij het meisje heeft gedood. Voor de verteller lijkt de zaak daarmee opgelost, maar juist de omstandigheden maken deze bekentenis onzeker.

Kernpunt voor leesvaardigheid: een bekentenis is sterk bewijs, maar alleen als de omstandigheden betrouwbaar zijn.

Deel 1 – Waarom is dit verdacht?

  • Er is een bekentenis

  • Henzi denkt dat details zijn theorie bevestigen

  • De politie wil de zaak afronden

Wat overtuigend lijkt

  • Het verhoor duurde erg lang

  • Von Gunten was volledig uitgeput

  • Druk kan leiden tot een onbetrouwbare bekentenis

Wat twijfel oproept

Deze slide heeft geen instructies

Waarom is von Guntens bekentenis verdacht?

A

Hij was uitgeput

B

Hij zweeg te lang

C

Hij had geen alibi

D

Hij vluchtte weg

Toetst het kerninzicht van deel 1: niet de bekentenis zelf, maar de omstandigheden waaronder die ontstond maken haar twijfelachtig.

Maak de redenering compleet

Henzi voert tijdens het verhoor de druk steeds verder op. Het verhoor duurt erg lang en von Gunten raakt volledig uitgeput. Daardoor is zijn bekentenis niet automatisch betrouwbaar.

druk
lang
uitgeput
rust
kort
onschuldig
bewijs

De drie lege plekken dragen de redenering van de slides 2-5: druk, lange duur, uitputting.

Deel 2 – Matthäi begint te twijfelen

  • Matthäi hoort dat von Gunten heeft bekend

  • Toch voelt hij geen opluchting

  • Hij vraagt zich af of de politie correct heeft gehandeld

Deze slide heeft geen instructies

Deel 2 – Waar komt die twijfel vandaan?

  • Het verhoor was uitzonderlijk lang

  • Von Gunten was lichamelijk en geestelijk uitgeput

  • Een uitgeputte verdachte kan dingen toegeven om aan de druk te ontsnappen

  • Voor Matthäi is de bekentenis daarom geen echte zekerheid

Deze slide heeft geen instructies

Deel 2 – Twijfel wordt groter

Kort na de bekentenis sterft von Gunten. Daardoor kan Matthäi geen duidelijkheid meer krijgen via nieuw onderzoek of een nieuw verhoor. In plaats van rust krijgt hij juist méér twijfel: was von Gunten echt de dader, of is hij tot een bekentenis gebracht?

De dood van von Gunten sluit de zaak niet af, maar maakt controle juist moeilijker. Dat is een belangrijk omslagpunt.

Waarom vertrouwt Matthäi de bekentenis niet helemaal?

Bespreek dat Matthäi vooral twijfelt aan de betrouwbaarheid van de bekentenis: lang verhoor, uitputting, mogelijke druk, en daarna de dood van von Gunten waardoor controle moeilijk wordt.

Wat vergroot Matthäi's twijfel nog meer?

A

De tekening van Gritli

B

De dood van von Gunten

C

De reis naar Jordanië

D

De woorden van Ursula

Plausibele afleiders komen uit latere delen van het verhaal; correct is de dood van von Gunten direct na de bekentenis.

Deel 3 – De begrafenis

  • Matthäi staat op het punt naar Jordanië te vertrekken

  • Die nieuwe functie is een grote stap in zijn carrière

  • Tijdens de begrafenis ziet hij Gritli's moeder terug

Deze slide heeft geen instructies

Deel 3 – De belofte krijgt gewicht

  • Gritli's moeder herinnert Matthäi aan zijn belofte

  • Die belofte draait om één kern: de waarheid achterhalen

  • Vanaf dit moment wordt die belofte belangrijker dan een gewone professionele plicht

Deze slide heeft geen instructies

Deel 3 – Een innerlijk conflict

Carrière en toekomst

  • De waarheid is nog onzeker

  • Matthäi voelt zich persoonlijk gebonden

  • Hij wil Gritli niet zomaar loslaten

  • Nieuwe functie in Jordanië

  • Professionele vooruitgang

  • Een logische volgende stap

Belofte en verantwoordelijkheid

Maak duidelijk dat dit conflict niet alleen praktisch is, maar ook moreel.

Deel 4 – Matthäi gaat niet naar Jordanië

  • Op het vliegveld ziet Matthäi een grote groep schoolkinderen

  • Dat beeld treft hem direct

  • Hij denkt aan het gevaar dat nog niet voorbij is

Deze slide heeft geen instructies

Deel 4 – Zijn redenering

Mogelijk onschuldige bekentenis → echte dader misschien nog vrij → andere kinderen kunnen gevaar lopen. Daarom besluit Matthäi niet te vertrekken en het onderzoek voort te zetten.

Dit is een duidelijke causale keten. Laat leerlingen zien dat Matthäi vanuit mogelijkheid en gevolg redeneert, niet vanuit zekerheid.

Deel 4 – Een keerpunt

  • Matthäi geeft zijn carrièrekans op

  • Hij kiest niet voor veiligheid of prestige

  • Hij kiest voor verder onderzoek

  • Daarmee verandert zijn rol in het verhaal ingrijpend

Deze slide heeft geen instructies

Waardoor besluit Matthäi niet te vertrekken?

A

Een bevel van de chef

B

De schoolkinderen

C

Een brief van Ursula

D

Een fout in het dossier

Laat leerlingen niet alleen het feit noemen, maar ook de gedachte erachter: andere kinderen kunnen gevaar lopen.

Vul de causale keten aan

Matthäi denkt: misschien was de bekentenis onbetrouwbaar. Dan loopt de echte dader misschien nog vrij rond en kunnen andere kinderen gevaar lopen. Daarom blijft hij onderzoeken.

bekentenis
dader
kinderen
politie
getuige
ouders
waarheid

Deze oefening laat de logische keten uit slides 12-14 reconstrueren.

Deel 5 – Matthäi tegenover de politie

  • Matthäi wil dat de zaak opnieuw onderzocht wordt

  • De commandant weigert

  • Zo ontstaat een botsing tussen twee manieren van denken

Deze slide heeft geen instructies

Deel 5 – Twee visies op verantwoordelijkheid

Matthäi

  • Werkt met waarschijnlijkheid

  • Ziet beperkte tijd en middelen

  • Vindt afsluiting praktisch noodzakelijk

  • Richt zich op een gevaarlijke mogelijkheid

  • Vindt risico voor kinderen doorslaggevend

  • Wil de zaak niet negeren

De commandant

Dit schema ondersteunt examengericht vergelijken van argumentaties.

Deel 5 – De kern van Matthäi's argument

Als von Gunten niet de dader was, loopt de echte dader nog rond. Als die dader nog vrij is, kunnen kinderen opnieuw gevaar lopen. Daarom mag de politie die mogelijkheid niet zomaar negeren.

Deze slide heeft geen instructies

Deel 5 – Meer dan één moordzaak

De discussie gaat uiteindelijk over een grotere vraag: hoeveel zekerheid heb je nodig voordat je verantwoordelijkheid neemt? Bij de commandant staat praktische waarschijnlijkheid centraal; bij Matthäi weegt mogelijk groot gevaar zwaarder.

Hier landt de centrale spanningslijn van dit lesdeel.

Welke stelling vind jij overtuigender?

1

Waarschijnlijke oplossing is genoeg

2

Mogelijk gevaar telt zwaarder

Deze slide heeft geen instructies

Waarin verschilt Matthäi van de commandant?

A

Hij denkt juridischer

B

Hij volgt regels strikter

C

Hij vreest gevaar sterker

D

Hij vertrouwt Henzi meer

Kern van de examenvraag: commandant redeneert vanuit waarschijnlijkheid en middelen, Matthäi vanuit mogelijkheid en ernstige gevolgen.

Wat is het grootste verschil in hun redenering?

Laat leerlingen argumenten uit het verhaal gebruiken. Verwachte elementen: commandant = waarschijnlijkheid, praktische grenzen, afsluiting; Matthäi = mogelijkheid van onschuld, risico voor kinderen, morele verantwoordelijkheid.

Deel 6 – Matthäi verandert

  • Hij is niet meer de rustige, succesvolle commissaris van het begin

  • De zaak gaat zijn hele leven beheersen

  • Ook anderen merken die verandering op

Deze slide heeft geen instructies

Deel 6 – Tekenen van verval

  • Matthäi trekt zich steeds meer terug

  • Hij drinkt en rookt veel

  • Zijn gedrag wordt volgens anderen vreemd

  • Hij blijft obsessief met de zaak bezig

Deze slide heeft geen instructies

Deel 6 – Hoe moet je Matthäi lezen?

  • Hij raakt geobsedeerd

  • Hij verliest zijn realiteitszin

  • Zijn gedrag wijst op instabiliteit

Mogelijkheid B

Mogelijkheid A

  • De anderen begrijpen hem niet

  • Hij ziet iets wat de politie mist

  • Zijn vasthoudendheid kan terecht zijn

Benadruk dat deze dubbelzinnigheid bewust door Dürrenmatt wordt opgebouwd.

Deel 6 – Effect op de lezer

De lezer gaat tegelijk twijfelen aan Matthäi én aan de politie. Precies daardoor ontstaat spanning: wie ziet de waarheid scherper — de nuchtere organisatie of de eenzame onderzoeker?

Deze slide heeft geen instructies

Hoe kijk jij nu naar Matthäi?

Deze slide heeft geen instructies

Welke twijfel wil Dürrenmatt bij de lezer oproepen?

A

Held of fantast

B

Schuldig of arm

C

Obsessie of inzicht

D

Droom of grap

Sluit aan bij de twee mogelijkheden op slide 21: Matthäi verliest zijn realiteitszin óf ziet juist iets wat anderen missen.

Deel 7 – Ursula

  • Matthäi ontmoet Ursula

  • Zij vertelt dat Gritli regelmatig sprak over een reus

  • Dat was volgens haar geen eenmalig fantasieverhaal

Deze slide heeft geen instructies

Deel 7 – Een nieuwe aanwijzing

  • Ursula zegt dat Gritli de reus vaker noemde

  • Nog belangrijker: Gritli heeft de reus getekend

  • Voor Matthäi lijkt dit op een spoor uit de werkelijkheid, niet alleen op kinderlijke fantasie

Deze slide heeft geen instructies

Deel 7 – Waarom is de tekening belangrijk?

De tekening ondersteunt Matthäi's vermoeden dat Gritli werkelijk iemand heeft gezien. Daardoor gaat hij zijn theorie opnieuw doordenken en krijgt zijn twijfel aan de officiële oplossing nieuwe kracht.

Leg zo nodig uit dat een kindertekening in een detectiveverhaal geen hard bewijs is, maar wel een betekenisvolle aanwijzing kan zijn.

Belangrijkste tegenstelling

  • Een bekentenis hoeft niet waar te zijn

  • Misschien is von Gunten onschuldig

  • De zaak moet opnieuw onderzocht worden

  • Een gevaarlijke mogelijkheid telt ook

Matthäi

Henzi / politie

  • Von Gunten heeft bekend

  • Hij is waarschijnlijk schuldig

  • De zaak moet praktisch worden afgesloten

  • De politie kijkt naar waarschijnlijkheid

Dit is de kernvergelijking voor begrip en examenvoorbereiding.

Waarom is Gritli's tekening belangrijk voor Matthäi?

A

Ze bewijst de moord

B

Ze toont de plaats

C

Ze bevestigt Henzi

D

Ze lijkt een aanwijzing

Benadruk dat de tekening geen hard bewijs is, maar wel een betekenisvolle aanwijzing dat Gritli mogelijk echt iemand heeft gezien.

Maak de tegenstelling af

Volgens de politie maakt een bekentenis iemand waarschijnlijk schuldig. Matthäi denkt dat zo'n verklaring niet altijd de waarheid zegt. Daarom wil hij de zaak opnieuw onderzoeken.

bekentenis
waarheid
onderzoeken
rechter
angst
afsluiten
bewijs

Vat de hoofdtegenstelling van slide 26 compact samen.

Is Matthäi voor jou een held of eerder bezeten?

Bespreek beide verdedigbare lezingen. Mogelijke elementen: held = verantwoordelijkheid, belofte, bescherming van kinderen; bezeten = isolatie, drank, rookt veel, obsessief gedrag.

Wat is één inzicht uit deze les dat je onthoudt?

Reflectievraag zonder goed of fout. Laat leerlingen kort benoemen welk inzicht uit de les is blijven hangen.

Welk onderdeel hielp jou het meest om de tekst te begrijpen?

Reflectievraag zonder goed of fout. Geschikt om te peilen welke didactische stap werkte: schema, vergelijking, causale keten, discussie.

Glossarium

bekentenis - uitspraak waarin iemand toegeeft een misdaad te hebben gepleegd

verhoor - ondervraging door de politie om informatie of een verklaring te krijgen

twijfel - onzekerheid over wat waar of juist is

verantwoordelijkheid - plicht om gevolgen serieus te nemen en te handelen

waarschijnlijkheid - hoe groot de kans is dat iets waar is

obsessie - gedachte of doel dat iemands hele leven gaat beheersen

aanwijzing - teken of detail dat in een onderzoek richting geeft

Deze slide heeft geen instructies