Parodontale aandoeningen
Parodontale aandoeningen
Onderdelen in deze les
Parodontale aandoeningen
Parondontale aandoening
Een aandoening van de steunweefsels van de gebitselementen wordt een parodontale aandoening genoemd.
De belangrijkste oorzaak van deze aandoeningen is tandplaque.
Daarnaast kunnen andere factoren de ernst en het verloop beïnvloeden.
Bij parodontale afwijkingen spelen twee aandoeningen een rol, namelijk parodontale ontsteking en parodontale afbraak.
Parondontale aandoening
Zowel omgevingsfactoren als factoren uit het lichaam zelf kunnen een afwijking kunnen veroorzaken.
De factoren die van buiten het lichaam afkomstig zijn worden exogene factoren genoemd, de factoren uit het lichaam zelf endogene factoren.
Bij parodontale afwijkingen spelen micro-organismen een belangrijke rol.
Lokale of exogene factoren
Tandplaque
Tandsteen
Gewoonten
Overig
Tandplaque
Tandplaque
Voor het ontstaan van parodontale afwijkingen en cariës is tandplaque de belangrijkste oorzaak.
De tandplaque is een zachte kleverige laag die zich gedurende de dag op de gebitselementen afzet.
Tandplaque bestaat voor 70–80 % uit bacteriën. Daarnaast zitten er leukocyten (witte bloedcellen), macrofagen en epitheelcellen ingebouwd in een kleefstof.
Tandplaque
Voorkeursplaatsen van tandplaque zijn:
in pits en fissuren van de (pre)molaren;
cervicaal langs de gingivarand;
interdentaal;
op worteloppervlakken;
onder de randen van overhangende vullingen.
Bij parodontale aandoeningen is vooral de plaque die langs de tandvleesrand en interdentaal voorkomt van belang, omdat de bacteriën hier in contact staan met de gingiva.
Tandplaque
Bacteriën in de plaque vormen giftige stoffen, toxinen.
Toxinen komen via de sulcus in de gingiva en lokken hier afweerreacties van het lichaam uit.
Dit heeft tot gevolg dat het parodontale weefsel wordt afgebroken.
Daarnaast produceren de bacteriën tijdens hun stofwisseling ook zuren, dit leidt tot aantasting van het glazuur en uiteindelijk tot cariës (tandrot).
Tandsteen
Als plaque niet regelmatig of niet goed wordt verwijderd, kan onder invloed van speeksel verkalking van de plaque optreden.
Dit wordt tandsteen genoemd.
Tandsteen zet zich af op gebitselementen, kronen en bruggen, protheses en beugels.
Tandsteen
De snelheid waarmee tandsteen wordt gevormd is sterk afhankelijk van de mondhygiëne, maar verschilt individueel.
Er wordt onderscheid gemaakt naar speeksel- of supragingivaal tandsteen en serum of subgingivaal tandsteen.
Tandsteen
a = subgingivaal
b = supragingivaal
Supragingivaal tandsteen
Supragingivaal of speekseltandsteen zit boven de gingiva, is gewoonlijk wit of geel van kleur, bros en gemakkelijk te verwijderen, want de hechting aan het tandoppervlak is gering.
In het speeksel zitten mineralen die nodig zijn voor het ontstaan van tandsteen.
Supragingivaal tandsteen
De meeste afzetting van supragingivaal tandsteen vindt plaats bij de uitgangen van de speekselklieren:
linguaal van de onderincisieven (uitgangen van de glandulae submandibulares en sublinguales);
buccaal van de eerste bovenmolaren (uitgang van de glandula parotis, de oorspeekselklier)
Ligging speekselklieren
Subgingivaal tandsteen
Subgingivaal of serumtandsteen is tandsteen dat onder het tandvlees zit.
Het is hard en bruinzwart van kleur, hecht zich sterk aan het oppervlak van de elementen en is moeilijk te verwijderen.
Subgingivaal tandsteen
De afzetting is een langzaam proces dat overal in de mond optreedt; er zijn geen voorkeursplaatsen.
Mineralen die subgingivaal tandsteen veroorzaken, zijn afkomstig uit de vloeistof die in de sulcus aanwezig is.
Tandsteen
Tandsteen hoeft op zichzelf niet of nauwelijks een beschadigend effect op elementen en steunweefsels te hebben.
Het vergroot wel de retentiemogelijkheden voor plaque.
Hierdoor kunnen dan weer weefsel-veranderingen ontstaan.
Gewoonten
Bepaalde gewoonten kunnen een chronische afwijking aan het parodontium veroorzaken.
Zodra gestopt wordt met de gewoonte, verdwijnt de afwijking, mits de persoon in kwestie gezond is.
Gewoonten
Voorbeelden van deze gewoonten zijn tandenknarsen, nagelbijten, bepaalde beroepsgewoonten (bijv. kleermakers die een draad afbijten) of het kraken van noten en het openen van flessen met de tanden.
Overbelasting van het parodontium door verkeerde occlusie en articulatie.
Mondademhaling.
Irriterende stoffen (tabak bijvoorbeeld)
Overige factoren
Overige factoren die de retentie van tandplaque bevorderen zijn:
overhangende restauraties met eventueel slechte randaansluiting;
slechte of geen contactpunten tussen elementen;
verdiepte pockets;
cariës;
toegankelijke of geheel doorgankelijke wortelsplitsingen
Overige factoren
Plaqueretentie onder overhangende vulling (mesiaal en cervicaal) en retentie van voedselresten door het ontbreken van het contactpunt.
Endogene of systeemfactoren
Naast de exogene factoren, zijn er factoren in het lichaam die van invloed kunnen zijn op het ontstaan van parodontale problemen.
Deze noemen we de endogene of systeemfactoren.
Deze endogene factoren kunnen parodontale aandoeningen verergeren.
Endogene of systeemfactoren
Voorbeelden van systeemfactoren zijn:
slechte algemene lichamelijke conditie;
veranderde hormonale toestand (zwangerschap);
specifieke ziekten (diabetes, leukemie, aids, hart- en vaatziekten);
psychische factoren (chronische stress);
erfelijkheid;
voedingsfactoren;
medicijngebruik.
Pathologie van het parodontium
Bij parodontale aandoeningen zijn twee processen erg belangrijk: de parodontale ontsteking en de parodondontale afbraak.
De meeste ziekten aan het parodontium ontstaan door een ontsteking als gevolg van plaque.
Algemene ontstekingsverschijnselen
Rubor; roodheid
Tumor; zwelling
Calor; warmte
Dolor: pijn
Functio laesie
Gingivitis
In eerste instantie beperkt de ontsteking zich tot de gingiva, zonder onherstelbare schade aan te richten.
Er is dan sprake van gingivitis.
Bij gingivitis bloedt het tandvlees gemakkelijk na sonderen, het tandvlees is gezwollen en is rood van kleur.
De bindweefselvezels worden aangetast; hierdoor verdwijnt het sinaasappeleffect van de buccale gingiva
Gingivitis
Parodontitis
Als de ontsteking van de gingiva langer blijft bestaan, kunnen ook de diepere delen van het parodontium bij de ontsteking betrokken raken.
Er treedt dan parodontale botafbraak op en de epitheliale aanhechting gaat verloren.
Wanneer de diepere delen van het parodontium ook ontstoken raken, spreken we van parodontitis
Recessie
Recessie, de afstand tussen de glazuur-cementgrens en de gingivarand
Recessie
Recessie:
a zonder; b met pocket
Exosteem, endosteem, intrusie en extrusie
Cleft
