Tekstdoelen en tekstsoorten
Tekstdoelen en tekstsoorten
Lesduur is: 70 minOnderdelen in deze les
Tekstdoelen en tekstsoorten
Open met herkenbare voorbeelden: een recept, een reclame, een mop, een nieuwsbericht. Leg uit dat schrijvers altijd een bedoeling hebben met hun tekst.
Lesdoel
Ik kan tekstsoorten herkennen.
Ik ken de vier tekstdoelen:
1. informeren
2. instrueren
3. activeren
4. amuseren
Deze slide heeft geen instructies
Learning objective
Deze slide heeft geen instructies
Welke tekstsoorten zag je op de vorige dia?
Gebruik de antwoorden om voorkennis op te halen, zoals nieuwsbericht, recept, reclame, strip of verhaal. Vraag daarna: welk doel past erbij?
Wat is een tekstdoel?
Een schrijver wil iets bereiken met een tekst.
Dat noem je het tekstdoel.
Je denkt na over de vraag:
Wat wil de schrijver dat ik doe, weet of voel?
Houd het simpel: de kern is de bedoeling van de schrijver. Vermijd hier nog ingewikkelde uitzonderingen zoals overtuigen, omdat de lesdoelen in deze les vier andere categorieën gebruiken.
De 4 tekstdoelen
Informeren: je iets laten weten
Instrueren: uitleggen hoe je iets moet doen
Activeren: je aansporen om iets te doen
Amuseren: je vermaken
Benadruk steeds de vaste vraag: wat wil de schrijver bereiken? Laat leerlingen de woorden hardop meelezen.
Zo herken je het tekstdoel
Lees de titel en bekijk de tekst.
Denk na: wat is het belangrijkste doel?
Kijk naar de tekstsoort.
Koppel de tekst aan een van de 4 tekstdoelen.
Gebruik eenvoudige voorbeelden: handleiding = instrueren, folder = activeren. Maak duidelijk dat tekstsoort helpt bij het vinden van het doel.
Mindmap maken!
Wat heb je nodig:
A4 leeg blad
4 kleuren stiften/potloden
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld van een mindmap:
Deze slide heeft geen instructies
Stappen voor het maken van een mindmap:
Zet in het midden een rondje met daarin het onderwerp: tekstdoelen
Maak aan dat rondje 4 takken, elke tak moet een andere kleur krijgen.
In komende dia's krijg je uitleg over de verschillende tekstdoelen. Je gaat dan telkens stukjes bij de mindmap zetten.
Deze slide heeft geen instructies
Informeren
Bij informeren wil de schrijver dat je iets te weten komt.
De tekst geeft feiten, uitleg over een onderwerp of informatie.
Noem signaalwoorden die vaak passen: feiten, uitleg, informatie, verslag. Houd het onderscheid met amuseren duidelijk: bij informeren staat kennis centraal.
Tekstsoorten bij informeren
Voorbeelden van tekstsoorten:
nieuwsbericht
schoolboektekst
verslag
informatietekst
Laat zien dat deze teksten vooral antwoorden geven op vragen als wie, wat, waar of hoe.
Informeren herkennen
Een informerende tekst herken je vaak aan:
feiten en uitleg
een neutrale toon
het doel om kennis te geven
De schrijver wil vooral dat jij iets leert of weet.
Geef eventueel een kort voorbeeldzin: 'Morgen wordt het 22 graden.' Dat is informatie, geen opdracht of reclame.
Welk tekstdoel past bij een nieuwsbericht?
amuseren
informeren
activeren
instrueren
Controleert of leerlingen nieuwsbericht koppelen aan feiten en informatie.
Vul de juiste woorden in
Bij informeren wil de schrijver dat je iets te weten komt. Een nieuwsbericht geeft vaak feiten en uitleg. De schrijver wil vooral dat jij iets weet of leert.
De woorden komen letterlijk terug uit de uitleg over informeren.
Instrueren
Bij instrueren wil de schrijver dat je leert hoe je iets moet doen.
De tekst legt stappen of regels uit.
Leg uit dat deze teksten vaak in volgorde staan. Het gaat om doen volgens aanwijzingen.
Tekstsoorten bij instrueren
Voorbeelden van tekstsoorten:
gebruiksaanwijzing
recept
spelregels
stappenplan
Verbind dit aan hun dagelijks leven: een game installeren, cake bakken, spel spelen.
Instrueren herkennen
Een instruerende tekst herken je vaak aan:
stappen in volgorde
woorden als eerst, dan, daarna
regels of opdrachten
De schrijver wil dat jij weet wat je moet doen.
Wijs op nummers of bullets in een handleiding. Dat zijn sterke aanwijzingen voor instrueren.
Welke tekstsoort hoort bij instrueren?
flyer
verhaal
recept
verslag
Leerlingen koppelen instrueren aan stappen en uitleg hoe je iets doet.
Vul de juiste woorden in
Een instruerende tekst legt uit hoe je iets moet doen. Vaak zie je stappen in volgorde. Woorden als daarna helpen je om de volgorde te zien.
Laat leerlingen letten op signaalwoorden en volgorde.
Activeren
Bij activeren wil de schrijver dat je iets gaat doen.
De tekst spoort je aan om iets te gaan doen.
Gebruik eenvoudige taal: de schrijver wil dat je koopt, meedoet, komt, aanmeldt of stopt met iets.
Tekstsoorten bij activeren
Voorbeelden van tekstsoorten:
advertentie
flyer
oproep
advies
De bijlage noemt ook advies. Leg uit dat advies soms bedoeld is om iemand iets wel of niet te laten doen.
Activeren herkennen
Een activerende tekst herken je vaak aan:
woorden als koop, kom, meld je aan
een uitnodiging of oproep
het doel om jou in beweging te krijgen
De schrijver wil dat jij iets doet.
Maak verschil met instrueren duidelijk: instrueren legt uit hoe iets moet, activeren probeert je zover te krijgen dat je iets gaat doen.
Wat wil een activerende tekst dat jij doet?
iets leren
plezier hebben
iets doen
iets maken
Het onderscheid met instrueren is hier belangrijk: activeren spoort aan tot actie.
Welke tekstsoort past het best bij activeren?
advertentie
schoolboektekst
strip
verslag
Deze slide heeft geen instructies
Amuseren
Bij amuseren wil de schrijver dat je de tekst leuk, grappig of spannend vindt.
De tekst is bedoeld om je te vermaken.
Amuseren staat niet in de meegeleverde tabel, maar is wel expliciet onderdeel van het lesdoel van de gebruiker. Houd de uitleg eenvoudig en passend bij vmbo basis 1.
Tekstsoorten bij amuseren
Voorbeelden van tekstsoorten:
strip
verhaal
gedicht
grappige tekst
Noem herkenbare voorbeelden zoals een mop, kort verhaal of strip in een jeugdblad.
Amuseren herkennen
Een amuserende tekst herken je vaak aan:
humor, spanning of fantasie
een leuke of boeiende inhoud
het doel om jou te vermaken
De schrijver wil dat jij met plezier leest.
Benadruk dat je bij amuseren niet vooral iets moet doen of leren; plezier staat voorop.
Verschil tussen de doelen
amuseren → dat je plezier hebt aan de tekst
Kijk steeds naar het belangrijkste doel van de tekst.
De schrijver wil...
informeren → dat je iets weet
instrueren → dat je weet hoe iets moet
activeren → dat je iets gaat doen
Nog één doel
Deze samenvattende vergelijking helpt leerlingen kiezen tussen doelen die op elkaar lijken.
Welk tekstdoel past het best bij een strip?
activeren
amuseren
informeren
instrueren
De leerling koppelt een bekende tekstsoort aan vermaken.
Vul de juiste woorden in
Bij amuseren wil de schrijver dat je de tekst leuk of spannend vindt. Een verhaal of strip is vaak bedoeld om je te vermaken.
Sluit aan bij de voorbeeldtekstsoorten van amuseren.
Wat heb jij vandaag geleerd?
Reflectie zonder fout antwoord. Mogelijke antwoorden: de 4 tekstdoelen, voorbeelden van tekstsoorten, of het verschil tussen doelen.
Wat hielp jou het best bij deze les?
Reflectie zonder fout antwoord. Laat leerlingen denken aan voorbeelden, afbeeldingen, uitleg of de invuloefeningen.
Glossarium
tekstdoel - wat een schrijver met een tekst wil bereiken
tekstsoort - het soort tekst, bijvoorbeeld een nieuwsbericht of recept
informeren - zorgen dat je iets te weten komt
instrueren - uitleggen hoe je iets moet doen
activeren - je aansporen om iets te doen
amuseren - je vermaken met een tekst
verslag - een tekst waarin gebeurtenissen of resultaten worden beschreven
Deze slide heeft geen instructies
Glossarium
nieuwsbericht - een tekst met nieuws en feiten
gebruiksaanwijzing - een tekst die uitlegt hoe iets werkt
spelregels - regels die uitleggen hoe een spel gaat
advertentie - een tekst die aandacht vraagt voor een product of aanbod
flyer - een korte opvallende tekst om mensen ergens toe aan te zetten
recept - een tekst met stappen om iets te maken
Deze slide heeft geen instructies
