Begrippen voor aardrijkskunde
Begrippen voor aardrijkskunde
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel
Ik kan de belangrijkste begrippen uit aardrijkskunde herkennen, uitleggen en toepassen bij kaarten, atlassen en plaatsbepaling.
Deze slide heeft geen instructies
Welke aardrijkskundige begrippen ken je al?
Gebruik de binnenkomende woorden om voorkennis te activeren. Vraag kort door bij woorden als kaart, atlas, coördinaten, natuur en mens.
Wat is aardrijkskunde?
Aardrijkskunde = het bestuderen en onderzoeken van de aarde
Geografie is een ander woord voor aardrijkskunde
Het vak kijkt naar plaatsen, gebieden en verschijnselen op aarde
Benadruk dat aardrijkskunde niet alleen over landen en hoofdsteden gaat, maar ook over natuur, mensen en de manier waarop die samenhangen.
Twee kanten van geografie
Fysische geografie gaat over de natuur
Denk aan klimaat, rivieren, bergen en bodem
Sociale geografie gaat over de mens
Denk aan wonen, werken, verkeer en steden
Laat zien dat dezelfde plek vanuit beide kanten bekeken kan worden: een rivier is natuur, maar bruggen en havensteden horen bij de mens.
Verschijnselen en factoren
Aardrijkskundige verschijnselen zijn alles wat je op aarde ziet of kunt meten
Natuurlijke verschijnselen zijn door de aarde zelf gemaakt
Menselijke verschijnselen zijn ontstaan door mensen
Factoren zijn oorzaken
Gebruik korte voorbeelden: berg = natuurlijk verschijnsel, snelweg = menselijk verschijnsel, droogte of drukte kan een factor zijn.
Voorbeelden in het landschap
Een bos, vulkaan of rivier is natuurlijk
Een dorp, akker of spoorlijn is menselijk
Veel plekken zijn een combinatie van natuur en mens
Dit is een goede plek om te benoemen dat leerlingen in de toets vaak moeten herkennen in welke soort een verschijnsel hoort.
Welk begrip gaat over de mens?
Aardrijkskunde
Fysische geografie
Sociale geografie
Geografie
Controleert het verschil tussen het vak als geheel en de twee onderdelen: natuur en mens.
Begrippen over het vak
In de aardrijkskunde bestudeer je de . Fysische geografie gaat over de , terwijl sociale geografie over de mens gaat. Een rivier is een natuurlijk , en oorzaken noem je .
Correcte invulling: aarde, natuur, verschijnsel, factoren.
Onderdelen van een kaart
Titel vertelt waar de kaart over gaat
Legenda legt kleuren, lijnen en symbolen uit
Noordpijl laat zien waar het noorden is
Schaal vergelijkt kaart en werkelijkheid
Wijs erop dat leerlingen bij kaartlezen eerst deze vier onderdelen moeten controleren voordat ze conclusies trekken.
Schaal begrijpen
Schaal is de verhouding tussen de werkelijkheid en de kaart.
Een kaart is dus een verkleinde weergave van de echte wereld. Met de schaal kun je afstanden op de kaart omrekenen naar afstanden in werkelijkheid.
Houd het hier begripmatig; er is in de invoer geen rekenvoorbeeld gegeven, dus blijf bij de betekenis van schaal.
De atlas gebruiken
Inhoudsopgave laat zien wat je in de atlas kunt vinden
Bladwijzers helpen je de juiste kaart te zoeken
Een atlas bevat veel verschillende soorten kaarten
Noem dat bladwijzers achter in de atlas staan en via kleine tekeningen of indelingen snel verwijzen naar de juiste kaart.
Registers in de atlas
Landenregister verwijst naar kaarten van een specifiek land
Namenregister verwijst naar plaatsnamen, provincies, bergen en rivieren
Trefwoordenregister / zaakregister verwijst naar kaarten over specifieke onderwerpen
Leg het verschil duidelijk uit: zoeken op land, zoeken op naam, of zoeken op onderwerp.
Wat vertelt de legenda op een kaart?
Waar het noorden is
Wat tekens betekenen
Hoe groot het gebied is
Welke atlas je nodig hebt
Laat leerlingen onderscheid maken tussen legenda, noordpijl, schaal en atlasonderdelen.
Kaart en atlas
Op een kaart vertelt de waar de kaart over gaat. De legt kleuren en symbolen uit. In een atlas laat de zien wat je allemaal kunt vinden. Zoek je een land, dan gebruik je het .
Correcte invulling: titel, legenda, inhoudsopgave, landenregister.
Overzichtskaarten
Overzichtskaarten geven informatie over een bepaald gebied
Ze laten grote lijnen van een gebied zien
Vaak gebruik je ze om je eerst te oriënteren
Deze slide heeft geen instructies
Staatkundig en natuurkundig
Staatkundig = politieke indeling
Je ziet bijvoorbeeld landen en grenzen
Natuurkundig = hoogteverschillen
Je ziet bijvoorbeeld reliëf, laagland en gebergten
Benadruk dat 'natuurkundig' hier over het landschap gaat, niet over het schoolvak natuurkunde.
Thematische kaarten
Een thematische kaart geeft informatie over één onderwerp
Bijvoorbeeld bevolking, neerslag of verkeer
Niet het gebied zelf, maar het thema staat centraal
Laat leerlingen het contrast zien met een overzichtskaart: overzichtskaarten tonen een gebied, thematische kaarten benadrukken een onderwerp.
Soorten thematische kaarten
Stippenkaart toont dichtheid met stippen
Choropleet onderscheidt gebieden met kleuren
Isolijnenkaart verbindt punten met gelijke waarden
Bewegingskaart toont stromen
Voorbeelden 1
Voorbeelden 2
Noem bij isolijnen bijvoorbeeld gelijke temperatuur of gelijke hoogte, en bij bewegingskaarten migratie, verkeer of handel.
Topografische kaart
Een topografische kaart geeft een nauwkeurig beeld van de werkelijkheid
Je ziet veel details van een gebied
Handig om precies te kijken naar plaatsen en elementen in het landschap
Vergelijk zo nodig kort met een overzichtskaart: topografische kaarten zijn gedetailleerder en preciezer.
Welke kaart laat vooral één onderwerp zien?
Topografische kaart
Thematische kaart
Overzichtskaart
Natuurkundige kaart
De thematische kaart draait om één thema, zoals bevolking of verkeer.
Kaartsoorten
Een kaart laat landen en grenzen zien. Een kaart toont hoogteverschillen. Een stippenkaart laat met stippen zien, en een bewegingskaart toont .
Correcte invulling: staatkundige, natuurkundige, dichtheid, stromen.
Wanneer kies je een topografische kaart?
Bespreek dat overzichtskaarten grote lijnen van een gebied tonen en topografische kaarten juist veel details en een nauwkeurig beeld geven.
Schaalniveaus
Schaalniveaus zijn de verschillende groottes van gebieden waarnaar je kijkt. In aardrijkskunde kun je hetzelfde verschijnsel onderzoeken op wereldniveau, continentaal niveau, nationaal niveau, regionaal niveau of lokaal niveau.
Maak duidelijk dat het niet om kaartschaal gaat, maar om het niveau van gebiedsgrootte.
Van groot naar klein
Regionaal = één provincie
Lokaal = één gemeente, stad of wijk
Grote schaalniveaus
Mondiaal = de gehele wereld
Continentaal = één continent / werelddeel
Nationaal = één land
Kleinere schaalniveaus
Gebruik eventueel één voorbeeld door meerdere schaalniveaus heen, zoals verkeer of klimaat.
Coördinaten
Coördinaten zijn getallen die de exacte positie van een punt aangeven
Daarmee kun je een plek precies terugvinden
Coördinaten bestaan uit breedte en lengte
Benadruk dat coördinaten preciezer zijn dan alleen een plaatsnaam noemen.
Breedtegraden
Breedtegraden lopen horizontaal over de aarde
Hoe verder van de evenaar, hoe hoger het getal
Noorderbreedte (NB) ligt ten noorden van de evenaar
Zuiderbreedte (ZB) ligt ten zuiden van de evenaar
Een veelgemaakte fout is horizontaal en verticaal omwisselen. Herhaal daarom expliciet dat breedtegraden horizontaal lopen.
Lengtegraden
Lengtegraden lopen verticaal over de aarde
De nulmeridiaan is 0 graden
Die loopt door Greenwich in het Verenigd Koninkrijk
Oosterlengte (OL) ligt ten oosten van de nulmeridiaan
Westerlengte (WL) ligt ten westen van de nulmeridiaan
Ook hier verwarren leerlingen vaak de richting. Koppel 'lengtegraad' steeds aan de nulmeridiaan om het begrip vast te zetten.
Absolute en relatieve afstand
Absolute afstand is de afstand in kilometers
Relatieve afstand is de afstand in tijd
Een plek kan dichtbij lijken in kilometers, maar ver zijn in reistijd
Een bruikbaar voorbeeld is file of slecht openbaar vervoer: de absolute afstand blijft gelijk, maar de relatieve afstand verandert.
Welk schaalniveau hoort bij één land?
Lokaal
Regionaal
Mondiaal
Nationaal
Controleert of leerlingen schaalniveaus niet verwarren met kaartschaal.
Plaats en afstand
Met kun je de exacte plek van een punt aangeven. Breedtegraden lopen over de aarde. De nulmeridiaan hoort bij de . Afstand in kilometers noem je afstand.
Correcte invulling: coördinaten, horizontaal, lengtegraden, absolute.
Welk onderdeel vond jij het lastigst?
Kaarten
Atlas
Schaalniveaus
Coördinaten
Deze slide heeft geen instructies
Welk begrip onthoud jij het best?
Laat leerlingen één concreet begrip noemen en kort aangeven waarom dat blijft hangen, bijvoorbeeld door een voorbeeld of verschil met een ander begrip.
Wat hielp jou vandaag het meest bij het leren?
Stuur op reflectie over de leerervaring: voorbeelden, ezelsbruggetjes, onderscheid tussen begrippen, of oefenen met kaartsoorten en coördinaten.
Begrippenlijst
Aardrijkskunde - Het bestuderen en onderzoeken van de aarde.
Geografie - Een ander woord voor aardrijkskunde.
Fysische geografie - Dit gaat over de natuur.
Sociale geografie - Dit gaat over de mens.
Aardrijkskundige verschijnselen - Alles wat je op aarde om je heen ziet of kunt meten.
Natuurlijke verschijnselen - Zijn door de aarde zelf gemaakt.
Menselijke verschijnselen - Zijn ontstaan door mensen.
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
Factoren - Oorzaken.
Titel - Vertelt je waar de kaart precies over gaat.
Legenda - De legenda vertelt ons wat de kleuren, tekens, lijnen en symbolen op de kaart precies betekenen.
Schaal - De verhouding tussen de werkelijkheid en de kaart.
Noordpijl - Een pijl omhoog of een ster die ons laat zien waar het noorden is.
Inhoudsopgave - Het laat ons zien wat we allemaal in de atlas kunnen vinden.
Bladwijzers - Achter in de atlas. Hierin staan tekeningen die ons vertellen waar we de juiste kaart kunnen vinden.
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
Landenregister - Het landenregister verwijst je naar de juiste kaart als je op zoek bent naar een specifiek land.
Namenregister - Het namenregister verwijst je naar alle plaatsnamen, provincies, bergen, rivieren etc. die in de atlas staan.
Trefwoordenregister / zaakregister - Het trefwoordenregister achter in de atlas verwijst ons naar kaarten die gaan over specifieke onderwerpen.
Overzichtskaarten - Geven informatie over een bepaald gebied.
Staatkundig - Politieke indeling.
Natuurkundig - Geeft de hoogteverschillen aan.
Thematische kaart - Geeft informatie over een bepaald onderwerp.
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
Stippenkaart - Toont dichtheid met stippen.
Choropleet - Gebieden met kleuren onderscheiden.
Isolijnenkaart - Verbindt punten met gelijke waarden.
Bewegingskaart - Toont stromen.
Topografische kaart - Geven een nauwkeurig beeld van de werkelijkheid.
Schaalniveaus - De verschillende grootte van gebieden.
Mondiaal - De gehele wereld.
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
Continentaal - Eén continent / Werelddeel.
Nationaal - Eén land.
Regionaal - Eén provincie.
Lokaal - Eén gemeente, stad of wijk.
Coördinaten - Getallen die de exacte positie van een punt of locatie aangeven.
Breedtegraden - Lopen horizontaal over de aarde heen. Hoe verder van de evenaar, hoe hoger het getal.
Noorderbreedte / NB - Alles ten noorden van de evenaar.
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
Zuiderbreedte / ZB - Alles ten zuiden van de evenaar.
Lengtegraden - Lopen verticaal over de aarde heen.
Nulmeridiaan - 0 graden. Dit is precies bij Greenwich in het Verenigd Koninkrijk.
Oosterlengte / OL - Alles ten oosten van de nulmeridiaan.
Westerlengte / WL - Alles ten westen van de nulmeridiaan.
Absolute afstand - De afstand in kilometers.
Relatieve afstand - De afstand in tijd.
Deze slide heeft geen instructies