Begrippen voor aardrijkskunde

Begrippen voor aardrijkskunde

1 / 40
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 40 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Begrippen voor aardrijkskunde

Deze slide heeft geen instructies

Lesdoel

Ik kan de belangrijkste begrippen uit aardrijkskunde herkennen, uitleggen en toepassen bij kaarten, atlassen en plaatsbepaling.

Deze slide heeft geen instructies

Welke aardrijkskundige begrippen ken je al?

Gebruik de binnenkomende woorden om voorkennis te activeren. Vraag kort door bij woorden als kaart, atlas, coördinaten, natuur en mens.

Wat is aardrijkskunde?

  • Aardrijkskunde = het bestuderen en onderzoeken van de aarde

  • Geografie is een ander woord voor aardrijkskunde

  • Het vak kijkt naar plaatsen, gebieden en verschijnselen op aarde

Benadruk dat aardrijkskunde niet alleen over landen en hoofdsteden gaat, maar ook over natuur, mensen en de manier waarop die samenhangen.

Twee kanten van geografie

  • Fysische geografie gaat over de natuur

  • Denk aan klimaat, rivieren, bergen en bodem

  • Sociale geografie gaat over de mens

  • Denk aan wonen, werken, verkeer en steden

Laat zien dat dezelfde plek vanuit beide kanten bekeken kan worden: een rivier is natuur, maar bruggen en havensteden horen bij de mens.

Verschijnselen en factoren

  • Aardrijkskundige verschijnselen zijn alles wat je op aarde ziet of kunt meten

  • Natuurlijke verschijnselen zijn door de aarde zelf gemaakt

  • Menselijke verschijnselen zijn ontstaan door mensen

  • Factoren zijn oorzaken

Gebruik korte voorbeelden: berg = natuurlijk verschijnsel, snelweg = menselijk verschijnsel, droogte of drukte kan een factor zijn.

Voorbeelden in het landschap

  • Een bos, vulkaan of rivier is natuurlijk

  • Een dorp, akker of spoorlijn is menselijk

  • Veel plekken zijn een combinatie van natuur en mens

Dit is een goede plek om te benoemen dat leerlingen in de toets vaak moeten herkennen in welke soort een verschijnsel hoort.

Welk begrip gaat over de mens?

A

Aardrijkskunde

B

Fysische geografie

C

Sociale geografie

D

Geografie

Controleert het verschil tussen het vak als geheel en de twee onderdelen: natuur en mens.

Begrippen over het vak

In de aardrijkskunde bestudeer je de . Fysische geografie gaat over de , terwijl sociale geografie over de mens gaat. Een rivier is een natuurlijk , en oorzaken noem je .

In de aardrijkskunde bestudeer je de
Fysische geografie gaat over de
, terwijl sociale geografie over de mens gaat. Een rivier is een natuurlijk
, en oorzaken noem je
atlas
kaart
steden
schaal
legenda
register

Correcte invulling: aarde, natuur, verschijnsel, factoren.

Onderdelen van een kaart

  • Titel vertelt waar de kaart over gaat

  • Legenda legt kleuren, lijnen en symbolen uit

  • Noordpijl laat zien waar het noorden is

  • Schaal vergelijkt kaart en werkelijkheid

Wijs erop dat leerlingen bij kaartlezen eerst deze vier onderdelen moeten controleren voordat ze conclusies trekken.

Schaal begrijpen

Schaal is de verhouding tussen de werkelijkheid en de kaart.

Een kaart is dus een verkleinde weergave van de echte wereld. Met de schaal kun je afstanden op de kaart omrekenen naar afstanden in werkelijkheid.

Houd het hier begripmatig; er is in de invoer geen rekenvoorbeeld gegeven, dus blijf bij de betekenis van schaal.

De atlas gebruiken

  • Inhoudsopgave laat zien wat je in de atlas kunt vinden

  • Bladwijzers helpen je de juiste kaart te zoeken

  • Een atlas bevat veel verschillende soorten kaarten

Noem dat bladwijzers achter in de atlas staan en via kleine tekeningen of indelingen snel verwijzen naar de juiste kaart.

Registers in de atlas

  • Landenregister verwijst naar kaarten van een specifiek land

  • Namenregister verwijst naar plaatsnamen, provincies, bergen en rivieren

  • Trefwoordenregister / zaakregister verwijst naar kaarten over specifieke onderwerpen

Leg het verschil duidelijk uit: zoeken op land, zoeken op naam, of zoeken op onderwerp.

Wat vertelt de legenda op een kaart?

A

Waar het noorden is

B

Wat tekens betekenen

C

Hoe groot het gebied is

D

Welke atlas je nodig hebt

Laat leerlingen onderscheid maken tussen legenda, noordpijl, schaal en atlasonderdelen.

Kaart en atlas

Op een kaart vertelt de waar de kaart over gaat. De legt kleuren en symbolen uit. In een atlas laat de zien wat je allemaal kunt vinden. Zoek je een land, dan gebruik je het .

Op een kaart vertelt de
waar de kaart over gaat. De
legt kleuren en symbolen uit. In een atlas laat de
zien wat je allemaal kunt vinden. Zoek je een land, dan gebruik je het
noordpijl
schaal
bladwijzers
namenregister
zaakregister

Correcte invulling: titel, legenda, inhoudsopgave, landenregister.

Overzichtskaarten

  • Overzichtskaarten geven informatie over een bepaald gebied

  • Ze laten grote lijnen van een gebied zien

  • Vaak gebruik je ze om je eerst te oriënteren

Deze slide heeft geen instructies

Staatkundig en natuurkundig

  • Staatkundig = politieke indeling

  • Je ziet bijvoorbeeld landen en grenzen

  • Natuurkundig = hoogteverschillen

  • Je ziet bijvoorbeeld reliëf, laagland en gebergten

Benadruk dat 'natuurkundig' hier over het landschap gaat, niet over het schoolvak natuurkunde.

Thematische kaarten

  • Een thematische kaart geeft informatie over één onderwerp

  • Bijvoorbeeld bevolking, neerslag of verkeer

  • Niet het gebied zelf, maar het thema staat centraal

Laat leerlingen het contrast zien met een overzichtskaart: overzichtskaarten tonen een gebied, thematische kaarten benadrukken een onderwerp.

Soorten thematische kaarten

  • Stippenkaart toont dichtheid met stippen

  • Choropleet onderscheidt gebieden met kleuren

  • Isolijnenkaart verbindt punten met gelijke waarden

  • Bewegingskaart toont stromen

Voorbeelden 1

Voorbeelden 2

Noem bij isolijnen bijvoorbeeld gelijke temperatuur of gelijke hoogte, en bij bewegingskaarten migratie, verkeer of handel.

Topografische kaart

  • Een topografische kaart geeft een nauwkeurig beeld van de werkelijkheid

  • Je ziet veel details van een gebied

  • Handig om precies te kijken naar plaatsen en elementen in het landschap

Vergelijk zo nodig kort met een overzichtskaart: topografische kaarten zijn gedetailleerder en preciezer.

Welke kaart laat vooral één onderwerp zien?

A

Topografische kaart

B

Thematische kaart

C

Overzichtskaart

D

Natuurkundige kaart

De thematische kaart draait om één thema, zoals bevolking of verkeer.

Kaartsoorten

Een kaart laat landen en grenzen zien. Een kaart toont hoogteverschillen. Een stippenkaart laat met stippen zien, en een bewegingskaart toont .

Een
kaart laat landen en grenzen zien. Een
kaart toont hoogteverschillen. Een stippenkaart laat
met stippen zien, en een bewegingskaart toont
thematische
topografische
kleuren
gebieden
waarden

Correcte invulling: staatkundige, natuurkundige, dichtheid, stromen.

Wanneer kies je een topografische kaart?

Bespreek dat overzichtskaarten grote lijnen van een gebied tonen en topografische kaarten juist veel details en een nauwkeurig beeld geven.

Schaalniveaus

Schaalniveaus zijn de verschillende groottes van gebieden waarnaar je kijkt. In aardrijkskunde kun je hetzelfde verschijnsel onderzoeken op wereldniveau, continentaal niveau, nationaal niveau, regionaal niveau of lokaal niveau.

Maak duidelijk dat het niet om kaartschaal gaat, maar om het niveau van gebiedsgrootte.

Van groot naar klein

  • Regionaal = één provincie

  • Lokaal = één gemeente, stad of wijk

Grote schaalniveaus

  • Mondiaal = de gehele wereld

  • Continentaal = één continent / werelddeel

  • Nationaal = één land

Kleinere schaalniveaus

Gebruik eventueel één voorbeeld door meerdere schaalniveaus heen, zoals verkeer of klimaat.

Coördinaten

  • Coördinaten zijn getallen die de exacte positie van een punt aangeven

  • Daarmee kun je een plek precies terugvinden

  • Coördinaten bestaan uit breedte en lengte

Benadruk dat coördinaten preciezer zijn dan alleen een plaatsnaam noemen.

Breedtegraden

  • Breedtegraden lopen horizontaal over de aarde

  • Hoe verder van de evenaar, hoe hoger het getal

  • Noorderbreedte (NB) ligt ten noorden van de evenaar

  • Zuiderbreedte (ZB) ligt ten zuiden van de evenaar

Een veelgemaakte fout is horizontaal en verticaal omwisselen. Herhaal daarom expliciet dat breedtegraden horizontaal lopen.

Lengtegraden

  • Lengtegraden lopen verticaal over de aarde

  • De nulmeridiaan is 0 graden

  • Die loopt door Greenwich in het Verenigd Koninkrijk

  • Oosterlengte (OL) ligt ten oosten van de nulmeridiaan

  • Westerlengte (WL) ligt ten westen van de nulmeridiaan

Ook hier verwarren leerlingen vaak de richting. Koppel 'lengtegraad' steeds aan de nulmeridiaan om het begrip vast te zetten.

Absolute en relatieve afstand

  • Absolute afstand is de afstand in kilometers

  • Relatieve afstand is de afstand in tijd

  • Een plek kan dichtbij lijken in kilometers, maar ver zijn in reistijd

Een bruikbaar voorbeeld is file of slecht openbaar vervoer: de absolute afstand blijft gelijk, maar de relatieve afstand verandert.

Welk schaalniveau hoort bij één land?

A

Lokaal

B

Regionaal

C

Mondiaal

D

Nationaal

Controleert of leerlingen schaalniveaus niet verwarren met kaartschaal.

Plaats en afstand

Met kun je de exacte plek van een punt aangeven. Breedtegraden lopen over de aarde. De nulmeridiaan hoort bij de . Afstand in kilometers noem je afstand.

Met
Breedtegraden lopen
over de aarde. De nulmeridiaan hoort bij de
. Afstand in kilometers noem je
lengtegraden
verticaal
evenaar
relatieve
regionale

Correcte invulling: coördinaten, horizontaal, lengtegraden, absolute.

Welk onderdeel vond jij het lastigst?

1

Kaarten

2

Atlas

3

Schaalniveaus

4

Coördinaten

Deze slide heeft geen instructies

Welk begrip onthoud jij het best?

Laat leerlingen één concreet begrip noemen en kort aangeven waarom dat blijft hangen, bijvoorbeeld door een voorbeeld of verschil met een ander begrip.

Wat hielp jou vandaag het meest bij het leren?

Stuur op reflectie over de leerervaring: voorbeelden, ezelsbruggetjes, onderscheid tussen begrippen, of oefenen met kaartsoorten en coördinaten.

Begrippenlijst

Aardrijkskunde - Het bestuderen en onderzoeken van de aarde.

Geografie - Een ander woord voor aardrijkskunde.

Fysische geografie - Dit gaat over de natuur.

Sociale geografie - Dit gaat over de mens.

Aardrijkskundige verschijnselen - Alles wat je op aarde om je heen ziet of kunt meten.

Natuurlijke verschijnselen - Zijn door de aarde zelf gemaakt.

Menselijke verschijnselen - Zijn ontstaan door mensen.

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

Factoren - Oorzaken.

Titel - Vertelt je waar de kaart precies over gaat.

Legenda - De legenda vertelt ons wat de kleuren, tekens, lijnen en symbolen op de kaart precies betekenen.

Schaal - De verhouding tussen de werkelijkheid en de kaart.

Noordpijl - Een pijl omhoog of een ster die ons laat zien waar het noorden is.

Inhoudsopgave - Het laat ons zien wat we allemaal in de atlas kunnen vinden.

Bladwijzers - Achter in de atlas. Hierin staan tekeningen die ons vertellen waar we de juiste kaart kunnen vinden.

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

Landenregister - Het landenregister verwijst je naar de juiste kaart als je op zoek bent naar een specifiek land.

Namenregister - Het namenregister verwijst je naar alle plaatsnamen, provincies, bergen, rivieren etc. die in de atlas staan.

Trefwoordenregister / zaakregister - Het trefwoordenregister achter in de atlas verwijst ons naar kaarten die gaan over specifieke onderwerpen.

Overzichtskaarten - Geven informatie over een bepaald gebied.

Staatkundig - Politieke indeling.

Natuurkundig - Geeft de hoogteverschillen aan.

Thematische kaart - Geeft informatie over een bepaald onderwerp.

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

Stippenkaart - Toont dichtheid met stippen.

Choropleet - Gebieden met kleuren onderscheiden.

Isolijnenkaart - Verbindt punten met gelijke waarden.

Bewegingskaart - Toont stromen.

Topografische kaart - Geven een nauwkeurig beeld van de werkelijkheid.

Schaalniveaus - De verschillende grootte van gebieden.

Mondiaal - De gehele wereld.

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

Continentaal - Eén continent / Werelddeel.

Nationaal - Eén land.

Regionaal - Eén provincie.

Lokaal - Eén gemeente, stad of wijk.

Coördinaten - Getallen die de exacte positie van een punt of locatie aangeven.

Breedtegraden - Lopen horizontaal over de aarde heen. Hoe verder van de evenaar, hoe hoger het getal.

Noorderbreedte / NB - Alles ten noorden van de evenaar.

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

Zuiderbreedte / ZB - Alles ten zuiden van de evenaar.

Lengtegraden - Lopen verticaal over de aarde heen.

Nulmeridiaan - 0 graden. Dit is precies bij Greenwich in het Verenigd Koninkrijk.

Oosterlengte / OL - Alles ten oosten van de nulmeridiaan.

Westerlengte / WL - Alles ten westen van de nulmeridiaan.

Absolute afstand - De afstand in kilometers.

Relatieve afstand - De afstand in tijd.

Deze slide heeft geen instructies