Les 1.2. Waarden, normen en burgerschap

• newEditor
• Maatschappijleer
• Voortgezet speciaal onderwijs
• Leerroute 1

Lesdoel

Ik kan uitleggen wat waarden en normen zijn.

De gebruiker gaf twee leerdoelen. Deze les neemt het eerste doel als centraal leerdoel en behandelt belang, macht en burgerschap als begrippen die daarbij helpen om gedrag in de samenleving te begrijpen.

Wat zijn waarden?

Waarden zijn ideeën over wat mensen belangrijk en goed vinden.

Denk aan:

• respect

• eerlijkheid

• vrijheid

• veiligheid

Waarden sturen hoe mensen naar situaties kijken.

Benadruk dat waarden vaak algemeen en groot zijn: ze zeggen iets over wat iemand of een groep wenselijk vindt.

Waarden in het dagelijks leven

Je ziet waarden terug in gewone keuzes.

• op tijd komen

• niemand uitsluiten

• de waarheid zeggen

• rekening houden met anderen

Leg uit dat dezelfde waarde op verschillende manieren zichtbaar kan worden in gedrag.

Wat zijn normen?

Normen zijn regels voor gedrag.

Ze vertellen wat je in een situatie wel of niet hoort te doen.

Voorbeelden:

• je wacht op je beurt

• je scheldt niet

• je gooit afval in de bak

Maak het verschil duidelijk: waarden zijn ideeën, normen zijn concrete gedragsregels.

Verschil tussen waarden en normen

Een waarde is wat je belangrijk vindt.

Een norm is hoe je daarnaar handelt.

Voorbeeld:

waarde: respect

norm: je luistert als iemand praat

Voorbeeld:

waarde: veiligheid

norm: je draagt een gordel in de auto

Dit is een kernslide. Laat leerlingen horen dat normen vaak uit waarden voortkomen.

Normen kunnen verschillen

Normen zijn niet overal hetzelfde.

• thuis kunnen andere regels gelden dan op school

• in groepen gelden soms eigen afspraken

• normen kunnen veranderen in de tijd

Noem dat verschillen in normen soms botsingen geven, maar dat mensen vaak dezelfde waarden kunnen hebben.

Wat is een belang?

Een belang is iets waar iemand voordeel van heeft of dat iemand graag wil beschermen.

Voorbeelden:

• rust in de buurt

• genoeg geld

• veiligheid

• vrije tijd

Koppel aan maatschappijleer: mensen en groepen maken keuzes vanuit hun belangen.

Belangen van mensen en groepen

Niet iedereen heeft hetzelfde belang.

• bewoners willen vaak rust

• winkels willen klanten

• jongeren willen ruimte om elkaar te ontmoeten

Daardoor ontstaan soms meningsverschillen.

Gebruik een herkenbaar voorbeeld, zoals een speelplek, winkelcentrum of sportveld in de wijk.

Wat is macht?

Macht is de mogelijkheid om invloed uit te oefenen op anderen of op besluiten.

Macht zie je bijvoorbeeld bij:

• de overheid

• schoolleiding

• politie

• grote bedrijven

Maak duidelijk dat macht niet alleen om de baas spelen gaat, maar om invloed op gedrag en regels.

Belang en macht samen

Wie veel macht heeft, kan een belang vaak beter verdedigen.

belang → actie → invloed

Voorbeeld:

Een gemeente wil veiligheid.

Daarom maakt de gemeente regels voor verkeer of overlast.

Leg uit dat niet iedereen evenveel macht heeft, ook al heeft iedereen belangen.

Wat is burgerschap?

Burgerschap betekent dat je meedoet in de samenleving en rekening houdt met anderen.

Dat zie je in:

• je aan regels houden

• respect tonen

• meepraten

• verantwoordelijkheid nemen

Koppel burgerschap aan samenleven: rechten hebben én plichten dragen.

Burgerschap in de praktijk

Burgerschap is zichtbaar in kleine en grote dingen.

• helpen in de buurt

• netjes omgaan met spullen

• luisteren naar een andere mening

• opkomen voor jezelf en anderen

Benadruk dat burgerschap niet alleen politiek is, maar ook dagelijks gedrag in school, buurt en online.

Samenhang van de begrippen

De begrippen horen bij elkaar.

• waarden: wat mensen belangrijk vinden

• normen: regels voor gedrag

• belang: wat iemand wil of nodig heeft

• macht: invloed op anderen of besluiten

• burgerschap: meedoen en verantwoordelijkheid nemen

Gebruik deze slide als samenvattend overzicht van de les.

Begrippenlijst

waarde - idee over wat belangrijk en goed is

norm - regel voor gedrag

belang - iets waar iemand voordeel van heeft of wil beschermen

macht - invloed op anderen of op besluiten

burgerschap - meedoen in de samenleving en verantwoordelijkheid nemen

invloed - effect hebben op wat anderen doen of beslissen

samenleving - alle mensen en groepen samen in een land of omgeving

null

Wat is een norm?

A

een regel voor gedrag

B

een gevoel van macht

C

een persoonlijk belang

D

een soort vrijheid

Toetst het kernverschil: waarden zijn ideeën, normen zijn gedragsregels.

Waarden en normen

Een waarde is wat je belangrijk vindt. Een norm is een regel voor gedrag. Bij respect past bijvoorbeeld dat je luistert als iemand praat.

waarde

norm

respect

macht

belang

veiligheid

burgerschap

Alle drie de begrippen zijn letterlijk of bijna letterlijk uit de uitlegslides genomen.

Begrippen samen

Bij burgerschap doe je mee in de samenleving. Waarden gaan over wat mensen belangrijk vinden. Normen zijn regels voor gedrag.

burgerschap

Waarden

Normen

macht

belang

invloed

veiligheid

Herhaalt de samenvattende slide met de kernbegrippen.

Wat betekent macht?

A

voordeel hebben

B

meedoen in de samenleving

C

invloed hebben

D

regels veranderen

‘Regels veranderen’ lijkt logisch, maar is te smal. Macht gaat breder over invloed op anderen of besluiten.

Wat past het best bij burgerschap?

A

alleen je eigen mening

B

rekening houden met anderen

C

altijd de meeste macht hebben

D

doen wat je zelf wilt

Distractors sluiten aan bij misverstanden: burgerschap is niet alleen voor jezelf opkomen of macht hebben.

Belang en macht

Een belang is iets waar iemand voordeel van heeft. Macht is invloed op anderen of op besluiten. Wie veel macht heeft, kan een belang vaak beter verdedigen.

belang

Macht

verdedigen

norm

waarde

verliezen

luisteren

Controleert of leerlingen belang, macht en het verband ertussen begrijpen.