Les 7: Taal in beweging: Het Afrikaans
Learning objective
Les 7: Taal in beweging: Het Afrikaans
Learning objective
Doelen van vandaag
Je leert …
… uitleggen wat het Afrikaans is en hoe het historisch verbonden is met het Nederlands. (LPD 7, 9)
… gelijkenissen en verschillen tussen het Nederlands en het Afrikaans herkennen. (LPD 7, 9)
… de betekenis van Afrikaanse woorden en zinnen afleiden op basis van taalverwantschap. (LPD 1, 10)
… reflecteren over taalvariatie en taalverandering binnen het Nederlands en verwante talen. (LPD 7)
… eenvoudige Afrikaanse teksten begrijpen en interpreteren. (LPD 1, 6)
Het Afrikaans
Het Afrikaans behoort tot de Germaanse taalfamilie
→ net zoals het Nederlands, Engels en Duits
Het Afrikaans is een dochtertaal van het Nederlands
Ontstaan in Zuid-Afrika in de 17e eeuw
Meegebracht door Nederlandse kolonisten, maar beïnvloed door:
andere Europese talen (zoals Duits en Frans)
inheemse talen
talen van tot slaaf gemaakte mensen (zoals Maleis)
→ Resultaat: een vereenvoudigde en unieke taal
die lijkt op het Nederlands, maar toch anders is
Een voorbeeld
We lezen een voorbeeld uit de cursus p. 28. Klassikaal proberen we een aantal woorden te vertalen.
My man het onlangs werk oorsee gekry en ek het gewonder hoe ek die verlange gaan hanteer. Maar danksy Skype het ek sowaar die eerste week op my eie oorleef. Dit is vir seker beter as e-pos, WhatsApp of 'n SMS-boodskap, aangesien jy jou geliefde deur middel van videostroming kan Sien. Dis seker nie so romanties soos om 'n briefte skryf ofte ontvang nie, maar in 'n wêreld waar alles teen die spoed van lig gebeur, is dit 'n doeltreffende manier om naby aan jou geliefdes te voel.
Om aan die klets te raak, sal jy 'n webkamera nodig hé sodat mense jou kan Sien (dit is opsioneel); 'n persoonlike rekenaar of ander toestel met mikrofoon en luidsprekers of 'n kopstuk en natuurlik 'n internetverbinding. Jy kan vanaf jou televisie, slimfoon of tablet Skype. Ek weet reeds wat ek op Valentynsdag gaan doen. Wat is lekkerder as om in jou geliefde se oë te staar, al is dit dan deur middel van Skype?
oorsee
overzee
my eie
mijn eigen
teen (die spoed van lig)
tegen (de snelheid van het licht)
(jou geliefde se) oë
de ogen (van je geliefde)
Conclusies?
Sommige klanken in het midden van een woord worden weggelaten, bv. o(ve)rzee, te(g)en. Dat zijn voorbeelden van uitstoting.
Soms worden klanken ook weggelaten op het einde van een woord, bv ei(g)e(n), o(g)e(n), lig, gebeur, gekrij... Dat zijn voorbeelden van afkapping.
My man het onlangs werk oorsee gekry en ek het gewonder hoe ek die verlange gaan hanteer. Maar danksy Skype het ek sowaar die eerste week op my eie oorleef. Dit is vir seker beter as e-pos, WhatsApp of 'n SMS-boodskap, aangesien jy jou geliefde deur middel van videostroming kan Sien. Dis seker nie so romanties soos om 'n briefte skryf ofte ontvang nie, maar in 'n wêreld waar alles teen die spoed van lig gebeur, is dit 'n doeltreffende manier om naby aan jou geliefdes te voel.
Om aan die klets te raak, sal jy 'n webkamera nodig hé sodat mense jou kan Sien (dit is opsioneel); 'n persoonlike rekenaar of ander toestel met mikrofoon en luidsprekers of 'n kopstuk en natuurlik 'n internetverbinding. Jy kan vanaf jou televisie, slimfoon of tablet Skype. Ek weet reeds wat ek op Valentynsdag gaan doen. Wat is lekkerder as om in jou geliefde se oë te staar, al is dit dan deur middel van Skype?
e-pos
videostroming
video streaming
rekenaar
computer
kopstuk
koptelefoon (headset)
slimfoon
smartphone
om aan die klets te raak
om te kunnen chatten
Conclusies?
grote taalcreativiteit
minder Engelse termen over dan het Nederlands
Invuloefening
1. stempos: voicemail 9 winkeltande: kunstgebit
2 broekiekouse: panty 10 saamryclub: carpooling
3 verkleurmannetjie: kameleon 11 langnekkameel: giraf
4 vingerete: koud buffet 12 hysbak: lift
5 gemorskos: junkfood 13 ontkleevertoning: striptease
6 oorpak: overall 14 laatlammetjie: jongste, wat later geboren kind
7 kroostrooster: babysit 15 naweekplasie: weekendhuisje
8 rimpelstryck: facelift
Luister naar het fragment in het Afrikaans.
Ga na in hoever je alles hebt begrepen hebt.
a. Het hoeveelste seizoen loopt het programma?
b. Wie zal er in de reeks gevolgd worden?
c. Aan welke eisen moet een kandidaat-deelnemer voldoen?
d. Via welke kanalen kun je inschrijven?
e. Wat is de rol van de presentatrice en hoe voelt ze zich daarbij?
f. Wat betekent 'baie'?
a. Het hoeveelste seizoen loopt het programma?
Het zevende
b. Wie zal er in de reeks gevolgd worden?
Tien alleenstaande 'enkellopende' boeren
c. Aan welke eisen moet een kandidaat-deelnemer voldoen?
Ongetrouwd zijn, ouder zijn dan 21 jaar, een woonplaats en werk hebben
d. Via welke kanalen kun je inschrijven?
Via een weekblad en het internet
e. Wat is de rol van de presentatrice en hoe voelt ze zich daarbij?
Ze zal de kandidaten helpen in hun zoektocht en voelt zich opgewonden
f. Wat betekent 'baie'?
veel
Oefening p. 30: Lindy en Fanie se paaie skei
We lezen samen de tekst p. 30. We beantwoorden de vragen klassikaal.
a. Vertaal de titel van het artikel.
De paden van Lindy en Fanie scheiden (Lindy en Fanie hun paden scheiden).
Onderzoek het artikel taalkundig en stel aan de hand van de vragen een minigrammatica op van het Afrikaans.
Wat is het bepaald lidwoord in het Afrikaans? Geef drie voorbeelden.
Die: die vakansie, die geleentheid, die vonk, die groepsaktiwiteit, die episode, die boer, die reunie
Welke twee meervoudsvormen van zelfstandige naamwoorden vind je? Geef voorbeelden.
Meervoud op -e: boere, vriend, paaie, dinge
Meervoud op -s: verhoudins, paartjies
Hoe vormt het Afrikaans het verkleinwoord? Geef een voorbeeld.
Door toevoeging van het achtervoegsel -tjie (paartjies)
Wat valt er op aan de vervoeging van de werkwoorden in de o.t.t.? Geef voorbeelden.
Men gebruikt de stam voor alle personen. Het vervoegde werkwoord heeft geen uitgang: bv. kuier, kry, besluit, werk, het is ...
Hoe maakt het Afrikaans ontkennende zinnen? Geef twee voorbeelden.
Met. een. dubbele. negatie: sommige paartijies nie meer so verlief is nie; liever nie meer daar te wees nie
Het Afrikaans: samenvattend
Dochtertaal van het Nederlands -> de taal maakte een eigen ontwikkeling door
Typische kenmerken:
Spelling fonologisch: schrijf wat je hoort bv vakansie
Uitspraak: uitstoting bv oorsee, afkapping bv lig ipv licht
Woordvorming: vereenvoudiging
TT altijd de stam bv alles gebeur
Verkleinwoorden eindigen op -tjie bv. paartjie
Één bepaald lidwoord: 'die'
Bezitsvorm: toevoeging van 'se' bv Lindy en Fanie se paaie
Zinsbouw: Dubbele negatie bv Nie meer so verlief is nie.