Bespreking examen 2019-1

Bespreking vwo examen 


BIOLOGIE 2019-1
1 / 44
volgende
Slide 1: Tekstslide
BiologieMiddelbare schoolvwoLeerjaar 6

In deze les zitten 44 slides, met tekstslides.

time-iconLesduur is: 90 min

Onderdelen in deze les

Bespreking vwo examen 


BIOLOGIE 2019-1

Slide 1 - Tekstslide

Vraag 1 (2p): C
Welke stappen moest je zetten? 
  • de ademprikkel wordt gegeven door een toename van de pCO2.  
  • De plaats van de chemoreceptoren kon je beredeneren met kennis het thema Transport. De
     longader is namelijk O2-rijk, dus kon je beredeneren dat deze CO2-arm is. 
  • De extra stap die je vervolgens moest zetten is dat het onlogisch is om het CO2 gehalte te
     meten in een vat met lage pCO2, wanneer juist een hoge CO2 aanzet tot de prikkel.  

Slide 2 - Tekstslide

Vraag 2 (2p): D
Welke stappen moest je zetten? 
  • In de lessen is behandeld welke spieren betrokken zijn bij inademen. Dit zijn de
     buitenste tussenribspieren en het middenrif. 
  • Nummer 2 en 4 behoren dus tot het juiste antwoord. Het al dan niet betrokken zijn van de 
     halsspieren doet er dan niet toe, want het antwoord dat middenrif en buitenste
     tussenribspieren bevat, bevat ook de halsspieren. Je kon dus zonder kennis over de
     halsspieren het juiste antwoord kiezen. 

Slide 3 - Tekstslide

Vraag 3 (2p)
  • In de uitleg in het boek  zijn de verschillende factoren die gaswisseling   bevorderen besproken. 
  • In afbeelding 3 zijn de verschillen in bouw van het weefsel tussen de  canaliculaire fase en
     de sacculaire fase te zien. Deze verschillen kun je koppelen aan een factor die gaswisseling
     bevordert. 
voorbeelden van een juiste verandering:
− De haarvaten liggen steeds dichter bij de longblaasjes.
− De epitheelcellen worden dunner.
− Er komen meer bloedvaten.
− De haarvaten worden wijder.
− Er is een oppervlaktevergroting van de longblaasjes.

Slide 4 - Tekstslide

Vraag 4 (2p): F
Welke stof kon je gebruiken? 
  • Voor deze vraag kon je uit de afbeelding halen dat de long in zijn geheel
      veel kleiner is geworden. 
  • In Binas 83B vind je informatie over de verschillende longwaarden.
      Aangezien de hele long losgelaten is van de wand, nemen alle
      longwaarden af. 

Slide 5 - Tekstslide

Vraag 5 (1p)
Welke stof kon je gebruiken?
  • Voor deze vraag kon je de informatie uit de tekst halen: het dichtklappen
      van de longblaasjes zorgt voor schade, bij CPAP-beademing wordt
      continu lucht met een licht verhoogde luchtdruk toegevoerd. 

Uit het antwoord moet blijken dat de licht verhoogde druk het dichtklappen
van de longblaasjes (tijdens de uitademing) voorkomt. 

Slide 6 - Tekstslide

Vraag 6 (2p)
Welke stof kon je gebruiken?
  • In de uitleg 'Afweer'  is de afweerreactie zoals deze staat in Binas 84L2 besproken. 
  • Uit de tekst kon je halen dat vroeggeboren baby's minder macrofagen hebben. 
  • In tabel 84L2 kon je de functie van macrofagen vinden: de eerste aspecifieke opruiming van
      ziekteverwekkers en het presenteren van antigenen aan Th-cellen. 
Uit het antwoord moet blijken dat...
• de aspecifieke afweer minder goed is doordat er minder macrofagen zijn (die ziekteverwekkersopruimen) 1
• de specifieke afweer minder goed is doordat minder macrofagen ook minder antigenen kunnen presenteren (aan Th-cellen) / doordat er (minder cytokinen zijn en dus) minder activatie is van T- en B-cellen 1

Slide 7 - Tekstslide

Vraag 7 (2p): E
Welke stof kon je gebruiken? 
  • Met behulp van Binas 84M over allergische reacties kon je de vraag
     beantwoorden. 
  • In deze tabel staan letterlijk 'gesensibiliseerde mestcel' en 'vrijkomen van
     mediatoren' genoemd. 

Slide 8 - Tekstslide

Vraag 8 (2p)
  • Uit de tekst kon je halen dat de A -receptoren zorgen voor het ervaren van  scherpe pijn.
  • Algemene biologische kennis: wanneer je scherpe pijn voelt zal je snel  reageren om schade  te beperken 

voorbeelden van een juist antwoord:
− Als het kraanwater te heet is, trek je dankzij deze snelle receptoren je handen snel terug waardoor ze niet verbranden.
− Je bent groente aan het snijden en zodra je in je vinger snijdt, trek je de vinger en het mes terug omdat dat heel snel gesignaleerd wordt. Daardoor is de snijwond minder diep.

Uit het antwoord moet blijken dat
• (dankzij de Aδ-receptoren) op een scherpe/snelle pijnprikkel, met een juist voorbeeld, een snelle reactie volgt 1
• (waardoor) een beschadiging (aan de oppervlakte van het lichaam) kan  worden beperkt/voorkomen 1


Slide 9 - Tekstslide

Vraag 9 (2p): D
Welke stof kon je gebruiken? 
  • Uit afbeelding 2 haal je dat er instroom (van extracellulair naar intracellulair) van Na+ plaatsvindt bij een pijnprikkel (H+ uitgescheiden door beschadigde cellen opent de kanalen). 
  • In Binas 88F zie je dat instroom van Na+ zorgt voor depolarisatie. 

Slide 10 - Tekstslide

Vraag 10 (2p)
Welke stof kon je gebruiken? 
  • In de uitleg 'Zenuwstelsel' H13 is behandeld dat in de grote hersenen bewuste processen plaatsvinden. 
  • De vraag ging over pijngewaarwording, dus de baan moest naar de grote hersenen lopen. 
  • We hebben behandeld dat de grote hersenen gekruist aangestuurd worden. Hieruit kon je afleiden dat neuron 7 in ieder geval in de baan zit, deze steekt namelijk over. Neuron 5 schakelt over op neuron 7, dus hier komt het signaal vandaan. 
  • Om erachter te komen of de baan naar neuron 3 of 4 gaat, moest je Binas 88C3 raadplegen. In deze tabel is te zien welk gebied in de grote hersenen voor welk lichaamsdeel verantwoordelijk is. Rechts staat de sensorische schors (waar dus sensorische signalen zoals pijn binnenkomen) weergegeven. Daar kon je zien dat de hand wat verder van het midden af ligt, dus ter hoogte van neuron 4. 

5-7-4

indien 5-6-1 of 5-7-3 1
in alle andere gevallen 0

Slide 11 - Tekstslide

Vraag 11 (1p) 
Benodigde algemene kennis & vaardigheden:  
Dieren kunnen niet aangeven hoe zij de pijn beleven.
Uit het antwoord moet blijken dat het resultaat beperkt bruikbaar is omdat een dier pijn niet eenduidig kan aangeven (zoals waar precies pijn wordt ervaren of wat voor type pijn het is) / omdat de pijn van dieren wordt afgeleid uit het gedrag (en dat is niet objectief).
Aan het antwoord dat dieren pijn anders beleven, of anders reageren op
pijn, ook 1 scorepunt toekennen.

Slide 12 - Tekstslide

Vraag 12 (2p) 
Welke stof kon je gebruiken? 
In de lessen over H3 Onderzoek doen werd behandeld dat bij het opzetten van een experiment altijd informatie over  factor Y (in dit geval de reactietijd) vóór de behandeling (factor X, de injectie) verzameld moet worden, zodat het effect van X gemeten kan worden. Dit moet zowel bij de groep met het medicijn als bij de controlegroep. X is de onafhankelijke - en Y de afhankelijke factor.

1 wel
2 wel
3 wel

Slide 13 - Tekstslide

Vraag 13 (2p): A
Welke stof kon je gebruiken? 
  • Je kon uit de tekst halen dat de toegediende dosis morfine 31 nanomol
      was, de dosis mambalgine 0,34 nanomol. 
  • Stelling 1 ging over eenzelfde dosering van de twee medicijnen, dat was
      dus niet het geval in het experiment van de opgave. 
  • Uit de grafiek in afbeelding 4 kon je aflezen dat de reactietijd bij
       morfine steeds langer was dan die bij mambalgine; stelling 2 was dus
       ook onjuist. 

Slide 14 - Tekstslide

Vraag 14 (2p) 
Welke stof kon je gebruiken? 
  • In de uitleg 'DNA' H19 is behandeld dat bij splicing, de tweede stap van de transcriptie, de introns uit het pre-mRNA worden gehaald. Een eiwit wordt dus alleen gemaakt van rijp mRNA (alleen de exons). Met deze kennis kon je beredeneren dat reverse transcriptase rijp mRNA kan gebruiken om cDNA van te maken. 

Uit het antwoord moet blijken dat
• rijp mRNA gebruikt wordt 1
• omdat daar de introns uit verwijderd zijn / omdat je alleen de exons nodig hebt / omdat
   bacteriën de splicing niet kunnen uitvoeren 1

Slide 15 - Tekstslide

Vraag 15 (1p)
Welke stof kon je gebruiken? 
  • In de uitleg 'DNA' H19 is behandeld dat de actieve genen het uiterlijk van de cel bepalen. 
  • Mambalgine is een slangengifeiwit. 
  • Je kon dus beredeneren dat in gifkliercellen het mambalgine-gen actief is (en dat hier via transcriptie RNA van wordt gemaakt). 
Uit het antwoord moet blijken dat alleen in de gifklier het mambalgine-gen
tot expressie komt / alleen daar mambalgine-RNA gevormd wordt.

Slide 16 - Tekstslide

Vraag 16 (2p): E
De term gene flow vind je in het hoofdstuk over evolutie (H7)

Slide 17 - Tekstslide

Vraag 17 (2p) 
Welke stappen moest je zetten? 
  • In de uitleg 'Genetica' H5 zijn de termen genotype en fenotype behandeld. Met deze kennis kon je bedenken dat de grote uiterlijke verschillen tussen de varkensrassen (fenotype) worden veroorzaakt door verschillen in hun genen (genotype). 
  • De tweede denkstap was om het genotype te koppelen aan verschillende allelen. In de uitleg 'Evolutie' H7 is behandeld op welke verschillende manieren de allelfrequentie kan veranderen. 

voorbeelden van een juiste beschrijving:
− Het uiterlijk is gaan verschillen doordat verschillen in milieuomstandigheden een verschil in selectiedruk hebben
veroorzaakt.
− Er is een verschil in fenotypes ontstaan doordat varkenshouders in Azië en Europa op een verschillende manier kunstmatige selectie hebben toegepast.
− Doordat in Europa met een kleine populatie varkens werd gestart, trad het founder effect op.
− Er zijn in de twee populaties verschillende mutaties ontstaan.
Aan het antwoord dat de populaties niet onderling konden kruisen, geen scorepunt toekennen.

Slide 18 - Tekstslide

Vraag 18 (1p)
Welke stof kon je gebruiken? 
In de uitleg 'Evolutie' H7 is behandeld dat een grote genetische variatie zorgt voor een hogere overlevingskans bij een veranderend milieu, zoals het uitbreken van een ziekte. 
voorbeelden van een juist antwoord:
− In geval van ziekte is er een grotere kans dat er ongevoelige individuen
zijn waarmee de populatie weer op peil kan worden gebracht.
− Als er vraag is naar een nieuw type vlees zijn er veel verschillende
genen om op te kunnen selecteren.

Slide 19 - Tekstslide

Vraag 19 (1p)
Welke stof kon je gebruiken?
In de uitleg 'Assimilatie en Dissimilatie' wordt besproken dat dissimilatie plaatsvindt zodat energie, nodig voor bijvoorbeeld warmte of beweging, vrijkomt. De betekenis van het woord 'fokken' kon eventueel worden opgezocht in het woordenboek.
− door te selecteren op dieren die minder bewegen en daardoor minder dissimileren
− doordat de gefokte varkens relatief groter zijn geworden en dus minder warmte verliezen
− door bij het fokken dieren te gebruiken die beter bestand zijn tegen ziektes en hierdoor minder energie verliezen
− door te fokken met dieren met een laag metabolisme
Aan het antwoord dat er gefokt wordt met varkens die weinig verbranden, geen scorepunt toekennen. 

Slide 20 - Tekstslide

Vraag 20 (1p)
De term crossing over staat in H2 en H5

maximumscore 1
door crossing-over

Slide 21 - Tekstslide

Vraag 21 (2p)
Welke stof kon je gebruiken?
  • In de uitleg 'Genetica' H5 is besproken dat ouders de helft van hun genen doorgeven aan het nageslacht. 
  • Uit de tekst kon je halen dat elk chromosoom evenveel kans heeft om door te worden gegeven aan het nageslacht. Bijvoorbeeld de F1-zeug heeft een genoom van 50% Jinhua en 50% Duroc. 
  • Haar kind krijgt de helft (50%) van de genen van de moeder, dus is de kans dat het kind Jinhua van de moeder krijgt 25%. Op deze manier kun je de kansen in de invulopgave berekenen. 
Antwoord staat op de volgende slide

Slide 22 - Tekstslide

Slide 23 - Tekstslide

Vraag 22 (2p) 
Deze vraag is volgens het erratum vervallen! 

Slide 24 - Tekstslide

Vraag 23 (1p)
Welke stof kon je gebruiken? 
In de uitleg 'Genetica' H5 is de betekenis van de term 'fenotype' besproken. Het fenotype is in deze vraag dus de malsheid van het vlees. Je moest bedenken hoe de malsheid van vlees getest kan worden en dat dit lastig is in een levend individu. Zonder levende individuen kun je niet verder kruisen. 

− Je zou dan van alle zeugen een (flink) biopt moeten nemen om te onderzoeken hoe mals het vlees is, voordat je het dier voor de fok gebruikt.
− Om het vlees te proeven moet je het dier slachten, waardoor je het niet meer voor kruisingen kunt gebruiken.
− Je kunt aan een levend varken niet zien (voelen) hoe mals het vlees zal smaken.

Slide 25 - Tekstslide

Vraag 24 (3p)
Welke stof kon je gebruiken?
  • Je kon de juiste informatie uit de tekst halen om te achterhalen welk DNA de onderzoekers wilden selecteren. 
  • Dit kon je vervolgens koppelen aan de informatie in de afbeelding.
  • Achtergrondkennis over termen als 'genoom' zijn behandeld in de uitleg 'Genetica'. H5
• marker type I wordt gebruikt om te onderzoeken of een dier malsheidgenen draagt; (DNA van) Jinhua 1
• marker type II wordt gebruikt om te controleren of het genencomplex als geheel aanwezig is; (DNA van) Jinhua 1
• marker type III wordt gebruikt om kenmerken van het Duroc-DNA aan te tonen (die behouden moeten blijven); (DNA van) Duroc 1 

Slide 26 - Tekstslide

Opmerking bij vraag 24
Als bij alle drie de markers vergeten is aan te geven of het Jinhua- of Duroc-DNA betreft, hiervoor 1 scorepunt in mindering brengen. 
Als bij alle drie de markers juist is aangegeven of het Jinhua- of DurocDNA betreft, echter zonder juiste selectiedoelen, hiervoor 1 scorepunt toekennen.

Slide 27 - Tekstslide

Vraag 25 (2p): E
De termen 'genetische modificatie', 'cisgeen' en 'transgeen' werden behandeld in H19. 


Slide 28 - Tekstslide

Vraag 26 (2p) 
Welke stof kon je gebruiken? 
Deze vraag kon beantwoord worden met behulp van twee Binastabellen: 82F (deze tabel is ook benoemd in de lessen over 'Vertering' H11) en 84J. 
Antwoord staat op de volgende slide

Let op: Als het gegeven voorbeeld op het moleculair niveau overlapt met dat van het niveau van orgaan/orgaanstelsel, maximaal 1 scorepunt toekennen.


Slide 29 - Tekstslide

Vraag 26
Voorbeelden van een juist werkingsmechanisme op moleculair niveau:
− Antistoffen (IgA en IgG) in darmsap maken bacteriën onschadelijk.
− In het speeksel zitten lysozymen met een antibacteriële werking.
− Eiwitverterende enzymen breken (membranen van) bacteriën af.
− Het door maagwandcellen geproduceerde HCl beschadigt bacteriën.
voorbeelden van een juist werkingsmechanisme op orgaan- of orgaanstelselniveau:
− De peristaltische beweging in de dunne darm voert bacteriën af.
− De binnenzijde van de darm is door een slijmlaag beschermd tegen bacteriën.
− Bedorven voedsel met bacteriën kan worden uitgebraakt.
− Door de lage pH in de maag worden bacteriën gedood.
− Door diarree kan bedorven voedsel de darm snel verlaten.

• voor een juist voorbeeld van een werkingsmechanisme van een molecuul in het spijsverteringsstelsel 1
• voor een juist voorbeeld van een werkingsmechanisme van een spijsverteringsorgaan of van het spijsverteringstelsel 1

Slide 30 - Tekstslide

Vraag 27 (2p): D
De betekenis van de verschillende relaties is behandeld in de hoofdstukken 6,8,15,16

Slide 31 - Tekstslide

Vraag 28 (2p)
Welke stof kon je gebruiken? 
  • Met behulp van de tekst kon je het volgende achterhalen: C. difficile kan in ongunstige omstandigheden overleven in de vorm van sporen en breedspectrum-antibiotica zijn werkzaam tegen verschillende bacteriën. 
  • Vervolgens kon je beredeneren dat er minder concurrentie/meer ruimte voor C. difficile is om zich vervolgens te vermenigvuldigen. 
  • Concurrentie en ruimte zijn ook behandeld als beperkende factoren voor populatiegrootte in de uitleg 'Ecologie'.

Uit het antwoord moet blijken dat
• (door gebruik van deze antibiotica) vooral de C. difficile-sporen overleven (en een groot deel van de reguliere darmflora niet) 1
• (waardoor) tijdens/na de kuur er meer ruimte is voor C. difficile om zich te vestigen / er minder concurrentie is van andere bacteriën / waardoor C. difficile zich na de kuur als eerste zal vermeerderen 1 

Slide 32 - Tekstslide

Vraag 29 (2p): A
Welke stof kon je gebruiken? 
Met behulp van Binas 71L weet je precies hoe apoptose in zijn werk gaat. Er is te zien dat cytochroom-c in het cytoplasma vrijkomt wanneer de cel in apoptose gaat. 

Slide 33 - Tekstslide

Vraag 30 (2p)
In Binas 71M2 had je PCR kunnen vinden, om de vraag te beantwoorden. De functie van het biotinemolecuul kon je letterlijk uit de afbeelding overnemen

• PCR / polymerase chain reaction / polymerase kettingreactie 1
• Uit de beschrijving moet blijken dat aan biotine een kleurstof kan
binden (om de DNA-fragmenten als bandjes zichtbaar te maken) 
Aan het antwoord DNA-replicatie (als naam voor de methode) geen
scorepunt toekennen.

Slide 34 - Tekstslide

Vraag 31 (2p): C
Welke stof kon je gebruiken? 
  • Je kon in de figuur vinden dat hybridisatie het binden van twee enkele strengen DNA aan elkaar is (dus de vorming van basenparen). 
  • Vervolgens kon je in Binas 71B opzoeken waaruit de bindingen tussen DNA basen bestaan. 

Slide 35 - Tekstslide

Vraag 32 (2p)
De volgende info kon je uit de tekst en figuren halen: 
  • in afbeelding 4 is een monster weergegeven van een patiënt met C. difficile, die wél gevoelig is voor moxifloxacine (dus niet resistent is). 
  • Nummer 2 is nergens gekleurd, ook niet bij de kleuring controle, dus onbetrouwbaar.
maximumscore 2
P: 1
Q: 3
R: 4
S: 2
indien vier nummers juist 2, indien drie of twee nummers juist 1, indien minder dan twee nummers juist 0

Slide 36 - Tekstslide

Vraag 33 (1p)
Benodigde algemene kennis & vaardigheden: Kritisch nadenken over de nadelen van de DNA-strip methode en bedenken wat algemene voordelen van een onderzoeksmethode zouden kunnen zijn.

Slide 37 - Tekstslide

Slide 38 - Tekstslide

Slide 39 - Tekstslide

Slide 40 - Tekstslide

Slide 41 - Tekstslide

Slide 42 - Tekstslide

Slide 43 - Tekstslide

Slide 44 - Tekstslide