Deze slide heeft geen instructies
H1.1: Organismen
Open met herkenbare voorbeelden uit de leefwereld van leerlingen: een plant, een huisdier, een steen, hout in het bos. De centrale lijn van de les is dat iets een organisme is als het leeft en de levenskenmerken vertoont.
Planning
Leerdoelen
Voorkennis
Uitleg
Check-vraag
Hoe maak je een samenvatting
Aan de slag
Afsluiten
Deze slide heeft geen instructies
Dit ga je leren
Je kunt uitleggen wat een organisme is
Je kunt de zeven levenskenmerken noemen
Je kunt onderscheiden of iets levend, dood of levenloos is.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden passen volgens jou bij iets dat leeft?
Gebruik deze woordwolk om voorkennis op te halen. Verwachte input: groeien, ademen, bewegen, eten, plant, dier, leven.
Wat is een organisme?
Een organisme is een levend wezen.
Een organisme voldoet aan de levenskenmerken. Daarmee kun je herkennen dat iets leeft.
Houd het begrip eenvoudig en biologisch correct: een organisme is iets dat leeft. Vermijd hier nog uitzonderingen of grensgevallen; de les focust op basisherkenning via levenskenmerken.
Hoe herken je leven?
Biologen kijken naar zeven levenskenmerken:
ademhalen
voeden
uitscheiden
waarnemen
bewegen
groeien
voortplanten
Als iets deze kenmerken van leven heeft, noem je het een organisme.
Benadruk dat leerlingen deze zeven exact moeten kennen. Je kunt erbij zeggen dat niet elk kenmerk altijd even zichtbaar is, maar dat levende wezens deze processen wel hebben.
Voorbeeld: een plant
Een plant is een organisme.
Een plant groeit, neemt stoffen op, ademt, reageert op licht en kan zich voortplanten.
Gebruik de plant als voorbeeld tegen de misvatting dat bewegen altijd lopen betekent. Een plant beweegt bijvoorbeeld mee met licht of opent en sluit delen.
Voorbeeld: een dier
Een dier is ook een organisme.
Bij dieren zijn de levenskenmerken vaak makkelijk te zien, zoals eten, bewegen, waarnemen en groeien.
Vergelijk kort met de plant: beide zijn organismen, ook al zie je de levenskenmerken bij dieren vaak sneller.
Ademhalen en voeden
Ademhalen betekent dat een organisme zuurstof gebruikt bij processen in het lichaam.
Voeden betekent dat een organisme stoffen opneemt die nodig zijn om te leven.
dieren eten voedsel
planten nemen water en mineralen op
Houd de uitleg op dit niveau eenvoudig. Zeg eventueel dat ademhalen in de biologie niet alleen 'lucht in- en uitblazen' is, maar een levensproces.
Maak de tekst compleet
Een organisme is een levend wezen. Je herkent leven aan levenskenmerken. Een plant en een dier zijn levend en horen dus bij de organismen.
Herhaalt de basisbegrippen uit de eerste subtopic: organisme, levenskenmerken en levend.
Uitscheiden en waarnemen
Uitscheiden is het afgeven van afvalstoffen.
Waarnemen is het opmerken van veranderingen in de omgeving.
dieren horen, zien of ruiken
planten reageren bijvoorbeeld op licht
Leerlingen denken bij uitscheiden vaak alleen aan plassen of poepen. Noem dat afvalstoffen op verschillende manieren het organisme verlaten.
Bewegen en groeien
Bewegen betekent dat een organisme kan bewegen of delen van het lichaam kan bewegen.
Groeien betekent groter of zwaarder worden.
dieren rennen of kruipen
planten groeien naar het licht
Benadruk opnieuw dat planten ook bewegen, maar anders dan dieren. Dat helpt bij het juiste toepassen van het levenskenmerk bewegen.
Voortplanten
Voortplanten betekent dat organismen nakomelingen kunnen krijgen.
Zo blijft een soort bestaan.
dieren krijgen jongen
planten vormen zaden
Voorkom de misvatting dat een individueel organisme pas levend is als het zich op dat moment voortplant. Het gaat om het levenskenmerk van organismen als levende wezens.
Vul de levenskenmerken in
Bij ademhalen gebruikt een organisme zuurstof. Bij uitscheiden geeft het afvalstoffen af. groeien betekent groter of zwaarder worden. Bij voortplanten kunnen organismen nakomelingen krijgen.
Controleert de betekenis van vier kernbegrippen uit het blok over de zeven levenskenmerken.
Levend
Iets is levend als het nu leeft en levenskenmerken vertoont.
Voorbeelden:
een plant in een pot
een hond
een boom
Leg de nadruk op 'nu leeft'. Dat onderscheidt levend van dood.
Dood
Iets is dood als het eerst levend was, maar nu niet meer leeft.
Voorbeelden:
een dode boomstam
een overleden dier
Dode dingen laten de levenskenmerken niet meer zien.
Het belangrijke onderscheid: dood is niet hetzelfde als levenloos. Dood was vroeger levend.
Levenloos
Iets is levenloos als het nooit heeft geleefd.
Voorbeelden:
een steen
water
lucht
Gebruik de steen als vast voorbeeld. Dat maakt het verschil met een dode boomstam helder: een steen is nooit een organisme geweest.
Zo onderscheid je de drie
Levend: leeft nu en heeft levenskenmerken
Dood: heeft geleefd, maar leeft nu niet meer
Levenloos: heeft nooit geleefd
Denk steeds eerst aan de vraag: heeft het ooit geleefd?
Deze samenvattende beslisregel helpt leerlingen later voorbeelden sneller te ordenen.
Voorbeelden naast elkaar
Plant → levend
Dier → levend
Dode boomstam → dood
Steen → levenloos
Je kijkt hierbij naar de levenskenmerken en naar de vraag of iets ooit heeft geleefd.
Gebruik deze slide om de hele les samen te trekken: organisme, levenskenmerken en de indeling levend/dood/levenloos horen bij elkaar.
Welke categorie hoort bij de afbeelding?
Levend
Doodloos
Dood
Levenloos
Deze slide heeft geen instructies
Hoe maak je een goede samenvatting
Bij elke basisstof krijg je een opdracht waarbij je een samenvatting moet gaan maken.
Bij 1.1 organismen is dit opdracht 5.
Een samenvatting is een korte versie van een tekst. Je schrijft alleen de belangrijkste informatie op.
Ga naar opdracht 5 in je werkboek
Deze slide heeft geen instructies
Aan de slag
Jullie gaan aan de slag met de opdrachten van 1.1 organismen
Ga naar leermiddelen in magister en klik op biologie
Vervolgens klik je op 1.1 organismen
Jullie mogen opdracht 1 t/m 5 maken
De eerste 5 minuten in stilte aan de slag, daarna mag je overleggen
minute
second
Deze slide heeft geen instructies
Wat heb jij vandaag geleerd?
Reflectie zonder goed of fout. Laat leerlingen één inzicht noemen, bijvoorbeeld wat een organisme is, een levenskenmerk, of het verschil tussen dood en levenloos.
Begrippen
organisme - een levend wezen
levenskenmerken - kenmerken waaraan je herkent dat iets leeft
ademhalen - zuurstof gebruiken bij processen in het lichaam
voeden - stoffen opnemen die nodig zijn om te leven
uitscheiden - afvalstoffen afgeven
waarnemen - veranderingen in de omgeving opmerken
bewegen - zelf bewegen of delen van het lichaam bewegen
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
groeien - groter of zwaarder worden
voortplanten - nakomelingen kunnen krijgen
levend - iets dat nu leeft
dood - iets dat eerst leefde, maar nu niet meer leeft
levenloos - iets dat nooit heeft geleefd
Deze slide heeft geen instructies