H1.1: Organismen

1 / 26
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBiologieMiddelbare schoolhavo, vwoLeerjaar 1

In deze les zitten 26 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Deze slide heeft geen instructies

H1.1: Organismen

Open met herkenbare voorbeelden uit de leefwereld van leerlingen: een plant, een huisdier, een steen, hout in het bos. De centrale lijn van de les is dat iets een organisme is als het leeft en de levenskenmerken vertoont.

Planning

Leerdoelen

Voorkennis

Uitleg

Check-vraag

Hoe maak je een samenvatting

Aan de slag

Afsluiten


Deze slide heeft geen instructies

Dit ga je leren

  1. Je kunt uitleggen wat een organisme is

  2. Je kunt de zeven levenskenmerken noemen

  3. Je kunt onderscheiden of iets levend, dood of levenloos is.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden passen volgens jou bij iets dat leeft?

Gebruik deze woordwolk om voorkennis op te halen. Verwachte input: groeien, ademen, bewegen, eten, plant, dier, leven.

Wat is een organisme?

Een organisme is een levend wezen.


Een organisme voldoet aan de levenskenmerken. Daarmee kun je herkennen dat iets leeft.

Houd het begrip eenvoudig en biologisch correct: een organisme is iets dat leeft. Vermijd hier nog uitzonderingen of grensgevallen; de les focust op basisherkenning via levenskenmerken.

Hoe herken je leven?

Biologen kijken naar zeven levenskenmerken:

  1. ademhalen

  2. voeden

  3. uitscheiden

  4. waarnemen

  5. bewegen

  6. groeien

  7. voortplanten


Als iets deze kenmerken van leven heeft, noem je het een organisme.

Benadruk dat leerlingen deze zeven exact moeten kennen. Je kunt erbij zeggen dat niet elk kenmerk altijd even zichtbaar is, maar dat levende wezens deze processen wel hebben.

Voorbeeld: een plant

Een plant is een organisme.


Een plant groeit, neemt stoffen op, ademt, reageert op licht en kan zich voortplanten.

Gebruik de plant als voorbeeld tegen de misvatting dat bewegen altijd lopen betekent. Een plant beweegt bijvoorbeeld mee met licht of opent en sluit delen.

Voorbeeld: een dier

Een dier is ook een organisme.


Bij dieren zijn de levenskenmerken vaak makkelijk te zien, zoals eten, bewegen, waarnemen en groeien.

Vergelijk kort met de plant: beide zijn organismen, ook al zie je de levenskenmerken bij dieren vaak sneller.

Ademhalen en voeden

Ademhalen betekent dat een organisme zuurstof gebruikt bij processen in het lichaam.


Voeden betekent dat een organisme stoffen opneemt die nodig zijn om te leven.


  • dieren eten voedsel

  • planten nemen water en mineralen op

Houd de uitleg op dit niveau eenvoudig. Zeg eventueel dat ademhalen in de biologie niet alleen 'lucht in- en uitblazen' is, maar een levensproces.

Maak de tekst compleet

Een organisme is een levend wezen. Je herkent leven aan levenskenmerken. Een plant en een dier zijn levend en horen dus bij de organismen.

organisme
levenskenmerken
levend
levenloos
dood
afvalstoffen

Herhaalt de basisbegrippen uit de eerste subtopic: organisme, levenskenmerken en levend.

Uitscheiden en waarnemen

Uitscheiden is het afgeven van afvalstoffen.


Waarnemen is het opmerken van veranderingen in de omgeving.


  • dieren horen, zien of ruiken

  • planten reageren bijvoorbeeld op licht

Leerlingen denken bij uitscheiden vaak alleen aan plassen of poepen. Noem dat afvalstoffen op verschillende manieren het organisme verlaten.

Bewegen en groeien

Bewegen betekent dat een organisme kan bewegen of delen van het lichaam kan bewegen.


Groeien betekent groter of zwaarder worden.


  • dieren rennen of kruipen

  • planten groeien naar het licht

Benadruk opnieuw dat planten ook bewegen, maar anders dan dieren. Dat helpt bij het juiste toepassen van het levenskenmerk bewegen.

Voortplanten

Voortplanten betekent dat organismen nakomelingen kunnen krijgen.


Zo blijft een soort bestaan.


  • dieren krijgen jongen

  • planten vormen zaden

Voorkom de misvatting dat een individueel organisme pas levend is als het zich op dat moment voortplant. Het gaat om het levenskenmerk van organismen als levende wezens.

Vul de levenskenmerken in

Bij ademhalen gebruikt een organisme zuurstof. Bij uitscheiden geeft het afvalstoffen af. groeien betekent groter of zwaarder worden. Bij voortplanten kunnen organismen nakomelingen krijgen.

ademhalen
uitscheiden
groeien
voortplanten
waarnemen
bewegen
voeden
levend

Controleert de betekenis van vier kernbegrippen uit het blok over de zeven levenskenmerken.

Levend

Iets is levend als het nu leeft en levenskenmerken vertoont.


Voorbeelden:

  • een plant in een pot

  • een hond

  • een boom

Leg de nadruk op 'nu leeft'. Dat onderscheidt levend van dood.

Dood

Iets is dood als het eerst levend was, maar nu niet meer leeft.


Voorbeelden:

  • een dode boomstam

  • een overleden dier


Dode dingen laten de levenskenmerken niet meer zien.

Het belangrijke onderscheid: dood is niet hetzelfde als levenloos. Dood was vroeger levend.

Levenloos

Iets is levenloos als het nooit heeft geleefd.


Voorbeelden:

  • een steen

  • water

  • lucht

Gebruik de steen als vast voorbeeld. Dat maakt het verschil met een dode boomstam helder: een steen is nooit een organisme geweest.

Zo onderscheid je de drie

  • Levend: leeft nu en heeft levenskenmerken

  • Dood: heeft geleefd, maar leeft nu niet meer

  • Levenloos: heeft nooit geleefd


Denk steeds eerst aan de vraag: heeft het ooit geleefd?

Deze samenvattende beslisregel helpt leerlingen later voorbeelden sneller te ordenen.

Voorbeelden naast elkaar

  • Plant → levend

  • Dier → levend

  • Dode boomstam → dood

  • Steen → levenloos


Je kijkt hierbij naar de levenskenmerken en naar de vraag of iets ooit heeft geleefd.

Gebruik deze slide om de hele les samen te trekken: organisme, levenskenmerken en de indeling levend/dood/levenloos horen bij elkaar.

Welke categorie hoort bij de afbeelding?




Levend

Doodloos

Dood

Levenloos

Deze slide heeft geen instructies

Hoe maak je een goede samenvatting

Bij elke basisstof krijg je een opdracht waarbij je een samenvatting moet gaan maken.

Bij 1.1 organismen is dit opdracht 5.


Een samenvatting is een korte versie van een tekst. Je schrijft alleen de belangrijkste informatie op.


Ga naar opdracht 5 in je werkboek

Deze slide heeft geen instructies

Aan de slag

Jullie gaan aan de slag met de opdrachten van 1.1 organismen

Ga naar leermiddelen in magister en klik op biologie

Vervolgens klik je op 1.1 organismen

Jullie mogen opdracht 1 t/m 5 maken

De eerste 5 minuten in stilte aan de slag, daarna mag je overleggen

5

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies

Wat heb jij vandaag geleerd?

Reflectie zonder goed of fout. Laat leerlingen één inzicht noemen, bijvoorbeeld wat een organisme is, een levenskenmerk, of het verschil tussen dood en levenloos.

Begrippen

organisme - een levend wezen

levenskenmerken - kenmerken waaraan je herkent dat iets leeft

ademhalen - zuurstof gebruiken bij processen in het lichaam

voeden - stoffen opnemen die nodig zijn om te leven

uitscheiden - afvalstoffen afgeven

waarnemen - veranderingen in de omgeving opmerken

bewegen - zelf bewegen of delen van het lichaam bewegen

Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

groeien - groter of zwaarder worden

voortplanten - nakomelingen kunnen krijgen

levend - iets dat nu leeft

dood - iets dat eerst leefde, maar nu niet meer leeft

levenloos - iets dat nooit heeft geleefd

Deze slide heeft geen instructies