Deze slide heeft geen instructies
Herhaling: Meer dan lezen
Open met het idee dat lezen niet alleen letters begrijpen is, maar ook weten wat voor tekst je leest en hoe je informatie vindt.
Leerdoel
Ik kan de belangrijkste onderdelen van cursus 1 herkennen en begrijpen, zodat ik deze in eenvoudige leesteksten en taalopgaven kan toepassen.
Deze slide heeft geen instructies
Vandaag gaan we starten met §1 van cursus 1.
Pak een laptop, ga naar SOM, studiematerialen, klik op Nederlands, Vmbo basis 7e editie (staat helemaal onderaan).
Klik op klassen, vul de klascode in: 683283
Je bent klaar om te beginnen.
Tijdens het werken mag je muziek luisteren
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden passen bij slim lezen?
Gebruik de woordenwolk om voorkennis op te halen. Vraag kort door op woorden als tekst, kernzin, signaalwoord, hoofdgedachte of context.
Tekstsoorten en tekstdoelen
Niet elke tekst is hetzelfde.
Een tekstsoort is het soort tekst
Een tekstdoel laat zien wat de schrijver wil
Als je dit herkent, begrijp je de tekst sneller
Leg uit dat tekstsoort gaat over de vorm van de tekst en tekstdoel over de bedoeling van de schrijver.
Veelvoorkomende tekstsoorten
Verhaal: een tekst met gebeurtenissen
Nieuwsbericht: vertelt wat er gebeurd is
Reclametekst: probeert je ergens van te overtuigen
Uitlegtekst: legt iets stap voor stap uit
Gebruik herkenbare voorbeelden, zoals een appje, een nieuwsartikel of een folder.
Veelvoorkomende tekstdoelen
Informeren: de schrijver geeft informatie
Amuseren: de schrijver wil je laten genieten
Overtuigen: de schrijver wil dat jij iets vindt
Activeren: de schrijver wil dat jij iets doet
Benadruk dat één tekst soms meerdere doelen kan hebben, maar meestal is er één hoofddoel.
Tekstsoort en doel samen
Bij het lezen let je op twee vragen:
Wat voor soort tekst is dit?
Wat wil de schrijver bereiken?
Zo snap je beter hoe je de tekst moet lezen.
Noem bijvoorbeeld: een reclametekst heeft vaak als doel overtuigen of activeren.
Wat is het doel van een reclametekst meestal?
amuseren
overtuigen
uitleggen
navertellen
Sluit aan bij de slides over tekstsoorten en tekstdoelen. 'Uitleggen' kan verwarrend zijn door de tekstsoort uitlegtekst, maar hier gaat het om het doel.
Tekstsoort en tekstdoel
Een tekstsoort is het soort tekst. Een tekstdoel laat zien wat de schrijver wil. Een reclametekst wil vaak overtuigen of activeren.
Alle woorden komen letterlijk uit het behandelde blok.
Hoofdgedachte en kernzin
De hoofdgedachte is het belangrijkste van de hele tekst.
De kernzin is de zin die het belangrijkste van een alinea zegt.
Met kernzinnen kom je vaak sneller bij de hoofdgedachte.
Maak duidelijk dat hoofdgedachte over de hele tekst gaat en kernzin over één alinea.
Hoe vind je de kernzin?
Lees de alinea goed
Zoek naar de belangrijkste informatie
De kernzin staat vaak vooraan of achteraan
Andere zinnen geven uitleg of voorbeelden
Zeg erbij dat de kernzin niet altijd letterlijk in de alinea staat, maar vaak wel.
Hoe vind je de hoofdgedachte?
Kijk naar titel en tussenkopjes
Zoek de kernzinnen van de alinea's
Vraag jezelf af: waar gaat de hele tekst vooral over?
Formuleer dit kort in één zin
De hoofdgedachte is geen klein detail. Het is de kern van de hele tekst.
Hoofdzaak en details
In een tekst staan ook details.
Details geven voorbeelden of extra uitleg
Ze maken een tekst duidelijker
Maar ze zijn niet de hoofdgedachte
Let dus op wat echt het belangrijkst is.
Veel leerlingen kiezen een opvallend detail in plaats van de hoofdgedachte. Benoem dit als veelgemaakte fout.
Wat is de hoofdgedachte?
belangrijkste alinea
belangrijkste detail
belangrijkste tekst
belangrijkste van tekst
De hoofdgedachte gaat over de hele tekst. Een veelgemaakte fout is kiezen voor een detail of alleen één alinea.
Kernzin en hoofdgedachte
De kernzin is de belangrijkste zin van een alinea. Met kernzinnen kom je vaak sneller bij de hoofdgedachte van de hele tekst. Details geven extra uitleg, maar zijn niet het belangrijkst. De kernzin staat vaak vooraan of achteraan.
Controleer of leerlingen het verschil tussen alinea, hele tekst en details zien.
Signaalwoorden helpen lezen
Signaalwoorden laten zien hoe delen van een tekst met elkaar samenhangen.
Daardoor begrijp je beter of er een opsomming, tegenstelling, reden of gevolg komt.
Leg uit dat signaalwoorden een soort wegwijzers in de tekst zijn.
Soorten signaalwoorden
Voorbeelden
Meer voorbeelden
Gevolg - dus, daardoor
Tijd - eerst, daarna
Voorbeeld - bijvoorbeeld
Opsomming - en, ook, verder
Tegenstelling - maar, toch
Reden - want, omdat
Laat leerlingen zien dat het soort signaalwoord helpt om de relatie tussen zinnen te voorspellen.
Wat vertelt een signaalwoord?
Een signaalwoord geeft een hint.
maar: er komt een tegenstelling
omdat: er komt een reden
dus: er komt een gevolg
bijvoorbeeld: er volgt een voorbeeld
Benadruk dat leerlingen niet alleen het woord moeten herkennen, maar ook de functie ervan.
Verwijswoorden in een tekst
Verwijswoorden verwijzen terug of vooruit in een tekst.
Denk aan woorden als hij, zij, dit, dat en deze.
Als je weet waarnaar het woord verwijst, snap je de zin beter.
Gebruik korte voorbeelden op het bord, zoals: 'Mila pakt haar tas. Zij vertrekt.'
Hoe vind je het verwijswoord?
Zoek het verwijswoord in de zin
Lees terug of vooruit
Kijk welk woord erbij past
Controleer of de zin dan logisch wordt
Laat zien dat getal en betekenis vaak helpen: enkelvoud/meervoud en persoon/zaak.
Waarom zijn verwijswoorden handig?
Zonder verwijswoorden zou een tekst vaak saai en lang worden.
Ze zorgen voor afwisseling en verbinden zinnen met elkaar.
Koppel dit aan schrijfvaardigheid: schrijvers herhalen niet steeds hetzelfde woord.
Welk signaalwoord laat een reden zien?
maar
omdat
dus
daarna
De afleiders komen uit andere soorten signaalwoorden: tegenstelling, gevolg en tijd.
Signaalwoorden en verwijswoorden
Signaalwoorden zijn een soort wegwijzers in een tekst. Het woord dus laat vaak een gevolg zien. Een verwijswoord wijst naar een ander woord. Je vindt dat door terug of vooruit te lezen.
Dit checkt of leerlingen beide begrippen uit dit blok uit elkaar kunnen houden.
Hoe vind je waar een verwijswoord naar wijst?
Bespreek dat leerlingen kunnen noemen: het verwijswoord zoeken, teruglezen of vooruitlezen, kijken welk woord past, en controleren of de zin logisch wordt.
Betekenis afleiden uit context
Soms ken je een woord niet meteen.
Dan kun je de betekenis afleiden uit de context: de woorden en zinnen eromheen.
Maak duidelijk dat context de omgeving van een woord in de tekst is.
Zo gebruik je de context
Lees de hele zin
Lees ook de zin ervoor en erna
Let op voorbeelden of uitleg
Bedenk welke betekenis het best past
Benadruk dat leerlingen niet hoeven te gokken; ze zoeken naar aanwijzingen in de tekst.
Niet alleen woorden
Ook de betekenis van een zin kun je uit de context begrijpen.
De zinnen eromheen helpen om lastige informatie duidelijk te maken.
Leg uit dat context dus werkt op woordniveau én zinsniveau.
Toepassen in korte teksten
Bij een korte tekst gebruik je alles samen:
tekstsoort en tekstdoel herkennen
kernzin en hoofdgedachte zoeken
signaalwoorden begrijpen
verwijswoorden uitleggen
betekenis afleiden uit context
Dit is de verbindende slide: laat zien dat de losse onderdelen samen één leesaanpak vormen.
Handige leesaanpak
Kijk eerst naar titel en soort tekst
Lees aandachtig en zoek kernzinnen
Let op signaalwoorden
Zoek waar verwijswoorden naar wijzen
Gebruik context bij moeilijke woorden
Presenteer dit als vaste volgorde die helpt bij eenvoudige taalopgaven.
Toepassen bij taalopgaven
Bij vragen over een tekst helpt het om stap voor stap te werken.
Zo kies je minder snel een antwoord dat alleen op een detail lijkt.
Wijs erop dat leerlingen antwoorden moeten baseren op de tekst en niet op hun eigen mening of één los woord.
Samenvatting van de herhaling
Je begrijpt een tekst beter als je let op:
wat voor tekst het is
wat de schrijver wil
wat de kern is
hoe zinnen samenhangen
wat woorden in de context betekenen
Gebruik deze slide om het centrale doel af te ronden: begrijpen én toepassen in eenvoudige leesteksten.
Wat helpt bij een moeilijk woord in een tekst?
alleen titel
context lezen
detail kiezen
eigen mening
Sluit aan bij context gebruiken en bij de waarschuwing dat je niet op één detail of je eigen mening moet afgaan.
Lezen stap voor stap
Bij een korte tekst kijk je eerst naar de titel en de tekstsoort. Daarna zoek je kernzinnen en let je op signaalwoorden. Bij moeilijke woorden gebruik je de context.
Deze oefening bundelt de leesaanpak uit de laatste slides.
Wat uit deze les ga jij het best onthouden?
Deze slide heeft geen instructies
Wat vond jij het lastigst aan deze herhaling?
Deze slide heeft geen instructies
Welke stap helpt jou het meest bij lezen?
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
tekstsoort - het soort tekst dat je leest
tekstdoel - wat de schrijver met de tekst wil bereiken
hoofdgedachte - het belangrijkste van de hele tekst
kernzin - de belangrijkste zin van een alinea
signaalwoord - woord dat een verband in de tekst aangeeft
verwijswoord - woord dat verwijst naar een ander woord of zinsdeel
context - de woorden en zinnen rond een woord of zin
Deze slide heeft geen instructies