5 De Trojanen in Carthago
Venus en Jupiter
223 Et iam finis erat, cum Iuppiter aethere summo
224 despiciens mare velivolum terrasque iacentes
225 litoraque et latos populos, sic vertice caeli
226 constitit et Libyae defixit lumina regnis.
5 De Trojanen in Carthago
Venus en Jupiter
223 Et iam finis erat, cum Iuppiter aethere summo
224 despiciens mare velivolum terrasque iacentes
225 litoraque et latos populos, sic vertice caeli
226 constitit et Libyae defixit lumina regnis.
5 De Trojanen in Carthago
Venus en Jupiter
227 Atque illum tales iactantem pectore curas
228 tristior et lacrimis oculos suffusa nitentes
229 adloquitur Venus: ‘O qui res hominumque deumque
230 aeternis regis imperiis et fulmine terres,
231 quid meus Aeneas in te committere tantum,
232 quid Troes potuere, quibus tot funera passis
233 cunctus ob Italiam terrarum clauditur orbis?
5 De Trojanen in Carthago
Venus en Jupiter
234 Certe hinc Romanos olim volventibus annis,
235 hinc fore ductores, revocato a sanguine Teucri,
236 qui mare, qui terras omnes dicione tenerent,
237 pollicitus — quae te, genitor, sententia vertit?
5 De Trojanen in Carthago
Venus en Jupiter
238 Hoc equidem occasum Troiae tristesque ruinas
239 solabar fatis contraria fata rependens;
240 nunc eadem fortuna viros tot casibus actos
241 insequitur. Quem das finem, rex magne, laborum?
5 De Trojanen in Carthago
Venus en Jupiter
242 Antenor potuit mediis elapsus Achivis
243 Illyricos penetrare sinus atque intima tutus
244 regna Liburnorum et fontem superare Timavi,
245 unde per ora novem vasto cum murmure montis
246 it mare proruptum et pelago premit arva sonanti.
5 De Trojanen in Carthago
Venus en Jupiter
247 Hic tamen ille urbem Patavi sedesque locavit
248 Teucrorum et genti nomen dedit armaque fixit
249 Troia, nunc placida compostus pace quiescit:
250 nos, tua progenies, caeli quibus adnuis arcem,
251 navibus (infandum!) amissis unius ob iram
252 prodimur atque Italis longe disiungimur oris.
253 Hic pietatis honos? Sic nos in sceptra reponis?’
5 De Trojanen in Carthago
Venus en Jupiter
254 Olli subridens hominum sator atque deorum
255 vultu, quo caelum tempestatesque serenat,
256 oscula libavit natae, dehinc talia fatur:
257 ‘Parce metu, Cytherea, manent immota tuorum
258 fata tibi; cernes urbem et promissa Lavini
259 moenia, sublimemque feres ad sidera caeli
260 magnanimum Aenean; neque me sententia vertit.
5 De Trojanen in Carthago
Venus en Jupiter
261 Hic tibi (fabor enim, quando haec te cura remordet,
262 longius et volvens fatorum arcana movebo)
263 bellum ingens geret Italia populosque feroces
264 contundet moresque viris et moenia ponet,
265 tertia dum Latio regnantem viderit aestas
266 ternaque transierint Rutulis hiberna subactis.
5 De Trojanen in Carthago
Venus en Jupiter
267 At puer Ascanius, cui nunc cognomen Iulo
268 additur (Ilus erat, dum res stetit Ilia regno),
269 triginta magnos volvendis mensibus orbes
270 imperio explebit, regnumque ab sede Lavini
271 transferet, et Longam multa vi muniet Albam.
5 De Trojanen in Carthago
Venus en Jupiter
272 Hic iam ter centum totos regnabitur annos
273 gente sub Hectorea, donec regina sacerdos
274 Marte gravis geminam partu dabit Ilia prolem.
275 Inde lupae fulvo nutricis tegmine laetus
276 Romulus excipiet gentem et Mavortia condet
277 moenia Romanosque suo de nomine dicet.
5 De Trojanen in Carthago
Venus en Jupiter
278 His ego nec metas rerum nec tempora pono:
279 imperium sine fine dedi. Quin aspera Iuno,
280 quae mare nunc terrasque metu caelumque fatigat,
281 consilia in melius referet, mecumque fovebit
282 Romanos, rerum dominos gentemque togatam.
5 De Trojanen in Carthago
Venus en Jupiter
283 Sic placitum. Veniet lustris labentibus aetas
284 cum domus Assaraci Phtiam clarasque Mycenas
285 servitio premet ac victis dominabitur Argis.
5 De Trojanen in Carthago
Venus en Jupiter
286 Nascetur pulchra Troianus origine Caesar,
287 imperium Oceano, famam qui terminet astris,
288 Iulius, a magno demissum nomen Iulo.
289 Hunc tu olim caelo spoliis Orientis onustum
290 accipies secura; vocabitur hic quoque votis.
5 De Trojanen in Carthago
Venus en Jupiter
291 Aspera tum positis mitescent saecula bellis:
292 cana Fides et Vesta, Remo cum fratre Quirinus
293 iura dabunt; dirae ferro et compagibus artis
294 claudentur Belli portae; Furor impius intus
295 saeva sedens super arma et centum vinctus aënis
296 post tergum nodis fremet horridus ore cruento.’
5 De Trojanen in Carthago
Venus en Jupiter
223 Et iam finis erat, cum Iuppiter aethere summo
224 despiciens mare velivolum terrasque iacentes
225 litoraque et latos populos, sic vertice caeli
226 constitit et Libyae defixit lumina regnis.
En er kwam al een eind aan, toen Jupiter vanuit het hoogste (punt) van de hemel (hoog vanuit de hemel) neerkijkend op de zee, door zeilschepen bevaren, en de uitgestrekte landen 225 en de kusten en de zich wijd en zijd uitstrekkende volkeren, zo (naar beneden kijkend) op de top van de hemel ging staan en zijn ogen (blik) op het rijk van Libië richtte.
5 De Trojanen in Carthago
Venus en Jupiter
227 Atque illum tales iactantem pectore curas
228 tristior et lacrimis oculos suffusa nitentes
229 adloquitur Venus: ‘O qui res hominumque deumque
230 aeternis regis imperiis et fulmine terres,
231 quid meus Aeneas in te committere tantum,
232 quid Troes potuere, quibus tot funera passis
233 cunctus ob Italiam terrarum clauditur orbis?
En terwijl hij zich in zijn hart bezig houdt met zulke zorgen, spreekt Venus hem aan, nogal droevig en wat betreft haar stralende ogen nat door tranen: ‘O, U die met eeuwig gezag de zaken van zowel goden als mensen 230 bestuurt en met uw bliksem schrik aanjaagt, welk een zo grote [misdaad] heeft (toch) mijn Aeneas kunnen begaan tegen U, welk [een zo grote misdaad] de Trojanen, voor wie nadat ze zovele verliezen hebben geleden de wereld in zijn geheel wordt afgesloten vanwege Italië?
5 De Trojanen in Carthago
Venus en Jupiter
234 Certe hinc Romanos olim volventibus annis,
235 hinc fore ductores, revocato a sanguine Teucri,
236 qui mare, qui terras omnes dicione tenerent,
237 pollicitus — quae te, genitor, sententia vertit?
U heeft [toch] beloofd dat hieruit (uit hen) zeker eens met het verstrijken van de jaren Romeinen, 235 dat hieruit leiders zouden voortkomen, uit het weer tot leven geroepen bloed van Teucer, (leiders) om de zee en alle landen in hun macht te houden - welke mening, vader, heeft U veranderd?
5 De Trojanen in Carthago
Venus en Jupiter
238 Hoc equidem occasum Troiae tristesque ruinas
239 solabar fatis contraria fata rependens;
240 nunc eadem fortuna viros tot casibus actos
241 insequitur. Quem das finem, rex magne, laborum?
Ik voor mij troostte mijzelf daarmee over de ondergang van Troje en haar droevige ruïnes, terwijl ik tegen het [ene] lot liet opwegen het [andere] tegengestelde lot; 240 nu achtervolgt eenzelfde lot de mannen, die door zovele ongevallen zijn voortgedreven. Welk einde, grote koning, geeft U aan hun ellende?
5 De Trojanen in Carthago
Venus en Jupiter
Ontsnapt uit het midden van de Grieken kon Antenor doordringen in de Illyrische golf en veilig tot in het binnenste van het rijk van de Liburniërs en de bron van de Timavus passeren, 245 waaruit door negen openingen onder een geweldig lawaai van de berg een zee van water tevoorschijn komt springen en de velden overspoelt met zijn bruisende vloedgolf.
242 Antenor potuit mediis elapsus Achivis
243 Illyricos penetrare sinus atque intima tutus
244 regna Liburnorum et fontem superare Timavi,
245 unde per ora novem vasto cum murmure montis
246 it mare proruptum et pelago premit arva sonanti.
5 De Trojanen in Carthago
Venus en Jupiter
247 Hic tamen ille urbem Patavi sedesque locavit
248 Teucrorum et genti nomen dedit armaque fixit
249 Troia, nunc placida compostus pace quiescit:
250 nos, tua progenies, caeli quibus adnuis arcem,
251 navibus (infandum!) amissis unius ob iram
252 prodimur atque Italis longe disiungimur oris.
253 Hic pietatis honos? Sic nos in sceptra reponis?’
Toch heeft hij hier de stad Patavium gesticht, een woonplaats van de Trojanen, en aan het volk een naam gegeven en de Trojaanse wapens als wijgeschenk (aan een tempel) opgehangen, nu, [eenmaal] gevestigd, leidt hij in kalme vrede een rustig leven: 250 [maar] wij, uw nakomelingen, aan wie U de burcht van de hemel belooft, worden na het verlies van onze schepen wegens de woede van één persoon (schandelijk!) verraden en ver gescheiden van de Italische kusten. Is dit de beloning voor trouw? Herstelt U ons zo in onze koninklijke waardigheid?’
5 De Trojanen in Carthago
Venus en Jupiter
254 Olli subridens hominum sator atque deorum
255 vultu, quo caelum tempestatesque serenat,
256 oscula libavit natae, dehinc talia fatur:
257 ‘Parce metu, Cytherea, manent immota tuorum
258 fata tibi; cernes urbem et promissa Lavini
259 moenia, sublimemque feres ad sidera caeli
260 magnanimum Aenean; neque me sententia vertit.
De vader van de mensen en de goden haar toelachend 255 met het gezicht waarmee hij de hemel en de stormen laat opklaren, raakte licht de mond van zijn dochter, vervolgens spreekt hij de volgende woorden: ‘Wees niet bang, Cytherea, het lot van de jouwen blijft voor jou onveranderlijk; jij zult een stad zien, namelijk de beloofde muren van Lavinium, en jij zult de moedige Aeneas hoog naar de sterren van de hemel dragen; 260 en niet ben ik van gedachten veranderd (lett.: en mijn mening heeft mij niet veranderd).
5 De Trojanen in Carthago
Venus en Jupiter
261 Hic tibi (fabor enim, quando haec te cura remordet,
262 longius et volvens fatorum arcana movebo)
263 bellum ingens geret Italia populosque feroces
264 contundet moresque viris et moenia ponet,
265 tertia dum Latio regnantem viderit aestas
266 ternaque transierint Rutulis hiberna subactis.
Hij, zul je zien, (want ik zal verder spreken, aangezien deze zorg jou kwelt en ik zal de geheimen van het lot onthullen door ze uit te rollen) hij zal een enorme oorlog voeren in Italië en woeste volkeren vernietigen en hij zal regels van een beschaafd leven en muren voor de mensen neerzetten, 265 totdat de derde zomer hem, terwijl hij in Latium regeert, gezien zal hebben en drie winters voorbij zullen zijn (gegaan) na de onderwerping van de Rutuliërs.
5 De Trojanen in Carthago
Venus en Jupiter
267 At puer Ascanius, cui nunc cognomen Iulo
268 additur (Ilus erat, dum res stetit Ilia regno),
269 triginta magnos volvendis mensibus orbes
270 imperio explebit, regnumque ab sede Lavini
271 transferet, et Longam multa vi muniet Albam.
Maar de jonge(n) Ascanius, aan wie nu de bijnaam Iulus wordt gegeven (het was Ilus, zolang als de Trojaanse staat stand hield in haar macht) zal de dertig grote cirkels (van de jaren) terwijl de maanden verstrijken 270 met zijn heerschappij volmaken en zal de macht vanuit de woonplaats Lavinium overbrengen en zal Alba Longa met veel sterkte opbouwen.
5 De Trojanen in Carthago
Venus en Jupiter
272 Hic iam ter centum totos regnabitur annos
273 gente sub Hectorea, donec regina sacerdos
274 Marte gravis geminam partu dabit Ilia prolem.
275 Inde lupae fulvo nutricis tegmine laetus
276 Romulus excipiet gentem et Mavortia condet
277 moenia Romanosque suo de nomine dicet.
Hier zal er dan driemaal de volle honderd jaren geregeerd worden onder het volk van Hector, totdat een koninklijke priesteres, Ilia, zwanger van Mars een tweeling zal baren. 275 Opgetogen over de bedekking van de bruingele huid van de wolvin, die hem voedde, (of: van een voedende wolvin) zal Romulus vervolgens het volk overnemen en de muren van Mars bouwen en [hen] naar zijn eigen naam Romeinen noemen.
5 De Trojanen in Carthago
Venus en Jupiter
278 His ego nec metas rerum nec tempora pono:
279 imperium sine fine dedi. Quin aspera Iuno,
280 quae mare nunc terrasque metu caelumque fatigat,
281 consilia in melius referet, mecumque fovebit
282 Romanos, rerum dominos gentemque togatam.
Voor hen stel ik noch een grens aan hun macht noch een beperking in tijd: een heerschappij zonder einde/grens heb ik gegeven. Ja zelfs de wrede Juno, 280 die nu in haar angst de zee en de landen en de hemel geen rust laat, zal haar plannen ten goede keren en zal samen met mij de Romeinen beschermen, de heersers van de wereld (en) het in toga gehulde volk.
5 De Trojanen in Carthago
Venus en Jupiter
283 Sic placitum. Veniet lustris labentibus aetas
284 cum domus Assaraci Phtiam clarasque Mycenas
285 servitio premet ac victis dominabitur Argis.
Zo is besloten. Bij het voortglijden der jaren zal er een tijd komen waarin het huis van Assaracus Pthia en het beroemde Mycene 285 met slavernij zal onderdrukken en het overwonnen Argos zal overheersen.
5 De Trojanen in Carthago
Venus en Jupiter
286 Nascetur pulchra Troianus origine Caesar,
287 imperium Oceano, famam qui terminet astris,
288 Iulius, a magno demissum nomen Iulo.
289 Hunc tu olim caelo spoliis Orientis onustum
290 accipies secura; vocabitur hic quoque votis.
Er zal geboren worden een Trojaanse Caesar van voortreffelijke oorsprong, die zijn rijk met de Oceaan, zijn roem met de sterren begrenst, Julius, een naam afgeleid van de grote Julus. Deze zul jij eens, beladen met wapenbuit van het Oosten, 290 onbezorgd in de hemel ontvangen; ook hij zal aangeroepen worden in de gebeden.
5 De Trojanen in Carthago
Venus en Jupiter
291 Aspera tum positis mitescent saecula bellis:
292 cana Fides et Vesta, Remo cum fratre Quirinus
293 iura dabunt; dirae ferro et compagibus artis
294 claudentur Belli portae; Furor impius intus
295 saeva sedens super arma et centum vinctus aënis
296 post tergum nodis fremet horridus ore cruento.’
Dan zullen de hardvochtige eeuwen vreedzaam worden, wanneer de oorlogen beëindigd zijn: de grijze Fides en Vesta, Quirinus samen met zijn broer Remus zullen recht spreken. Met ijzer en strakke voegen zullen de huiveringwekkende poorten van Oorlog gesloten worden; de goddeloze Waanzin 295 bovenop de wrede wapens zittend en op de rug geboeid door honderd bronzen knopen zal binnen verschrikkelijk brullen met zijn bebloede mond.’