Examentraining 1 van 2
tehatex do 21 mei 2026
voorstelling - 30
vormgeving - 60
inzicht - 30
voorstelling
vormgeving
kunstgeschiedenis
inhoud / functie
mening / standpunt / bewering
Examentraining 1 van 2
tehatex do 21 mei 2026
voorstelling - 30
vormgeving - 60
inzicht - 30
voorstelling
vormgeving
kunstgeschiedenis
inhoud / functie
mening / standpunt / bewering
VOORSTELLING
Wat wordt er precies afgebeeld?
Een aspect van de voorstelling is een onderdeel van wat er te zien is in het kunstwerk.
Veel gemaakt fouten x
gezichtsuitdrukking / houding / hoe de persoon kijkt / de kleding van de persoon
Wat voor? Welke?
Goede antwoorden
wanhopige gezichtsuitdrukking / rennende houding / de persoon kijkt blij / werkkleding
Gebruik bijvoeglijke naamwoorden (de rijk versierde jurk)
Wat is er afgebeeld in het kunstwerk?
VOORSTELLING - 2D
Noem zoveel mogelijk aspecten van de voorstelling.
(ik noteer ze op het whiteboard)
Het schilderij bevat verwijzingen naar
pijn en lijden. Noem drie aspecten van de
voorstelling die hiernaar verwijzen.
Noem 3 aspecten van de voorstelling die
verwijzen naar de Mexicaanse achtergrond
van Frida Kahlo?
VOORSTELLING - 3D
Noem zoveel mogelijk aspecten van de voorstelling.
(ik noteer ze op het whiteboard)
Het sculptuur bevat verwijzingen naar
mens en machine. Noem 2 aspecten van de
voorstelling die verwijzen naar mens.
Beschrijf aan de hand van de voorstelling hoe
de kunstenaar de kijker laat nadenken over menselijkheid?
VOORSTELLING - fotografie
Noem zoveel mogelijk aspecten van de voorstelling.
(ik noteer ze op het whiteboard)
Morimura portreteert zichzelf als herkenbare figuren
uit de kunstgeschiedenis. In deze foto kruipt hij in
de rol van surrealist Rene Magritte. Noem 4 aspecten
van de voorstelling waardoor het werk van Morimura
surrealistischer lijkt dan dat van Magritte.
VOORSTELLING OF VORMGEVING
Er komen uitspraken voorbij, bespreek of de uitspraak over de voorstelling of de vormgeving gaat.
Zo is de maan, rechtsboven, deels voorgesteld als een vrouwenfiguur.
2p 18 Beschrijf nog twee manieren waarop de voorstelling van de natuur de geheimzinnige sfeer versterkt.
Golven/water en planten/takken vloeien in elkaar over als in een droomwereld.
Water/zee en nachtelijke lucht lopen in elkaar over.
Het lijkt of de vrouw links voortkomt uit een boom(tak) of het kader met vertakkingen.
De naakte vrouw wordt naar de maan toe getrokken of lijkt met de maan te communiceren.
Er zijn bladeren die groeien gek, zo zie je dat normaal niet.
De vrouw vrouw met het blauwe haar lijkt ineens uit de rand te komen.
Hoeveel punten?
Turner schildert het meest hevige moment van een storm op zee.
3p 18 Noem drie aspecten van de voorstelling waaruit blijkt dat het om een hevig moment tijdens een storm gaat.
− Er zijn hoge golven / golven met punten te zien.
− Wolken, lucht en zee vormen samen één woeste werveling / kolkende massa / worden tot een stormachtige beweging opgezweept.
− De boot wordt verzwolgen door de zee / verdwijnt bijna in zee.
− Het rood met zwarte noodsignaal hangt als een dreigende wolk in de lucht.
Je ziet de golven heel duidelijk.
Je kan niet meer zien wat golven en wolken zijn.
De boot is niet meer goed te zien, in een hele heftige storm is dat ook zo.
Hoeveel punten?
VORMGEVING
Hoe is het kunstwerk gemaakt? Met oa welke kleuren, materialen en technieken?
Een aspect van de vormgeving is vlickert
- vorm licht compositie kleur ruimte techniek/materiaal/hanteringswijze
Veel gemaakt fouten x
dat kan je zien aan de kleuren / de compositie is opvallend / het is mooi gemaakt
Welke? Waarom?
Goede antwoorden
dat kan je zien aan de warme kleuren / er is een diagonale compositie / het is knap gemaakt, omdat de stofuitdrukking realistisch is
Gebruik vaktaal, ken je beeldende begrippen. Grote kans op een voldoende!
Hoe is het kunstwerk gemaakt?
OEFENEN VORMGEVING
Welke aspecten van de vormgeving horen bij de kunstwerken?
1: .....
2: .....
2 kunstwerken in beeld
losse aspecten van de vormgeving
noteer ze bij het juiste kunstwerk
1
2
VORM: geometrisch / organisch / onscherpe contouren / scherp begrensde vorm
TEXTUUR: harig / statische / gesloten oppervlakte / open oppervlakte / glad / dynamisch
1
2
RUIMTE: platte ruimte zonder perspectief / atmosferisch perspectief
HANTERINGSWIJZE: verfijnde penseelvoering / expressieve toets zichtbaar
olieverf pasteus / olieverf met vloeiende overgangen
1
2
VORM: organisch / geometrisch / gesloten / open / onregelmatig / grillig / schetsmatig / oogt massief
KLEUR: verzadigd / onverzadigd / polychroom / monochroom
RUIMTE: gesloten / open
1
2
STANDPUNT: vogelperspectief / ooghoogte
COMPOSITIE: opvallend asymmetrisch / horizontaal verticaal / diagonaal
VORM: vervorming
KLEUR: zwart wit / tinten van grijs en bruin
1
2
LIJN: contour / vloeiend
VORM: gestroomlijnd / vereenvoudigd
MATERIAAL: glanzend
TEXTUUR: glad
KLEUR: groot contrast in kleuren / voornamelijk monochroom met kleuraccenten
EXAMENVRAGEN VOORSTELLING VORMGEVING
Lees de vraag
Overleg
Schrijf je antwoord op
Controleer je antwoord
Op afbeelding 18 en 19 zie je twee affiches die artikelen aanprijzen voor de speelgoedafdeling. Het affiche op afbeelding 18 is ontworpen door G. Cazenove in 1920, kort na de Eerste Wereldoorlog. Het affiche op afbeelding 19 werd in 1926 ontworpen door Charles Loupot.
De voorstelling op afbeelding 18 richt zich vooral op de belevingswereld van de volwassene, terwijl de voorstelling op afbeelding 19 meer verwijst naar de belevingswereld van het kind.
4p 25 Beschrijf
- twee manieren waarop de voorstelling van het affiche op afbeelding 18 zich richt op volwassenen.
- twee manieren waarop de voorstelling op afbeelding 19 verwijst naar de belevingswereld van het kind.
• belevingswereld volwassene
- De soldaatjes en een triomfboog en/of een engel met lauwerkrans en/of kinderen in nette kleren is duidelijk gericht op het vieren van het einde van de oorlog.
- De kinderen kijken op van hun speelgoed, alsof de volwassene hen bekijkt bij het spelen met het speelgoed.
• belevingswereld van het kind
- Het speelgoed zweeft als het ware in een wolk / is voorgesteld als een droom van een kind.
- In de onderste helft is het hoofdje van een kind te zien, alsof het invbed ligt en droomt over speelgoed.
Het affiche van Loupot hing op veel plekken in Parijs en moest voorbijgangers naar het warenhuis lokken.
Vergelijk* afbeelding 18 en 19.
De vormgeving van het affiche op afbeelding 19 leent zich beter voor dit doel dan het affiche op afbeelding 18.
3p 27 Leg dit uit aan de hand van drie aspecten van de vormgeving van het affiche op afbeelding 19.
*vergelijken is de kenmerken van beide kunstwerken benoemen
Fout: afbeelding 18 heeft een staand formaat en afbeelding 19 niet. Wat dan wel?
Goed: afbeelding 18 heeft een staand formaat en afbeelding 19 een liggend formaat.
- De vormen van afb 19 zijn meer schematisch, geabstraheerd, vereenvoudigd en sneller te lezen/begrijpen (net als bij een verkeersbord). De vormen op afbeeling 18 hebben meer details zoals de plooival in de kleding van de speelfiguren en zijn minder snel te lezen.
- De kleuren van afb 19 zijn zuiver / contrasterend / opvallend rood, oranje, felblauw en die trekken onmiddellijk de aandacht. De kleuren van afb 18 zijn minder verzadigd / onzuiver en vallen minder goed op het straatbeeld.
- De grote (schreefloze) letters van afb 19 maken de tekst op enige afstand leesbaar. De letters op afb 18 zijn van een afstand slecht leesbaar.
- Het ontwerp op afb 19 verbindt tekst en beeld, en deze eenheid versterkt de boodschap (speelgoed).
Het ontwerp op afb 18 plaatst de tekst buiten het kader van het beeld, waardoor je minder snel ziet dat het elkaar te maken heeft.
De belangrijkste figuren zijn het koninklijk paar en kroonprins Ferdinand, links in het blauwe pak. Maar koningin Maria Luisa, die hier 48 jaar oud is en toen al tien kinderen had gebaard, was in feite de machtigste persoonvan het land. De compositie van het schilderij op afbeelding 16 lijkt dat aan te geven.
2p 20 Bespreek twee aspecten van de compositie die daaraan bijdragen.
− De koningin staat in het midden van het schilderij (met links en rechts wat open ruimte.)
− Haar hoofd wordt benadrukt doordat het de top vormt van een driehoek (met de kleinere kinderen).
− Ze vormt het centrum van een boog/kring met de koning en de kroonprins, die iets meer op de voorgrond staan.
Opmerking
Als geantwoord is dat zij in het licht staat, geen scorepunt toekennen.
Centraal compositie
Ze staat in het licht, ze wordt dus helemaal uitgelicht en valt gelijk op.
Hoeveel punten?
Goya maakte voorstudies van de afzonderlijke portretten en componeerde die tot een natuurlijk en levendig geheel dat de geldende regels voor een
staatsieportret doorbrak. Dat is te zien aan de voorstelling en aan de vormgeving.
1p 21 Leg uit hoe de voorstelling bijdraagt aan een levendig effect.
− Het is een scène in het paleis waarbij de schilder (linksachter) bij een groot doek staat. Dat suggereert dat dit nog niet het staatsieportret is, maar dat er hier aan gewerkt wordt of dat wordt geposeerd voor de schilder.
− De figuren kijken verschillende kanten op, waardoor het lijkt of de groep nog niet helemaal geformeerd is.
− De figuren zijn duidelijk individuen: van verschillende leeftijd / lengte / omvang / uitdossing en/of met een eigen karakter, waardoor je ze als verschillende mensen ziet in plaats van als homogene groep.
De figuren staan niet recht en netjes naast elkaar, waardoor het een momentopname lijkt.
Het is net een echte familie waarbij mensen er ook niet allemaal hetzelfde uitzien. Dit is veel natuurlijker en levendiger.
Hoeveel punten?
3p 22 Bespreek drie aspecten van de vormgeving waardoor een levendig geheel is ontstaan.
− (compositie) De figuren zijn in (drie) groepjes geformeerd, wat levendiger is dan een rechte rij en/of ze hebben verschillende houdingen.
− (licht / stofuitdrukking) Er is veel schittering in sieraden / ordetekens / glinsterende gewaden te zien, of er is veel goud/zilver dat het licht vangt.
− (licht) Er is een opvallend/sterk lichtdonkercontrast, dat het spannend/dramatisch maakt.
− (kleur) Er is (relatief) veel variatie in kleur (contrasten en verzadiging).
− (techniek) De losse toets / penseelstreek maakt het levendig.
Ze lijken echt te bewegen. Het is net alsof het beeld is stilgezet.
Er zijn veel verschillende kleuren gebruikt, dat maakt het niet zo eentonig.
Het licht maakt het levendig.
Hoeveel punten?
ZELF BEANTWOORDEN
Op afbeelding 15 zie je een schilderij uit 1862
van de Franse kunstenaar Eugène Delacroix.
Het stelt een schipbreuk voor. Rechts zie je een
schip dat bijna ondergaat. Links op de
voorgrond worstelen enkele schipbreukelingen
om op de rotskust te komen.
2p 19 Leg uit op welke manier Delacroix de
blik van de beschouwer naar het drama stuurt.
Betrek twee aspecten van de compositie in
je antwoord.
ZELF BEANTWOORDEN
- In eerste instantie zie je vooral het zinkende schip, waar de blik naartoe wordt getrokken via de grote donkere boog van de rotspartij. Die werkt als repoussoir en/of als doorkijkje naar de lichte verte.
- De ronding van de boog trekt de meeste aandacht en stuurt de blik rond, waardoor deze bij de drenkelingen terecht komt.
- Op de voorgrond wordt de zee afgesneden door de rand van het schilderij, waardoor het lijkt of je als kijker in de zee staat en je dicht bij
de drenkelingen bevindt.
KLEUROVERGANG MATERIAAL TECHNIEK
ZELF BEANTWOORDEN
Rivera maakte veel muurschilderingen in en op gebouwen. Hij gebruikte
hiervoor de 'buon' (natte) frescotechniek. Juist bij deze techniek is het
belangrijk dat de kunstenaar van tevoren het ontwerp goed overdenkt en
vastlegt.
1p 19 Leg uit waarom het bij deze techniek belangrijk
is dat het ontwerp van tevoren vastligt.
ZELF BEANTWOORDEN
Bij deze frescotechniek (in natte kalk) wordt het pigment direct in de kalk
opgenomen. De schildering laat om die reden geen veranderingen toe.
(Van tevoren moet dus duidelijk zijn hoe het ontwerp eruit komt te zien.)
ZELF BEANTWOORDEN
2p 20 Rivera brengt zijn boodschap zo helder en overtuigend mogelijk over op het publiek. Leg dit uit.
Op afbeelding 11 zie je 'Het maken van een fresco dat het bouwen van een stad laat zien' uit
1931. Rivera maakte dit werk op een muur van de kunstacademie in San Francisco.
ZELF BEANTWOORDEN
Helder:
Rivera vereenvoudigt de figuren om het verhaal / zijn boodschap zo duidelijk mogelijk over te brengen.
Overtuigend:
Rivera maakt gebruik van trompe-l'oeil (gezichtsbedrog).
Zo wordt de voorstelling levensechter en wordt het publiek meer bij de voorstelling betrokken.
Zo is bijvoorbeeld de steiger heel levensecht weergegeven.
ZELF BEANTWOORDEN
Het fresco omvat meerdere kaders met voorstellingen. Ze verwijzen op
een of andere manier naar de bouw van een stad. Zo zie je links onderin
hoe een stoker kolen in een machine schept en een andere arbeider de
aandrijving controleert.
3p 17 Geef nog drie voorbeelden van
verwijzingen naar het bouwen van een
stad.
Soms gaat de vraag over voorstelling, zonder dat het letterlijk benoemd wordt.
ZELF BEANTWOORDEN
− In het kader rechtsonder staan architecten/ontwerpers aan hun
tekentafel.
− In het kader rechtsboven zetten arbeiders een stalen constructie (van
een gebouw of brug) in elkaar.
− In het kader rechtsboven (op de achtergrond) werken arbeiders op een
stalen constructie (van een gebouw of brug).
− In het kader midden onder bekijken de bazen/
opdrachtgevers/opzichters/geldschieters een bouwtekening/ontwerp.
− In het kader linksboven werken beeldhouwers (met beitels, zagen en
schuurmachines) aan een reusachtig standbeeld.
− Op de achtergrond staan hoge gebouwen / fabrieken van de stad
waaraan gewerkt wordt.
− Op de voorgrond staat een steiger met schilders die aan een
monumentaal fresco/monumentale muurschildering (van een arbeider)
voor de stad werken.
ZELF BEANTWOORDEN
Rivera maakte dit kunstwerk speciaal voor de kunstacademie. Het laat de
verschillende vakken zien die op een kunstacademie worden onderwezen:
beeldhouwkunst, schilderkunst en architectuur.
Uit dit werk op deze plek blijkt welke rol Rivera ziet voor de kunstenaar in
de maatschappij.
1p 18 Leg aan de hand van de voorstelling uit
welke rol Rivera ziet voor de kunstenaar.
Meer inzichtelijke voorstellingsvraag.
ZELF BEANTWOORDEN
− Rivera stelt de kunstenaar voor als iemand die samenwerkt (geen
solist) / dienstbaar is aan de maatschappij. (Het gemeenschappelijke
doel is het bouwen aan de stad /(Gesamtkunstwerk).
− Rivera zet de kunstenaar centraal op de steiger en verwijst daarmee
naar de kunstenaar die alles (over)ziet / die ideeën heeft (als
utopist/iemand met ideeën over de toekomst van de wereld).
− Rivera stelt de kunstenaar voor als maker van monumentale beelden
van arbeiders / van socialistische kunst (en ziet de kunstenaar dus als
maker van geëngageerd werk).
OEFENEN MET INZICHTSVRAGEN
Mening - Let op: het gaat nooit over jouw persoonlijke mening!
Standpunt
Bewering
Algemeen inzicht
WELK ANTWOORD IS JUIST?
Het voornaamste doel van Living Architecture is dat vakantiegangers het platteland van Engeland leren kennen. Volgens de organisatie draagt moderne architectuur bij aan het sterker ervaren van de natuurlijke omgeving.
1p 9 Ben je van mening dat de moderne architectuur van dit vakantiehuis
bijdraagt aan een sterkere ervaring van de natuurlijke omgeving?
Beargumenteer je antwoord.
Dit is niet: wat is jouw mening over deze moderne architetuur.
1
Nee, mensen vinden dit soort mode niet mooi en dan gaan ze ook niet naar de boodschap kijken.
2.
Ja, want het is spectaculair en dat maakt het leuker voor jonge mensen en zo maak je een saai onderwerp meer interessant.
WAT VINDEN JULLIE?
Musea laten tegenwoordig wel vaker grote kunstprojecten ‘sponsoren’ door het bedrijfsleven.
1p 36 Ben je van mening dat dit een goede ontwikkeling is? Geef een argument voor je standpunt.
Ja, want:
Hierdoor zijn musea niet meer alleen afhankelijk van overheidssubsidies.
Doordat er meer geld beschikbaar komt kunnen musea bijvoorbeeld
kunstaankopen doen of projecten realiseren die anders misschien niet
mogelijk waren geweest. Dit is stimulerend voor de kunst.
of:
Nee, want:
Bedrijven kunnen zich bij de keuze van kunstenaars en/of projecten eerder
laten leiden door commerciële of propagandistische motieven dan door
inhoudelijke / artistieke motieven.
• voordeel van deze buitenlocatie
- Veel passanten kunnen het beeld nu zien, of: veel mensen nemen kennis van het werk, of: voorbijgangers maken kennis met kunst.
- De 'klassieke' zuilen verheffen het beeld tot iets bijzonders of maken een monument van de kop.
- Het formaat van de kop leent zich voor zo'n grote buitenruimte: het beeld is al van verre te zien.
- De zuilen vormen een 'lichaam' voor de geïsoleerde kop (die als een heerser uitkijkt over de stad).
• nadeel van de buitenlocatie
- Het beeld komt niet goed tot zijn recht doordat de aanvankelijke sokkel, een open 'tafel', geen (esthetisch) geheel vormt met de
zuilen (het 'wringt').
- Je kunt het beeld niet van dichtbij en/of van alle kanten goed bekijken.
- Het geheel ziet eruit als een kwetsbare constructie (alsof het beeld los op de 'tafel' staat en die tafel weer los op de zuilen).
kies 2 voors en 2 tegens
ZELF BEANTWOORDEN
Op afbeelding 18 en 19 (detail) zie je een werk uit 2014 van de Chinese
kunstenaar Cai Guo-Qiang. Dit werk bestaat uit een oude vissersboot
waarop 99 levensgrote replica's van dieren zijn geplaatst. De boot vaart
over een rivier die ernstig is vervuild naar een verderop gelegen galerie.
Guo-Qiang laat de boot met dieren over de vervuilde Huangpu-rivier
varen, op weg naar de galerie waar zijn werk tentoongesteld wordt.
Bewering: door deze tocht werkt dit kunstwerk effectiever als
protestmiddel dan wanneer de kunstenaar de boot rechtstreeks in de
galerie geplaatst had.
2p 23 Geef twee argumenten die deze bewering ondersteunen.
ZELF BEANTWOORDEN
• Groter publieksbereik: de boot vaart bijvoorbeeld langs een stad,
waardoor veel meer mensen het werk zien dan wanneer het werk
alleen in een galerie geplaatst wordt (waar vooral kunstliefhebbers
komen)
• Versterking van de inhoud: door de boot met (dood)zieke dieren in de
context van de vervuilde rivier te laten zien wordt de aandacht meer op
de vervuilde rivier gericht / wordt de inhoudelijke zeggingskracht van
het werk vergroot (dan in de galerie, waar meer aandacht zal zijn voor
de vormgeving van de boot)
Een spannende voorstelling op het omslag van een boek verleidt het
publiek tot aankoop.
2p 18 Leg uit
- wat de voorstelling op afbeelding 11 zo spannend maakt, en
- waarom een dergelijke voorstelling verleidt tot aankoop.
Avati kreeg pas heel laat een overzichtstentoonstelling in een museum.
Zijn werk werd in de jaren vijftig niet serieus genomen door de
kunstwereld.
2p 19 Geef twee redenen waarom zijn schilderijen destijds door de kunstwereld
niet serieus werden genomen.
Op afbeelding 11 zie je een schilderij van de Amerikaanse illustratorJames Avati uit 1950. Het is gebruikt voor het omslag van het boek op afbeelding 12. Avati maakte dit soort ontwerpen voor honderden pocketboeken. De omslagen moesten een miljoenenpubliek verleiden de boeken te kopen.
18
• De voorstelling van een intiem dansend paar / een liefdespaar en een
derde persoon (een vrouw) op de achtergrond die hen bekijkt, doet
denken aan een spannend moment in een film
• Een dergelijke spannende / filmische voorstelling prikkelt de
nieuwsgierigheid / fantasie / romantische gevoelens en verleidt zo tot
aankoop
19
− Het werk was figuratief in een tijd dat abstracte en/of (abstract-)
expressionistische kunst toonaangevend was.
− Het werk was illustratief of verhalend en/of ging over banale
onderwerpen en was daarom niet serieus genoeg om tot de 'hoge'
kunst gerekend te worden.
− Het (meeste) werk was ontworpen als boekomslag en viel om die
reden onder de toegepaste kunst of vormgeving in plaats van onder
autonome (hoge) kunst.
− Het werk was bedoeld om (een massapubliek) te behagen / een
clichébeeld te bevestigen en dat was niet meteen het doel van de
Beschrijf het ontwerp.
Hoe draagbaar is deze jas?
Waarom is deze jas gemaakt?
artistiek
commercieel
DIT IS NOOIT EEN ANTWOORD
MOOI / LELIJK -> zegt alleen iets over jouw smaak, geen vaktaal, waarom?
DETAILS -> zegt niks, welke details? Benoem wat je bedoeld, vlickert
DE KUNSTENAAR WIL EEN VERHAAL VERTELLEN -> welk verhaal dan?
DE KUNSTENAAR WIL JE LATEN NADENKEN -> waarover dan?
bijbels verhaal / historisch verhaal
een kunstenaar doet onderzoek naar bijvoorbeeld vorm
een kunstenaar is maatschappijkritisch / filosofisch / functie van kunst