Stadslab Kernles 2: Oriënteren

• Maatschappijleer
• Middelbare school
• MBO
• havo
• Leerjaar 3-6
• Studiejaar 2-4

Introductie

Stadslab Kernles 2 - Oriënteren. Tijdens deze les krijgen de leerlingen de kans om zich te focussen op een sociaal maatschappelijk probleem dat zij herkennen uit hun eigen (lokale) omgeving.

Instructies

Beste docent,

In deze tweede les duiken we dieper in het gekozen maatschappelijke thema (of: de thema’s) die gekozen is. Het kan dus gaan over:

1. Sociale ongelijkheid en armoede;

2. Uitsluiting en discriminatie;

3. Milieuvervuiling en klimaatverandering, of

4. Mentale gezondheid.

Leerlingen denken na over wat dit thema is, hoe het “klein” gemaakt kan worden, waar je het kunt herkennen, en wat oorzaken én gevolgen van (specifieke uitdrukkingen van) het probleem zijn. Zo oriënteren ze zich op een specifiek maatschappelijk probleem dat hen raakt of interesseert, om uiteindelijk “hun” Stadslab-probleem te kiezen.

De les bevat interactieve werkvormen die helpen bij het activeren van voorkennis, het op gang brengen van groepsgesprekken en het oefenen met onderzoekend leren.

Hieronder vind je een korte toelichting hoe je deze les goed kunt voorbereiden. Mis je iets of heb je vragen? Mail dan naar [e-mail].

De lesbrief en werkbladen vind je in de bijlagen. De individuele opdrachten print je uit per leerling, de groepsopdrachten per groep. 

Instructies

Lesbrief kernles 2 - oriënteren (havo).pdf

Werkbladen

1. Armoede & sociale ongelijkheid.png

2. Klimaatverandering & milieuvervuiling.png

3. Discriminatie & uitsluiting.png

4. Mentale gezondheid.png

Kernles 2 (Groepsopdrachten) - havo.pdf

Kernles 2 (Individuele opdrachten) - havo.pdf

“Voor mij betekent hoop: eerlijk durven zien dat 't niet eerlijk is. En toch kiezen om het een beetje recht te trekken."

Mohammed Badran

Kernles 2 - Oriënteren

Opening van de les

Open de les met de quote van Mohammed Badran. Vraag aan leerlingen:

• Wat zou Mohammed Badran met deze quote bedoelen?  
  
• Ben je het met de quote eens, waarom wel of niet?  
  

Hieronder informatie over Mohammed Badran. Deze informatie is vooral bedoeld om te inspireren. 

Mohammed Badran is als vluchteling naar Nederland gekomen (zijn ouders zijn uit Palestina gevlucht, zelf geboren in vluchtelingenkamp in Syrië, toen het daar niet meer veilig was naar Nederland gekomen). Hij heeft een eigen stichting die zich inzet voor het versterken van de stem van vluchtelingen (https://mohammedbadran.nl) 

Stadslab

In deze les kiezen jullie het maatschappelijke probleem waar jullie aan gaan werken

Vandaag kiezen de leerlingen het maatschappelijk probleem waar ze tijdens hun Stadslabproject aan gaan werken. 

Voor je begint: vraag aan de leerlingen wat ze is bijgebleven van de eerste les en of ze nog vragen hebben naar aanleiding daarvan.

Vandaag

Toelichting op het thema
Oefening 1: Post-it
Oefening 2: Kies je Stadslab-onderwerp
Oefening 3: Oriënteren op het Stadslab-probleem
Afronding en reflectie

Begin de les met een toelichting op het programma van deze les. 

Lesdoelen

Aan het einde van deze les kun je…

1. Onderwerpen binnen een maatschappelijk thema benoemen
   
2. Samen in een groep een maatschappelijk probleem kiezen dat jullie belangrijk vinden
   
3. Dit probleem in kaart brengen en in eigen woorden uitleggen
   

Licht de doelen van deze les toe. 

Over het thema...

Introduceer het Stadslab-thema aan de hand van een korte video. Laat de video zien die gaat over het thema waar de leerlingen aan werken. 

Kijkvragen

Jullie gaan nu een filmpje bekijken over ons Stadslabthema. Denk tijdens het kijken aan de volgende vragen:

1. Welke voorbeelden van het probleem zie je in de video?
   
2. Wat is een oorzaak van het probleem volgens deze video?
   
3. Welke voorbeelden kende jij al, en over welke problemen wist jij voor deze video nog niet zo veel?
   

Thema: armoede

Laat dit filmpje zien ter introductie als de leerlingen het thema armoede behandelen. 

Je kunt de andere filmpjes overslaan of op verbergen zetten.

Thema: discriminatie & uitsluiting

Laat dit filmpje zien ter introductie als de leerlingen het thema discriminatie behandelen. 

Je kunt de andere filmpjes overslaan of op verbergen zetten.

Thema: mentale gezondheid

Laat dit filmpje zien ter introductie als de leerlingen het thema mentale gezondheid behandelen. 

Je kunt de andere filmpjes overslaan of op verbergen zetten.

Let op: dit filmpje duurt 7 min. Mocht er krapte zijn in de lestijd, kies er dan voor om het volgende deel over te slaan of een deel van het filmpje te laten zien. 

Thema: klimaatverandering

Laat dit filmpje zien ter introductie als de leerlingen het thema klimaatverandering behandelen. 

Je kunt de andere filmpjes overslaan of op verbergen zetten.

Oefening 1

Post-it

In deze eerste oefening denken leerlingen na over maatschappelijke problemen die zij belangrijk vinden, en dromen zij over mogelijke oplossingen.

Van thema naar probleem

Het thema waar jullie mee werken is groot

Thema's:

• Armoede en ongelijkheid
  
• Klimaatverandering
  
• Mentale gezondheid
  
• Discriminatie en racisme 
  

Dat kunnen we niet in één keer oplossen...

Licht toe dat het thema waar leerlingen mee werkt te 'groot' is om in één keer te kunnen oplossen. Daarom is het belangrijk om een probleem te kiezen dat binnen dit thema valt. Denk aan: menstruatie-armoede bij armoede, prestatiedruk van jongeren bij mentale gezondheid, discriminatie van jongeren van kleur/mbo-studenten/meisjes tov jongens, etc. 

Wat kunnen we wel doen?

Daarom richten we ons op een probleem binnen het thema

Voorbeeld: armoede

Denk aan: 

• Te weinig geld voor ontbijt of lunch
  
• Niet kunnen meedoen bij schooluitjes 
  
• De tandarts vermijden om kosten te voorkomen
  
• Niet kunnen sporten
  
• Menstruatie-armoede 
  

Licht toe dat het thema waar leerlingen mee werkt te 'groot' is om in één keer te kunnen oplossen. Daarom is het belangrijk om een probleem te kiezen dat binnen dit thema valt. Denk aan: menstruatie-armoede bij armoede, prestatiedruk van jongeren bij mentale gezondheid, discriminatie van jongeren van kleur/mbo-studenten/meisjes tov jongens, etc. 

Waarom? 

• Hoe beter we ons probleem kaderen, hoe beter we aan een gerichte oplossing kunnen werken 🔍 

Licht toe dat het thema waar leerlingen mee werkt te 'groot' is om in één keer te kunnen oplossen. Daarom is het belangrijk om een probleem te kiezen dat binnen dit thema valt. Denk aan: menstruatie-armoede bij armoede, prestatiedruk van jongeren bij mentale gezondheid, discriminatie van jongeren van kleur/mbo-studenten/meisjes tov jongens, etc. 

Instructie

Onder jullie thema vallen allerlei problemen of onderwerpen. 

Een goed onderwerp:

1. Heeft een wie + wat
   
2. Is een probleem voor meerdere mensen, zoals:

Armoede

Kinderen die niet kunnen sporten, als gevolg van armoede

Discriminatie

Jongens van kleur worden vaker door de politie aangehouden

De voorbeelden op deze slide geven leerlingen een denkrichting over hoe ‘groot’ of ‘klein’ een onderwerp of gevolg is.

Deel nadat je deze uitleg gegeven hebt A3-vellen en post-its uit.

Brainstorm

In een groepje van 4

1. Bedenk 5 onderwerpen die te maken hebben met het thema
   
2. Schrijf deze op een post-it en plak deze op het themablad

Onderwerp 1

Onderwerp 2

De leerlingen schrijven onderwerpen/ problemen op de post-its en verzamelen die op de A3-vellen.

Om groepjes op gang te krijgen kun je langslopen bij de tafels en vragen stellen als:

• Aan welke onderwerpen denk je als je denkt aan… (het thema)?
  
• Wat heeft daar allemaal mee te maken?
  
• Wat zijn allemaal oorzaken van de problemen die bij dit thema passen?
  
• Wat zijn allemaal gevolgen van de problemen die bij dit thema passen?
  

Terugkoppeling

Welke onderwerpen hebben jullie gepost?

Bespreek enkele van de voorbeelden die leerlingen op hun A3-vel hebben verzameld. 

Er is een risico op stereotypering. Om dit tegen te gaan, is het goed om door te vragen: wat weet je over de oorzaken van de genoemde problemen?

Oefening 2

Kies het Stadslab-probleem

In deze oefening bepalen leerlingen voor welk van deze thema's zij zich willen inzetten. Binnen het thema dat zij kiezen zullen zij zich gaan focussen op een specifiek probleem. Hoe tastbaarder het probleem is, hoe groter de kans is dat er daadwerkelijk een verschil gemaakt gaat worden.

Bijvoorbeeld: "Ik ga klimaatverandering oplossen" -> Klinkt nobel, maar dat is niet te doen. "Ik ga het schoolplein vrij van plastic proberen te krijgen" -> klinkt al een stuk behapbaarder. 

Kies jullie probleem

• Voor jezelf
  

Welk onderwerp vind jij het belangrijkst, en waarom? 

Neem 2 minuten de tijd om de verschillende onderwerpen te ranken.

 

• In je groepje

Neem 3 minuten de tijd om te bespreken welke onderwerpen jullie samen het belangrijkst vinden. Op basis daarvan kiezen jullie als groep één maatschappelijk probleem.

Hebben leerlingen hulp nodig? Je kunt vragen stellen als: ‘wat zijn onderwerpen die je echt onrechtvaardig vindt, waarvan je zou willen dat het anders is?’

Na vijf minuten check je of ieder groepje een maatschappelijk probleem gekozen heeft. 

Oefening 3

Het probleem in kaart brengen

Tijdens deze oefening gaan de leerlingen online op zoek naar meer informatie over het probleem. Hiervoor hebben zij een chromebook of laptop nodig. Daarbij zullen zij de vragen in hun werkboek invullen. 

Probleem in kaart brengen

1. Gebruik twee laptops per groepje en zoek informatie op over het gekozen probleem
   
2. Beantwoord de vragen op het werkblad
   

Tip! Bespreek kort met elkaar hoe jullie de vragen onderling verdelen 💡

Geef leerlingen de tijd om de vragen te beantwoorden. Let op hoe dit verloopt in groepjes en stuur bij waar nodig; behandelen leerlingen alle vragen gezamenlijk of splitsen zij de vragen op? Help waar nodig met het gebruiken van betrouwbare bronnen en zoektermen.

Het kan zijn dat leerlingen niet alle vragen kunnen beantwoorden binnen de tijd. Je kunt leerlingen ook een verkorte route laten bewandelen. Daarin beantwoorden zij in elk geval vraag 1 t/m 4, de andere vragen zijn dan ‘extra’ of huiswerk.

Afronding 

Beantwoord de vragen op het werkblad: 

1. Welk maatschappelijke probleem hebben jullie gekozen, en waarom? 
2. Wat heb je geleerd over het probleem dat je nog niet wist? 
3. Wat wil je nog meer over dit probleem te weten komen? 

Laat de leerlingen deze afrondende vragen invullen op het werkblad in hun werkboek. Eventueel kun je ter controle een aantal leerlingen bevragen over hun antwoorden voor je doorgaat met de vooruitblik op de volgende les. 

Vooruitblik

In de volgende les...

• Bereiden jullie een interview voor om meer over het onderwerp te weten te komen

Wat heb je altijd al over dit probleem willen weten? 

Gebruik een lege dia als je zelf nog informatie of opdrachten wil toevoegen