CONCEPT MARKT · VRAAG EN AANBOD
Vraag, aanbod en marktevenwicht
Examenstof economie havo
CONCEPT MARKT · VRAAG EN AANBOD
Vraag, aanbod en marktevenwicht
Examenstof economie havo
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: D1, D2, D3. Image credit: RobThinks / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
CONCEPT MARKT · VRAAG EN AANBOD
Wat ga je kunnen?
Ik kan met vraag- en aanbodlijnen uitleggen en berekenen hoe prijs en hoeveelheid op een markt tot stand komen.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden komen bij je op bij: de prijs van een product verandert?
Verwacht: duurder, goedkoper, kopen, aanbod, vraag, schaars, aanbieden, korting. Groepeer ze in een woordweb rond vraag en aanbod; die twee kanten werken we in deze les uit.
CONCEPT MARKT · VRAAG EN AANBOD
Een prijsdaling geeft een beweging langs de vraaglijn (A naar B)
De collectieve vraaglijn
De collectieve vraag is de gevraagde hoeveelheid van alle kopers samen.
Hoe hoger de prijs, hoe lager de gevraagde hoeveelheid: de vraaglijn daalt.
Verandert alleen de prijs van het product zelf, dan beweeg je langs de lijn.
Prijs daalt van 25 naar 15: de gevraagde hoeveelheid gaat van 30 naar 50.
Op de assen staan altijd prijs (verticaal) en hoeveelheid (horizontaal). Veelgemaakte fout: zeggen dat de vraag stijgt als de prijs daalt. Bij een prijsverandering stijgt de gevraagde hoeveelheid, de vraag (de lijn) blijft gelijk. Image credit: LessonUp Studio (eigen grafiek), CC0
CONCEPT MARKT · VRAAG EN AANBOD
Een hoger inkomen verschuift de vraaglijn naar rechts
Verschuiving van de vraaglijn
Bij elke prijs willen kopers nu meer of minder kopen: de hele lijn verschuift.
Oorzaken: inkomen, behoeften (smaak, trend), aantal vragers of prijs van andere producten.
Een duurder substituut: de vraag naar jouw product verschuift naar rechts.
Dit hoef je alleen verbaal en grafisch te kunnen, niet met een berekening.
Substituut: prijs van thee stijgt, vraag naar koffie verschuift naar rechts. Complement: prijs van printers stijgt, vraag naar inkt verschuift naar links. Veelgemaakte fout: een verschuiving verklaren met de prijs van het product zelf. Image credit: LessonUp Studio (eigen grafiek), CC0
De prijs van een ijsje stijgt. Wat gebeurt er met de vraaglijn naar ijsjes?
De lijn verschuift naar links
De lijn verschuift naar rechts
De lijn wordt een stuk vlakker
Niets, er is een beweging langs de lijn
Prijs van het product zelf: beweging langs de lijn. Verwachte fout: naar links verschuiven omdat de vraag daalt.
Vul in
Een prijsverandering geeft een beweging langs de vraaglijn; een stijging van het inkomen geeft een verschuiving van de lijn.
Let op het verschil tussen een beweging langs de lijn en een verschuiving van de lijn.
CONCEPT MARKT · VRAAG EN AANBOD
Kaasmarkt in Alkmaar: aanbieders en kopers komen samen
De collectieve aanbodlijn
Het collectieve aanbod is de aangeboden hoeveelheid van alle producenten samen.
Hoe hoger de prijs, hoe meer producenten willen aanbieden: de aanbodlijn stijgt.
Een prijsverandering van het product zelf geeft een beweging langs de aanbodlijn.
Een hogere prijs maakt het aantrekkelijker om meer te produceren en te verkopen.
Op de kaasmarkt komen aanbieders en kopers samen. Veelgemaakte fout: de aanbodlijn laten dalen omdat leerlingen de vraaglijn nog voor ogen hebben. Image credit: Raimond Spekking / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
CONCEPT MARKT · VRAAG EN AANBOD
Goedkoper produceren: aanbodlijn naar rechts, nieuw evenwicht E1
Verschuiving van de aanbodlijn
Bij elke prijs wordt er nu meer of minder aangeboden: de lijn verschuift.
Oorzaken: prijzen van productiefactoren, technologie, natuurlijke omstandigheden, aantal aanbieders.
Goedkoper produceren of meer aanbieders: aanbodlijn naar rechts.
Duurder produceren of een misoogst: aanbodlijn naar links.
Alleen verbaal en grafisch. In de grafiek verschuift de aanbodlijn naar rechts: de prijs daalt van E0 naar E1 en de hoeveelheid stijgt. De verschuiving in de plaat is illustratief, de syllabus vraagt hier geen berekening. Image credit: LessonUp Studio (eigen grafiek), CC0
Een tuinder koopt een machine waarmee hij goedkoper kan telen. Wat gebeurt er op de markt?
De aanbodlijn verschuift naar links
De aanbodlijn verschuift naar rechts
De vraaglijn verschuift naar rechts
Er is een beweging langs de aanbodlijn omhoog
Technologie verlaagt de kosten, bij elke prijs wordt meer aangeboden. Verwachte fout: de vraaglijn laten verschuiven.
Zet de redenering op volgorde (de vraag blijft gelijk)
Oorzaak, gevolg voor het aanbod, verschuiving, nieuw evenwicht. Verwachte fout: het nieuwe evenwicht voor de verschuiving zetten.
CONCEPT MARKT · VRAAG EN AANBOD
Evenwicht E bij P = 20 en Q = 40 (x 1000 stuks)
Het marktmodel en het evenwicht
Vraag: Qv = aP + b met a < 0. Aanbod: Qa = cP + d met c > 0.
Evenwicht als Qv = Qa. Voorbeeld: Qv = -2P + 80 en Qa = 3P - 20.
Gelijkstellen: -2P + 80 = 3P - 20, dus 100 = 5P en P = 20.
Invullen: Q = -2 x 20 + 80 = 40. Controle: 3 x 20 - 20 = 40.
P in euro, Q in duizenden stuks. Controleer altijd met beide formules. Veelgemaakte fout: de prijs als evenwichtshoeveelheid opschrijven of niet teruginvullen. Image credit: LessonUp Studio (eigen grafiek), CC0
CONCEPT MARKT · VRAAG EN AANBOD
Boven de evenwichtsprijs een overschot, eronder een tekort
Marktmechanisme: overschot en tekort
Volledige mededinging: veel vragers en aanbieders, niemand bepaalt de prijs alleen.
Prijs boven evenwicht: Qa > Qv, een overschot. De prijs daalt.
Prijs onder evenwicht: Qv > Qa, een tekort. De prijs stijgt.
P = 25: Qv = 30, Qa = 55, overschot 25. P = 15: Qv = 50, Qa = 25, tekort 25.
Controle: Qv(25) = -50 + 80 = 30; Qa(25) = 75 - 20 = 55. Qv(15) = -30 + 80 = 50; Qa(15) = 45 - 20 = 25. Zo vindt de markt het evenwicht via de prijs, dat is het marktmechanisme. Image credit: LessonUp Studio (eigen grafiek), CC0
CONCEPT MARKT · VRAAG EN AANBOD
Een nieuw marktevenwicht
Een verschuiving van vraag of aanbod geeft een nieuw evenwicht E1.
Vraag naar rechts: prijs en hoeveelheid stijgen. Vraag naar links: beide dalen.
Aanbod naar rechts: prijs daalt, hoeveelheid stijgt. Aanbod naar links: omgekeerd.
Verschuiven vraag en aanbod allebei, dan is vaak maar een uitkomst zeker.
Voorbeeld bij beide verschuivingen naar rechts: de hoeveelheid stijgt zeker, de prijs hangt af van welke verschuiving sterker is. Veelgemaakte fout: altijd een prijsverandering noemen.
Video: Marktevenwicht tekenen en berekenen (OsAcademie). Kijkvraag: welke stappen gebruikt de uitlegger om het evenwicht te berekenen en hoe controleer je het antwoord? Let op het gelijkstellen van Qv en Qa en het terug invullen.
Qv = -4P + 200 en Qa = 2P - 40. Wat is de evenwichtsprijs?
20 euro
60 euro
40 euro
240 euro
Gelijkstellen: -4P + 200 = 2P - 40, dus 240 = 6P en P = 40. Q = -160 + 200 = 40 en Qa = 80 - 40 = 40. Verwachte fout: 240 als antwoord, vergeten te delen.
Waarom stijgt de prijs bij een tekort op de markt?
Goed antwoord: kopers concurreren om te weinig producten, aanbieders kunnen een hogere prijs vragen; de gevraagde hoeveelheid daalt en de aangeboden stijgt tot Qv = Qa. Verwachte fout: alleen "omdat het schaars is".
Wat vond je het lastigst in deze les?
Langs de lijn of verschuiving van de lijn
De oorzaken van een verschuiving
Het evenwicht berekenen
Overschot, tekort en nieuw evenwicht
Gebruik de uitkomst om de examentraining te sturen.
Leg uit waarom de prijs naar het evenwicht beweegt.
Goed antwoord noemt overschot of tekort en dat de prijs daardoor daalt of stijgt tot Qv = Qa.
CONCEPT MARKT · VRAAG EN AANBOD
Begrippen (1/2)
collectieve vraaglijn: De gevraagde hoeveelheid van alle kopers samen bij elke prijs.
collectieve aanbodlijn: De aangeboden hoeveelheid van alle producenten samen bij elke prijs.
verschuiving langs de lijn: Gevolg van een prijsverandering van het product zelf.
verschuiving van de lijn: Gevolg van een andere factor dan de prijs, zoals inkomen of technologie.
marktmechanisme: De prijs past zich aan totdat vraag en aanbod gelijk zijn.
Deze slide heeft geen instructies
CONCEPT MARKT · VRAAG EN AANBOD
Begrippen (2/2)
evenwichtsprijs: De prijs waarbij Qv = Qa.
evenwichtshoeveelheid: De hoeveelheid die bij de evenwichtsprijs wordt verhandeld.
volledige mededinging: Veel vragers en aanbieders; niemand bepaalt de prijs alleen.
overschot: Aanbod groter dan vraag: de prijs ligt boven het evenwicht.
tekort: Vraag groter dan aanbod: de prijs ligt onder het evenwicht.
Deze slide heeft geen instructies