Vraag, aanbod en marktevenwicht (Economie havo), les 2: Examentraining

• newEditor
• Economie
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 4,5

Introductie

Examentraining met vragen over langs of verschuiving, verbaal redeneren, grafisch nieuw evenwicht en berekenen.

CONCEPT MARKT · VRAAG EN AANBOD

Examentraining

Vraag, aanbod en marktevenwicht: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: RobThinks / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

CONCEPT MARKT · VRAAG EN AANBOD

Wat ga je kunnen?

Ik kan examenvragen over verschuivingen, nieuw evenwicht en evenwichtsberekeningen beantwoorden.

CONCEPT MARKT · VRAAG EN AANBOD

Zo pak je een examenvraag aan

• 1. Lees: welk product, welke markt, wat verandert er precies?

• 2. Zoek: is het de prijs van het product zelf of een andere factor? Dat bepaalt langs of verschuiven.

• 3. Redeneer: welke lijn, welke kant, wat doet het nieuwe evenwicht met P en Q?

• 4. Reken of schrijf: gelijkstellen, P oplossen, Q invullen, controleren.

CONCEPT MARKT · VRAAG EN AANBOD

Punten A, B en C op de vraaglijnen Qv0 en Qv1

Vraagtype 1: langs of verschuiving?

• Een prijsverandering van het product zelf: beweging langs de lijn.

• Een andere oorzaak (inkomen, technologie): de lijn verschuift.

• In de grafiek: A naar B ligt op Qv0, A naar C gaat naar Qv1.

Image credit: LessonUp Studio (eigen grafiek), CC0

Het gemiddelde inkomen stijgt. Welke beweging past bij de grafiek met A, B en C?

A

Van A naar B

B

Van A naar C

C

Van B naar A

D

Van C naar A

Een hoger inkomen verschuift de vraaglijn naar rechts: A (Qv0) naar C (Qv1) bij dezelfde prijs. A naar B is een prijsdaling.

De prijs van het product daalt, de rest blijft gelijk. Welke beweging past?

A

Van A naar C

B

Van C naar A

C

Van A naar B

D

Van B naar C

Een prijsdaling is een beweging langs de vraaglijn Qv0, van A naar B. Verwachte fout: A naar C kiezen omdat de hoeveelheid ook stijgt.

CONCEPT MARKT · VRAAG EN AANBOD

Tomatenteelt in een moderne kas: technologie verlaagt de kosten

Vraagtype 2: verbaal redeneren, oorzaak en gevolg

• Noem steeds: welke lijn, welke kant, wat voor P en Q.

• Gebruik begrippen: aanbod, vraag, verschuiving, evenwichtsprijs.

• Schrijf kort: oorzaak, verschuiving, gevolg voor P en Q.

Image credit: Lance Cheung (USDA) / Wikimedia Commons, publiek domein

Stel: de gasprijs stijgt flink. Tomatentelers stoken in kassen gas. Wat gebeurt er op de tomatenmarkt?

A

Aanbod naar links: prijs stijgt, hoeveelheid daalt

B

Aanbod naar rechts: prijs daalt, hoeveelheid stijgt

C

Vraag naar links: prijs daalt, hoeveelheid daalt

D

Langs de aanbodlijn: prijs en hoeveelheid stijgen

Gas is een productiefactor: kosten omhoog, aanbodlijn naar links. Verwachte fout: een beweging langs de lijn noemen.

Zonnepanelen worden goedkoper te maken: gevolg voor P en Q?

Goed antwoord: technologie verlaagt de kosten, aanbodlijn verschuift naar rechts, evenwichtsprijs daalt en evenwichtshoeveelheid stijgt (vraag gelijk). Verwachte fout: de vraaglijn laten verschuiven.

CONCEPT MARKT · VRAAG EN AANBOD

Aanbodlijn verschuift van Qa0 naar Qa1 (naar links)

Vraagtype 3: grafisch een nieuw evenwicht

• Teken of bekijk de oude lijnen en het oude evenwicht E0.

• Verschuif alleen de lijn die door de oorzaak verandert.

• Lees het nieuwe snijpunt: hoger of lager, meer of minder.

Image credit: LessonUp Studio (eigen grafiek), CC0

Door droogte mislukt een deel van de oogst: de aanbodlijn verschuift naar links. Wat gebeurt er met het evenwicht?

A

Prijs daalt, hoeveelheid stijgt

B

Prijs stijgt, hoeveelheid daalt

C

Prijs en hoeveelheid stijgen

D

Prijs en hoeveelheid dalen

Aanbod naar links bij gelijke vraag: het nieuwe snijpunt ligt hoger en meer naar links. Verwachte fout: denken dat beide stijgen.

Het aantal vragers daalt: de vraaglijn verschuift naar links. Wat gebeurt er met het evenwicht?

A

Prijs stijgt, hoeveelheid daalt

B

Prijs daalt, hoeveelheid stijgt

C

Prijs en hoeveelheid stijgen

D

Prijs en hoeveelheid dalen

Vraag naar links bij gelijk aanbod: het snijpunt schuift langs de aanbodlijn omlaag. Verwachte fout: de prijs laten stijgen.

CONCEPT MARKT · VRAAG EN AANBOD

Vraagtype 4: het evenwicht berekenen

• Stel Qv = Qa en los P op.

• Vul P in een van de formules in voor Q en controleer met de andere.

• Omzet = P x Q. Overschot of tekort: vergelijk Qa en Qv bij een gegeven prijs.

Qv = -3P + 150 en Qa = 2P - 10 (P in euro). Bereken de evenwichtsprijs.

A

32 euro

B

28 euro

C

54 euro

D

160 euro

-3P + 150 = 2P - 10, dus 160 = 5P en P = 32. Q = -96 + 150 = 54; Qa = 64 - 10 = 54. Verwachte fouten: 140/5 = 28 door een rekenfout, of de hoeveelheid 54 noemen.

Zelfde markt, P = 40. Bereken Qv en Qa en benoem de situatie.

Qv = -3 x 40 + 150 = 30. Qa = 2 x 40 - 10 = 70. Aanbod is groter: overschot van 40, dus de prijs daalt richting 32.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Langs of verschuiving

2

Verbaal redeneren

3

Grafisch nieuw evenwicht

4

Het evenwicht berekenen

Herhaal het vraagtype met de meeste stemmen.

CONCEPT MARKT · VRAAG EN AANBOD

Tips voor op het examen

• Bepaal eerst of het de prijs van het product zelf is of een andere oorzaak.

• Noem altijd de lijn, de richting en het gevolg voor prijs en hoeveelheid.

• Controleer een evenwichtsberekening door P in beide formules in te vullen.

• Verschuivingen hoef je niet te berekenen, wel verbaal en grafisch uit te leggen.