Argumenten herkennen
Argumenten herkennen
Deze les is een herhaling van kernbegrippen uit de theorie van argumenteren: standpunt, expliciet/impliciet standpunt, soorten argumenten, signaalwoorden, argumentvolgorde, tegenargument en weerlegging.
Lesdoel
Ik kan in een overtuigende tekst het standpunt, de argumenten en de weerlegging herkennen en benoemen.
Deze slide heeft geen instructies
Aan welke woorden herken je een sterk standpunt?
Gebruik de woordwolk om voorkennis te activeren. Vraag kort door op woorden als mening, argument, overtuigen, signaalwoord en conclusie.
Standpunt
De essentie van een overtuigende tekst is het standpunt.
Een standpunt is de mening, gedachte, visie of die een schrijver wil verdedigen.
Daarom is het standpunt vaak een deel van de hoofdgedachte.
Zonder standpunt is er geen echte overtuigingspoging.
Benadruk dat leerlingen standpunt en onderwerp niet moeten verwarren: het onderwerp is waar de tekst over gaat, het standpunt is wat de schrijver daarvan vindt.
Waar staat het standpunt vaak?
Soms in de titel of inleiding.
In de inleiding staat dan al een duidelijke mening of visie.
In het slot komt het standpunt vaak terug als conclusie.
Maak duidelijk dat de plaats kan verschillen per tekst, maar dat titel, inleiding en slot de eerste plekken zijn om te zoeken.
Signalen van een standpunt
Een standpunt herken je vaak aan formuleringen zoals volgens mij, mijns inziens, ik denk dat, mijn conclusie is dat, dus, daarom, kortom en aan werkwoorden zoals vinden en moeten.
Wijs erop dat signaalwoorden helpen, maar niet verplicht zijn: een standpunt kan ook zonder zulke woorden worden geformuleerd.
Expliciet of impliciet
Een standpunt kan expliciet zijn: het staat er letterlijk.
Een standpunt kan ook impliciet zijn: je moet het afleiden.
Dat gebeurt bijvoorbeeld via een retorische vraag of een vergelijking.
Laat leerlingen beseffen dat impliciete standpunten vaak sterker verstopt zitten en dus interpretatie vragen.
Impliciet standpunt afleiden
Retorische vraag
‘Vertaalde literatuur mag niet op je lijst. Alsof Eus en Saskia Noort beter schrijven dan auteurs als Michel Houellebecq, Virginia Woolf of Philip Roth.’
Afgeleid standpunt: Het gaat om de kwaliteiten van de schrijver, niet om de vraag of het boek vertaald is.
Vergelijking
‘Het is toch raar dat je geen vertaalde klassiekers, zoals Moby Dick, op je boekenlijst voor Nederlands mag zetten?’
Afgeleid standpunt: Ik vind dat je ook vertaalde klassiekers op de boekenlijst voor Nederlands mag zetten.
Benadruk dat de letterlijke zin niet altijd het standpunt is; soms moeten leerlingen de onderliggende mening volledig formuleren.
Welke formulering bevat een impliciet standpunt?
Volgens mij is lezen belangrijk.
Lezen moet op school centraal staan.
Het is toch raar dat lezen straf voelt?
Mijn conclusie is dat lezen helpt.
De retorische vraag suggereert een mening zonder die letterlijk uit te spreken; de andere opties formuleren het standpunt expliciet.
Standpunt herkennen
Een standpunt is de mening die een schrijver wil verdedigen. Het staat soms in de inleiding of in het slot. Soms is het niet letterlijk geformuleerd, maar impliciet en moet je het zelf afleiden.
Controleer of leerlingen standpunt niet verwarren met onderwerp en expliciet niet verwarren met impliciet.
Hoe maak je van een retorische vraag een volledig standpunt?
Goed antwoord bevat: een afgeleide mening in volledige vorm, bijvoorbeeld dat vertaalde klassiekers wél op de lijst mogen of dat kwaliteit belangrijker is dan de taal van uitgave.
Argumenten
Om anderen te overtuigen van een standpunt gebruikt een schrijver of spreker argumenten.
Een argument geeft een reden om het standpunt te aanvaarden.
Zonder argument blijft een standpunt alleen een bewering.
Deze slide heeft geen instructies
Feitelijk argument
Een feitelijk argument kun je controleren.
Je kunt nagaan of het waar of niet waar is.
Voorbeeld bij het standpunt De regering moet een landelijk vuurwerkverbod instellen:
- Tijdens de twee coronajaarwisselingen met verbod werden gemiddeld ruim 500 vuurwerkslachtoffers behandeld.
- In de drie jaren daarvoor ging het om bijna 1200 mensen.
Leg uit dat controleerbaarheid centraal staat: niet of iedereen het ermee eens is, maar of het feit te verifiëren is.
Waarderend argument
Een waarderend argument bevat een waardeoordeel.
Niet iedereen hoeft het daarmee eens te zijn.
Voorbeeld bij hetzelfde standpunt:
- De hoge druk op de huisartsenposten en de spoedeisende hulp in de oudejaarsnacht moet omlaag.
Laat zien dat woorden als 'moet', 'onacceptabel', 'goed' of 'slecht' vaak wijzen op een waarderend argument.
Waarderend argument met subargument
Een waarderend argument wordt soms onderbouwd met een feitelijk subargument.
Standpunt: In het hoger onderwijs moet op korte termijn een aanpak komen om de mentale gezondheid van studenten te verbeteren.
Waarderend argument: Het is onacceptabel dat veel studenten psychische klachten hebben.
Feitelijk subargument: De landelijke monitor uit 2021 meldt onder meer 97% stress, 50% veel stress en 80% eenzaamheid.
Benadruk het verschil tussen argument en subargument: het subargument ondersteunt niet direct het standpunt, maar het argument erboven.
Welk voorbeeld is een waarderend argument?
Bij het verbod waren er 500 slachtoffers.
De druk op de spoedzorg moet omlaag.
De monitor meldt 80% eenzaamheid.
Het aantal meldingen daalde sterk.
Een waarderend argument bevat een oordeel of norm, hier zichtbaar in 'moet omlaag'. De andere opties zijn controleerbare feiten.
Soorten argumenten
Een feitelijk argument kun je controleren op waarheid. Een waarderend argument bevat juist een waardeoordeel. Soms wordt zo'n argument ondersteund met een feitelijk subargument.
Laat leerlingen uitleggen waarom een subargument niet rechtstreeks het standpunt ondersteunt, maar eerst het argument erboven.
Wat helpt jou het meest om feitelijk en waarderend te onderscheiden?
cijfers
signaalwoorden
waardeoordelen
context
Deze slide heeft geen instructies
Volgorde van standpunt en argument
Een argument kan vóór het standpunt staan.
Een argument kan ook ná het standpunt staan.
De inhoudelijke relatie blijft hetzelfde: het argument ondersteunt het standpunt.
Deze slide heeft geen instructies
Twee mogelijke volgordes
Argument → standpunt
Docenten moeten stoppen met het pushen van lezen, want lezen is pas leuk als het op vrijwillige basis gebeurt.
Lezen is pas leuk als het op vrijwillige basis gebeurt, dus docenten moeten stoppen met het pushen ervan.
Standpunt → argument
Gebruik deze slide om leerlingen te laten zien dat signaalwoorden helpen om de richting van de redenering te bepalen.
Redengevende signaalwoorden
aangezien, immers, namelijk, omdat, want
Ook na een dubbele punt kan een argument volgen.
Zulke signalen helpen je het argument sneller te herkennen.
Wijs erop dat signaalwoorden aanwijzingen zijn, geen absolute garanties; de inhoud moet altijd meegelezen worden.
Signaalwoorden van een voorbeeld
De onderbouwing van een argument volgt soms na woorden als bijvoorbeeld, dat wil zeggen, denk aan, neem, ter illustratie, zo en zoals.
Benadruk dat voorbeelden meestal niet het standpunt zelf vormen, maar dienen als ondersteuning van een argument.
Welk signaalwoord kondigt meestal een argument aan?
zoals
want
toch
kortom
'Want' is redengevend. 'Zoals' leidt vaak een voorbeeld in, 'toch' kan tegenstellend zijn en 'kortom' wijst eerder op een conclusie of standpunt.
Volgorde en signalen
Een argument kan vóór het standpunt staan: lezen is pas leuk op vrijwillige basis, dus docenten moeten stoppen met pushen. Het kan ook erna staan: docenten moeten stoppen met pushen, want lezen is pas leuk op vrijwillige basis. Woorden als bijvoorbeeld en zoals leiden vaak een voorbeeld in.
Bespreek dat de inhoudelijke relatie gelijk blijft, ook als de volgorde van standpunt en argument verandert.
Tegenargument
Een tegenargument ontkracht een standpunt of een argument.
Het laat zien waarom een redenering niet overtuigend genoeg is.
Vaak wordt een tegenargument aangekondigd met een tegenstellend signaalwoord.
Deze slide heeft geen instructies
Tegenstellende signaalwoorden
maar, toch, daarentegen, hoewel, aan de andere kant, tegenover
Deze woorden kunnen aangeven dat er een tegenargument of een andere kant van de zaak volgt.
Niet elk gebruik van deze woorden leidt automatisch tot een tegenargument, maar ze zijn wel belangrijke signalen bij argumentatieanalyse.
Weerlegging
‘Daar staat tegenover dat niet veel leerlingen uit vrije keuze een boek gaan lezen; een stok achter de deur is blijkbaar nodig.’
Weerlegging van een argument
Weerlegging van een standpunt
‘Maar dwang heeft nooit iets opgeleverd. De kans bestaat dan juist dat mensen het tegenovergestelde gaan doen: geen boek lezen.’
Leg uit dat de ontkrachting van een argument ook wel een weerlegging heet. Maak onderscheid tussen aanval op het standpunt en aanval op de ondersteuning.
Wat doet een tegenargument?
Het geeft een voorbeeld.
Het vat de tekst samen.
Het ontkracht een redenering.
Het noemt het onderwerp.
Een tegenargument richt zich tegen een standpunt of argument en maakt de redenering minder overtuigend.
Wat is het verschil tussen een weerlegging van standpunt en argument?
Goed antwoord bevat het onderscheid: weerlegging van een standpunt valt de conclusie of mening zelf aan; weerlegging van een argument valt de ondersteuning of reden aan.
Hoe zeker voel je je nu over het herkennen van argumentatie?
Deze slide heeft geen instructies
Wat is één inzicht uit deze les dat je wilt onthouden?
Laat leerlingen concreet noemen welk begrip of onderscheid zij meenemen, bijvoorbeeld impliciet standpunt, waarderend argument of weerlegging.
Welk onderdeel vond je het lastigst en waarom?
Mogelijke thema’s: impliciet standpunt afleiden, feitelijk versus waarderend onderscheiden, of tegenargument en weerlegging uit elkaar houden.
Begrippenlijst
standpunt - de mening of visie die een schrijver verdedigt
hoofdgedachte - de belangrijkste boodschap van een tekst
expliciet - letterlijk en rechtstreeks geformuleerd
impliciet - indirect geformuleerd; je moet het afleiden
argument - een reden ter ondersteuning van een standpunt
feitelijk argument - een controleerbaar argument
waarderend argument - een argument met een waardeoordeel
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
subargument - een argument dat een ander argument ondersteunt
redengevend signaalwoord - woord dat een reden of argument aankondigt
tegenargument - argument dat een standpunt of argument ontkracht
tegenstellend signaalwoord - woord dat een tegenstelling of andere kant aankondigt
weerlegging - ontkrachting van een standpunt of argument
retorische vraag - vraag die bedoeld is om een mening te suggereren
vergelijking - formulering waarmee een impliciet standpunt duidelijk kan worden
Deze slide heeft geen instructies