H3 Imperium Romanum
H3 Imperium Romanum
Het Romeinse rijk
Lesduur is: 40 minOnderdelen in deze les
H3 Imperium Romanum
Het Romeinse rijk
Even op een rijtje
Periode: de oudheid
Tijdvak: Tijd van Grieken en Romeinen
3000 v. Chr - 500 n. Chr
4.1 Van stadstaat tot wereldrijk
Hoe het Romeinse rijk zo groot werd
En nu echt....
Rome was een dorp langs de rivier de Tiber. De Etrusken (toen het machtigste volk in dat gebied) maakten van Rome een stadstaat. De ligging langs de rivier was gunstig voor de handel. Rome werd steeds groter en rijk. Uiteindelijk versloegen de Romeinen de Etrusken.
Daarna breidden ze hun macht uit over heel Italië.
Imperium
Imperium = rijk
Door veel veroveringen was het Romeinse Rijk in 117 n. Chr. op zijn grootst. Het succes van de veroveringen kwam vooral door het sterke leger van Rome. Soldaat werd een beroep met een salaris. Ze oefenden veel en konden goed samenwerken. De Romeinen legden overal stenen wegen aan, zo konden de legers zich snel verplaatsen. Er lag in totaal 80.000 km aan weg in het Romeinse rijk. Langs de weg lag elke 25 kilometer een herberg waar boodschappers konden uitrusten. Iemand die een boodschap tussen Rome en het leger bracht legde 80 km per dag af te paard en soms het dubbele.
Nakijken opdr 1 t/m 3 blz 87 werkboek
a. stadstaat = stad + omliggend platteland met een eigen bestuur.
b. er lag een Griekse kolonie (Neapolis) vlakbij Rome
a. 16 eeuwen (op de maquette staat Rome in de 4e eeuw na Chr en hij is gemaakt in de 20e eeuw. 20-4=16)
b. eens, omdat er nog veel resten staan dus het is duidelijk dat het er vroeger waarschijnlijk zo uitzag als op de maquette
Nakijken opdr 1 t/m 3 blz 87 werkboek
3
a. ruilmiddel: geld, dat maakte kopen en verkopen makkelijker
transport: wegen van steen, hierdoor kon er meer en sneller vervoerd worden.
veiligheid: door het leger was het veilig en konden handelaren goed reizen
b. Graan
Leren van de Grieken
De Romeinen bewonderden de Griekse cultuur. Ze hadden van de Grieken al het alfabet en het gebruik van geld overgenomen. In 146 v. Chr veroverden de Romeinen Griekenland. Ze namen Griekse geleerden, artsen, architecten en kunstenaars als slaaf mee naar Rome. Daar bouwden ze tempels, maakten de beelden of kunst voor de Romeinen. Zo ontstond de Grieks-Romeinse cultuur, die we ook wel de klassieke cultuur noemen.
Ze namen ook Griekse goden over en gaven deze andere namen. Zeus werd de oppergod Jupiter. De god van de zee; Poseidon noemden de Romeien Neptunus. De God van de oorlog, Mars was heel belangrijk.
Welke Griekse elementen herken je in dit gebouw?
Wat is typisch Romeins?
750 v. Chr - 509 v. Chr. Koninkrijk
Rome begon als een monarchie. In totaal heeft Rome 7 koningen gehad. De laatste koning werd door het volk weggejaagd omdat hij een slechte koning was.
De Romeinen spraken af dat de macht nooit meer in handen mocht komen van 1 persoon en niet meer mocht overgaan van vader op zoon.
509 v. Chr. Rome wordt een Republiek
Rome werd dus een republiek (een land zonder koning). Rome werd als volt bestuurd:
Senaat; een vergadering van rijke en belangrijke mannen, zij gaven advies aan de consuls
2 consuls, zij waren het hoofd van de senaat en werden ieder jaar gekozen door het volk
Voor allerlei banen in het bestuur werden er verkiezingen gehouden. Alleen Romeinse burgers hadden stemrecht, vrouwen mochten niet stemmen en konden ook niet gekozen worden. Rome was een aristocratie.
27 v. Chr - 476 n. Chr Rome wordt een keizerrijk
De Romeinen veroverden een groot rijk. Succesvolle generaals van het leger waren daarom erg populair. Julius Caesar was zo'n succesvolle generaal. Hij veroverde Gallië (Frankrijk). Julius Caesar werd verkozen tot consul.
Maar er waren meer succesvolle generaals die ook allemaal meer macht wilden. Er ontstond strijd en oorlog tussen deze generaals (burgeroorlog). De Senaat benoemde Julius Caesar tot dictator.
Julius Caesar
In 44 v. chr. werd hij zelfs dictator voor het leven. Maar dat was eigenlijk niet wat de Romeinen wilden. Ze hadden niet voor niets de laatste koning weggejaagd. Tijdens een vergadering van de Senaat werd Julius Caesar daarom vermoord.
Keizer Augustus
Na de moord op Caesar kwam er weer oorlog. De geadopteerde zoon van Julius Caesar, Octavianus, wist een einde te maken aan de oorlog. Octavianus werkte goed met de Senaat samen. Hij kreeg de bijnaam 'Augustus' (de verhevene). Hij werd de eerste keizer van Rome. Hij gebruikte de achternaam van zijn vader als titel: Caesar Augustus.
Pax Romana
Onder keizer Augustus kwam er weer rust en vrede. Er was ruim 200 jaar lang vrede (van 27 v. Chr. tot 180 n. chr.) in het rijk. Deze vrede noemen we de Pax (vrede) Romana (Romeinse). Hoe kwam dit:
De Romeinen zorgden ervoor dat hun vijanden verdeeld bleven, ze steunden het ene volk of trokken een ander volk voor. Zo zouden ze nooit samenspannen tegen de Romeinen.
Overwonnen volken mochten hun eigen cultuur en eigen goden houden. Daardoor accepteerden zij de Romeinse overheersing sneller.
Bij het Romeinse rijk horen had voordelen, je kon overal handelen, reizen of meevechten in het leger.
27 v. Chr - 476 n. Chr: Het keizerrijk
Naast de keizers daarna bleef de Senaat altijd belangrijk ze gaven advies aan de keizer. Goede keizers werkten samen met de Senaat, het leger en het volk. Slechte keizers werden vaak vermoord.
In 476 n. Chr. werd de laatste keizer in Rome afgezet, zijn naam was Romulus Augustulus. Hierna houdt het Romeinse Rijk in Europa op te bestaan.
Schrijf over in je schrift
Aan de slag
Ruim je laptop op
Ga naar blz 46/47 in het tekstboek
Ga naar blz 87 t/m 91 in het werkboek
Maak opdrachten 1, 3, 5, 6, 7, 11
Dit wordt huiswerk voor de volgende les
Nakijken blz 89 werkboek 5, 6, 7, 11
a. monarchie, democratie, monarchie
b. een slechte alleenheerser die mensen onderdrukt
c. Als je teveel macht kreeg dan kwam jouw naam veel voor bij het ostracisme en werd je voor 10 jaar verbannen uit de stad.
d. wel-> die kan snel de orde herstellen
niet -> die geeft de macht niet meer terug aan het volk
e. hoeft niet
Nakijken blz 89 werkboek 5, 6, 7, 11
a. Hij steunde soms het ene volk tegen het andere of gaf sommige volken meer rechten. Zo waren ze altijd tegen elkaar aan het strijden en nooit tegen de Romeinen.
b. - ze waren bang dat hij koning zou worden
- ze wilden zelf de macht hebben
a. Peace
b. Laatste hokje
c. De achternaam van Caesar werd als titel gebruikt door Augustus en iedereen daarna
Nakijken blz 89 werkboek 5, 6, 7, 11
d. Caesar: om zijn vader te eren
Augustus: de Verhevene was een eretitel
a. veroveringen
b. monarchie, republiek, keizerrijk
c. Julius Caesar en keizer Augustus
Nakijken blz 89 werkboek 5, 6, 7, 11
d + e
stadstaten: Rome begon zelf ooit als stadstaat
koninkrijk: Rome was meer dan 200 jaar een koninkrijk
democratie: het volk kon meebeslissen via de senaat
bouwkunst: mix van Grieks en Romeins werd de klassieke cultuur
godsdienst: ze namen de Griekse goden over en gaven ze andere namen
taal: ze namen het Griekse alfabet over en maakten hier Latijn van
3.2 langs de Limes
Limes: de Noord-grens
Het Romeinse rijk was heel groot. Vaak kozen de Romeinen een natuurlijke grens voor hun rijk zoals een zee, een rivier of bergen. Waar dat niet kon bouwden ze een grens. Dit was vooral bovenaan hun rijk dus Nederland, Duitsland enz. Deze grens heet de limes en ze bouwden er ook forten. Er kwamen ook handelaren en er ontstonden steden aan de grens.
Romeinen in Nederland
De Romeinen noemden het gebied waar Nederlanders en Duitsers woonden Germania inferior en de bewoners Germanen. De mensen in Limburg, België en Frankrijk noemden ze Galliërs.
Romanisering
Mensen langs de limes handelden veel met de Romeinen. Ze namen ook veel van de Romeinse cultuur over zoals de bouwstijl, taal en het geloof. Dit overnemen van de Romeinse cultuur noemen we romanisering. Je wordt dan langzaam Romein. Vooral rijkere mensen wilden op de Romeinen lijken. Ze droegen dezelfde kleding en gingen naar het badhuis. Armere mensen hielden vaak hun eigen cultuur.
Van de Romeinen namen we het gebruik van geld over.
Nederland aan de limes
Bataafse opstand
Opstand van de Bataven | Schooltv
Overwonnen gebieden werden een Romeinse provincie. Ze moesten grond afstaan of belasting betalen én soldaten leveren voor het Romeinse leger. Soms kwamen de bewoners in opstand. In 69 n. Chr kwamen de Bataven in opstand tegen de Romeinen. Dit gebeurde niet vaak omdat de Romeinen redelijk verdraagzaam waren. Overwonnen volken mochten hun eigen cultuur en goden behouden als ze daarnaast ook de Romeinse goden en Romeinse keizer vereerden.
Aan de slag
werkboek blz 93/94/95
Maak opdr 4, 7, 8, 10
blz 93 werkboek nakijken 4, 7, 8, 10
Het is moerassig en er wonen weinig mensen. Het zijn hier vooral boeren en ze hebben hier geen badhuizen of tempels. Ze hebben hele andere goden. De mensen hier zijn wel vriendelijk tegen ons, we handelen met hen. Ik kan hier ook nieuwe spullen kopen.
b. Germany (Duitsland in het Engels)
c. De lage landen of Neder (laag) land
7a. Dat mensen de Romeinse cultuur overnemen
b. Omdat Noord-Nederland niet bij het Romeinse rijk hoorde
blz 93 werkboek nakijken 4, 7, 8, 10
a. Mensen zullen minder snel in opstand komen als het leger geleid wordt door mensen van hun eigen volk.
Mensen die een erebaan in het leger krijgen zijn tevreden en komen minder snel in opstand.
b. Hij werd rijk en had aanzien
c. Andere volken wisten zo veel van de Romeinse vechttechnieken
10.A voordeel: schrift, handel, kennis en techniek, bouwkunst, relaties
nadeel: oorlog, bezetting, opstanden
3.3 Brood en spelen
Staat die ook buiten het eigen grondgebied veel macht heeft
RIjk
Imperium
Kolonie
Stadstaat
Waarom waren stenen wegen zo belangrijk voor de Romeinen?
De Romeinse samenleving
In het Romeinse Rijk was de samenleving verdeeld in verschillende groepen. Vaak gebaseerd op rijkdom of je familie.
Patriciërs
Bovenaan stonden de Patriciërs.
Deze rijke Romeinen hadden vaak grote boerderijen met een villa. Op het land werkten slaven. Ze hadden hoge banen in de Senaat.
Plebejers
De plebejers waren het gewone volk. Ze waren burger maar hoorden niet bij de elite (patriciërs). Ze hadden vaak een eigen boerderij, eigen werkplaats of dreven handel.
Proletariërs
Dit waren de armen, ze hadden geen grond of eigen bezit. De Romeinen noemden hen proletariërs omdat zij alleen kinderen (proles in Latijn) bezaten. Ze werkten als knecht op het land of in werkplaatsen. Ze woonden in armoedige flats die maar 1 kamer hadden en geen luxe.
Slaven
Helemaal onderaan in de samenleving stonden slaven. Ze waren het bezit van iemand. Griekse slaven waren vaak leraar. Huisslaven deden het huishouden of kookten maar de meeste slaven deden het zware werk. Ze werkten op het land, in de mijnen of vochten als gladiator.
Brood en spelen
De armen en gewone mensen vormden de grootste groepen in de samenleving. Het was voor de rijken dus belangrijk om hen rustig te houden en opstanden te voorkomen. Daarom organiseerden ze gladiatorengevechten die gratis toegankelijk waren voor iedereen, ze deelden er ook gratis brood uit.
Neem over in je schrift
De Romeinse samenleving
Aan de slag
werkboek blz 97/98/99/100
Maak opdr 1, 2, 3, 5, 6, 10, 11
blz 97 werkboek nakijken opdr 1, 3, 5, 6, 10, 11
a. Steden, daar leven mensen niet van landbouw maar van handel en ambachten
b. vrouwen, vreemdelingen, slaven
c. Mannen uit rijke en belangrijke families
3. a. verwaarloosde grond van boeren opkopen die weg waren als soldaat.
b. arm: flat, tijdelijke baantjes
rijk: platteland, senator of baantje in bestuur
c. ze hadden hun stem nodig en wilden geen opstand
d. hij geeft geld en bescherming in ruil dat jij op hem stemt
blz 97 werkboek nakijken opdr 1, 3, 5, 6, 10, 11
a. Brood: gratis voedsel tijdens de spelen
spelen: gratis vermaak
b. overeenkomst: groot, tribunes
verschil: geen gevechten tot de dooda. kind zijn van een slavin, door schulden jezelf moeten verkopen, veroverd zijn door de Romeinen
b. zwaar werk: in de mijn werken, gladiator zijn
licht werk: leraar, architect
c. ze bewonderden de Griekse cultuur en kennis
d. Slaaf die door zijn meester vrijgelaten werd
e. stelling 1 en 2 zijn beide onjuist
blz 97 werkboek nakijken opdr 1, 3, 5, 6, 10, 11
1= proletariërs
2 = patriciërs (groot grondbezitters)
3= plebejers
4 = vrijgelatenene
5 = slaven
6 = patriciërs/ plebejers
b hoeft nietgroot, want: er waren rijke Romeinen in villa's maar ook veel armen en slaven en die hadden niks te zeggen.
groot, want: sommigen deden licht werk als leraar of architect terwijl anderen zwaar werk deden in de mijn of als gladiator vochten.
groot, want onvrijen hadden geen burgerrechten en geen vrijheid
3.4 het Christendom
het ontstaan en de groei van de Christendom
Joden in Judea
In 63 v. Chr veroverden de Romeinen het huidige Palestina. Toen heette dit gebied Judea en de Romeinen maakten er een Romeinse provincie van. In Judea woonden Joden, zij geloofden maar in 1 god (monotheïsme) terwijl de Romeinen in meerdere goden geloofden. Dit leidde tot de Joodse opstand in 66 na Chr. De Romeinen verwoestten de Joodse tempel.
Jezus van Nazareth
Jezus was een man die woonde in Judea. Hij vertelde dat hij de zoon van god was en dat hij de boodschap van god aan de mensen kwam brengen. Hij zei dat er maar 1 god was en dat mensen die goed leefden later naar de hemel gingen. Hij kreeg veel aanhangers. De Romeinen wilden van hem af en doodden hem aan het kruis.
verspreiding
na zijn dood verspreidden trouwe volgelingen van Jezus zijn boodschap verder. De volgelingen van jezus worden Christenen genoemd omdat jezus de Christus (verlosser) werd genoemd.
Door de goede wegen konden de boodschappers van Jezus makkelijk reizen en zijn boodschap verspreiden.
verspreiding
Het Christendom sprak vooral armen, vrouwen en slaven aan omdat iedereen in het geloof gelijk was. Maar het was gevaarlijk om Christen te zijn. De Romeinen waren verdraagzaam als je maar ook hun staatsgoden en de keizer vereerde. Maar de Christenen kenden maar 1 god. De Romeinen vervolgden en doden de Christenen.
Staatsgodsdienst
Toch groeide het aantal Christenen. De Christenen waren goed georganiseerd, de leider van een groep christenen in een stad heette een bisschop. De belangrijkste bisschop, die van Rome, was de Paus (betekent vader). Hier rechts de huidige paus Leo.
Keizer Constantijn wordt Christen
Kiezer Constantijn had een droom en zag daarin het teken van god. Hij besloot Christen te worden. Hij zorgde voor godsdienstvrijheid in het Romeinse Rijk. Iedereen mocht voortaan zijn eigen geloof kiezen.
In 394 na Chr was keizer Theodosius aan de macht. Hij maakte van het Christendom een staatsgodsdienst, alle andere geloven werden nu verboden. Het Christendom verspreidde zich nu over het hele Romeinse Rijk.
Aan de slag
tekstboek blz 52
werkboek blz 102
Maak opdr 2, 5, 7, 10, 12
Blz 102 werkboek nakijken opdr 2, 5, 7, 10, 12
2.a. De Romeinen veroverden het gebied waar zij woonden
b. De Romeinen
c. hokje 1 + 2
d. hij werd gekruisigd
e. opstandige slaven
f. bedreiging, aanhangers, Christenen
5.a. keizer Nero, straffen
b. Hij was keizer, hij strafte Christenen
c. omdat je dit niet kunt controleren, christenen zullen hier anders over denken
Blz 102 werkboek nakijken opdr 2, 5, 7, 10, 12
7.a oorzaken, wegen, gevolg, reizen, vrouwen, slaven
b. alleen stelling 1 is juist
10. a. omdat hij een visioen had dat god hem zou steunen om te winnen en hij won.
b. wegwassen van je zonden
c. Hokje 1 en 4
goden, Jodendom, Christendom, Islam, Palestina, rijk, wegen, vrouwen, slaven, vervolgden, Constantijn, verboden, staatsgodsdienst, feiten, schrijver/maker, vergelijken
3.5 Het einde van het Romeinse rijk
Splitsing van het rijk, vandalen en het einde
Problemen
Eind 300 na Chr waren er veel problemen in het Romeinse rijk. De grenzen konden niet meer goed verdedigd worden en volken van buiten het rijk staken steeds vaker de grens over en plunderden dorpen in het Romeinse Rijk.
Er werd besloten om het Romeinse Rijk in 2 delen te splitsen elk met een eigen hoofdstad en keizer. Het West-Romeinse rijk met een keizer in Rome en het Oost- Romeinse Rijk met een keizer in Constantinopel (nu Istanbul in Turkije). In het Westen spraken ze Latijn en in het Oosten Grieks.
In het Westen bleven veel problemen en burgeroorlogen spelen.
Slide tekst
De grote volksverhuizingen en Vandalen in Rome
Vanaf 373 na Chr vielen de Hunnen het West-Romeinse rijk binnen. Iedereen was bang van de Hunnen. Mensen sloegen op de vlucht. Miljoenen mensen verplaatsen zich binnen het Romeinse rijk. We noemen dit de tijd van de grote volksverhuizingen.
De Vandalen plunderden de Romeinse stad Trier (Duitsland), de soldaten konden hen niet tegenhouden. In 476 na Chr. werd de laatste Romeinse keizer door de Germanen afgezet. Er kwam geen nieuwe keizer meer, het West-Romeinse rijk was voorbij.
En toen?
Het Oost-Romeinse rijk bleef daarna nog bijna 1000 jaar bestaan, in 1453 werd de hoofdstad Constantinopel door de Ottomaanse sultan Mehmet II veroverd en dat was het einde van het Oost-Romeinse rijk.
Veel dingen van de Romeinen zijn er nog zoals aquaducten, riolering, bouwwerken, de taal en het Christendom.
Aan de slag
tekstboek blz 54/55
werkboek 106
maak opdr: 2, 3, 4, 6, 7, 10
Blz 106 werkboek nakijken opdr 2, 3, 4, 6, 7, 10
2.a. Hij splitste het rijk in 2 delen
b. Oost-Romeinse rijk - Constantinopel - Grieks
West -Romeinse rijk - Rome- Latijn
3. a intern: slecht bestuur (ruzie, feesten)
extern: volken trokken de grens over en plunderden dorpen
b. ze waren jaloers op de rijkdom van Rome en de grens was slecht bewaakt
c. Het Noorden en Oosten (bij de Limes)
4.a. Veel mensen trekken rond in het Romeinse rijk, plunderend of vluchtend
b. Mongolië (china)
c. Ze waren goede en wrede krijgers
Blz 106 werkboek nakijken opdr 2, 3, 4, 6, 7, 10
a. stelling 1 en 2 zijn beide juist
b. het had een goede beschermde ligging
keizer kocht vijanden af
c. Istanbul
7. a. Steden verdwenen en ideeën werden niet meer uitgewisseld
b. wege, aquaducten, verwarming enz enz enz
10a. bron 22
b. Je ziet dat de grenzen slecht bewaakt zijn
c. Godsdienst: Christendom
Bestuur: wetten
Blz 106 werkboek nakijken opdr 2, 3, 4, 6, 7, 10
10
c. Godsdienst: Christendom
Bestuur: wetten
techniek: beton, bouwkunst
tijdrekening: jaartelling, kalender
d. 1e en 3e hokje
e hoeft niet
