Leestekens gebruiken in zinnen 7 §2 Leestekens
Leestekens gebruiken in zinnen 7 §2 Leestekens
Open de les vanuit leesbaarheid: leestekens helpen een lezer pauzes, verbanden en letterlijke woorden meteen goed te begrijpen.
Lesdoel
Ik kan leestekens zelf correct toepassen in zinnen.
Deze slide heeft geen instructies
Proefwerk wijziging
Week 46 -> week 48
Proefwerk op dinsdag 24 november
Deze slide heeft geen instructies
De punt
Na een zelfstandige, mededelende zin komt een punt.
Voorbeeld:
Tim zit op balletles. Hij vindt de lessen heel leuk.
Benadruk dat een punt een volledige mededeling afsluit. Het gaat hier niet om vragen of uitroepen.
Wanneer gebruik je een punt?
Een punt gebruik je als een zin:
zelfstandig kan staan
iets meedeelt
klaar is als boodschap
Zo maak je tekst overzichtelijk en goed leesbaar.
Laat leerlingen horen hoe een punt klinkt als een duidelijke stop in een zin.
De komma tussen zinnen
Je gebruikt een komma wanneer je twee zinnen samenvoegt tot een langere zin.
Die komma staat vaak:
tussen twee persoonsvormen
voor bepaalde voegwoorden
Houd de uitleg praktisch: leerlingen hoeven hier vooral te herkennen waar de komma in samengestelde zinnen komt.
Komma tussen twee persoonsvormen
Staat er een zinsdeel vooraan en volgen daarna twee werkwoordelijke delen, dan zie je vaak een komma.
Voorbeeld:
Als het hard regent, moet je een regenpak aan.
Noem desgewenst dat het eerste deel niet zelfstandig hoeft te staan; de komma markeert de overgang naar de hoofdzin.
Komma voor voegwoorden
Je zet vaak een komma voor voegwoorden als:
maar
nadat
omdat
terwijl
want
Voorbeeld:
Lotte miste de trein, doordat ze te laat opstond.
De aangeleverde voorbeeldzin gebruikt 'doordat'; sluit aan bij het voorbeeld en noem dat dit ook een redenverband aangeeft.
Meestal geen komma voor en of of
Zet in het algemeen geen komma voor en en of.
Goed voorbeeld:
Nederlanders gaan graag op vakantie naar Frankrijk, Italië, Spanje en Duitsland.
Benadruk 'in het algemeen', zodat leerlingen weten dat dit een hoofdregel is voor deze les.
Komma bij een tussenzin
Je gebruikt een komma voor en na een deel van de zin dat niet zelfstandig kan staan.
Voorbeeld:
De peren, die beschimmeld zijn, moet je weggooien.
Noem dit eventueel een tussenzin: extra informatie die je uit de zin kunt halen zonder dat de hoofdzin verdwijnt.
Komma in een opsomming
Tussen de delen van een opsomming zet je komma's.
Niet voor en.
Voorbeeld:
Frankrijk, Italië, Spanje en Duitsland
Laat zien dat de komma's helpen om losse onderdelen van een rijtje snel te herkennen.
In welke zin staat de komma goed?
Als het hard regent moet je een regenpak aan.
Als het hard regent, moet je een regenpak aan.
Als het hard, regent moet je een regenpak aan.
Als het, hard regent moet je een regenpak aan.
Toetst de komma tussen zinsdelen na een vooropgeplaatst deel, zoals op slide 5.
De dubbele punt
Je gebruikt een dubbele punt:
voor een aangekondigde opsomming
voor de directe rede of een citaat
als het tweede deel een verklaring of reden geeft
Maak duidelijk dat de dubbele punt iets aankondigt: een rijtje, letterlijke woorden of een uitleg.
Dubbele punt voor een opsomming
Na een aankondiging van een rijtje gebruik je een dubbele punt.
Voorbeeld:
Dit zijn onze favoriete vakantielanden: Frankrijk, Italië, Spanje en Duitsland.
Deze slide heeft geen instructies
Dubbele punt bij letterlijke woorden
Voor de directe rede of een citaat gebruik je vaak een dubbele punt.
Voorbeeld:
Ingmar zei vol zelfvertrouwen: ‘Ik ga voor de toets wiskunde een 10 halen.’
Leg uit dat de woorden na de dubbele punt letterlijk zo gezegd of geschreven zijn.
Dubbele punt als verklaring
Soms geeft het tweede deel van de zin een verklaring of reden bij het eerste deel.
Voorbeeld:
Romie verzorgt haar konijnen goed: ze is een echte dierenvriend.
Hier kun je ook vaak , want gebruiken.
Benadruk het betekenisverschil niet te sterk; voor deze les is vooral belangrijk dat beide vormen een reden kunnen aangeven.
Wanneer gebruik je een dubbele punt?
Voor een vraag
Na elke opsomming
Bij een uitleg
Voor en of of
De juiste optie sluit aan bij slide 13: een dubbele punt kan een verklaring of reden aankondigen. Distractor 'na elke opsomming' vangt het misverstand dat een dubbele punt altijd bij rijtjes hoort.
Aanhalingstekens
Je gebruikt aanhalingstekens:
bij de directe rede of een citaat
als je woorden letterlijk weergeeft
als je het woord zelf bedoelt en niet de betekenis
Verbind deze slide aan de dubbele punt: beide kunnen voorkomen bij letterlijke woorden, maar aanhalingstekens markeren de precieze woorden zelf.
Woorden letterlijk weergeven
Je gebruikt aanhalingstekens als je precies de woorden overneemt die iemand heeft geschreven of gezegd.
Op het bord stond: ‘Vergeet je boeken niet!’
Mijn vriendin stuurde het bericht: ‘Ik ben er over vijf minuten.’
Wijs op de plaats van het vraagteken binnen de aanhalingstekens.
Directe rede met aanhalingstekens
Bij de directe rede zet je de letterlijk gesproken woorden tussen aanhalingstekens.
Voorbeeld:
‘Wil jij de afvalcontainer buitenzetten?’ vroeg Ruben aan zijn broer.
Wijs op de plaats van het vraagteken binnen de aanhalingstekens.
Leestekens bij de directe rede
Let goed op waar de leestekens staan.
Voorbeelden:
‘Vanavond ga ik lekker op de bank hangen’, zei Esmay tegen haar vriendin.
Marit smeekte haar moeder: ‘Mogen Noor en Freek alsjeblieft blijven logeren?’
‘Als je mee wilt rijden naar het concert,’ zei Jolie, ‘moet je dat snel laten weten.’
Bespreek kort dat de plaats van komma, vraagteken en aanhalingstekens afhangt van hoe de zin is opgebouwd.
Geen aanhalingstekens bij indirecte rede
Bij de indirecte rede geef je iemands woorden niet letterlijk weer.
Daarom gebruik je geen aanhalingstekens.
Voorbeeld:
Ruben vroeg aan zijn broer of hij de afvalcontainer buiten wilde zetten.
Zet directe rede en indirecte rede expliciet tegenover elkaar: letterlijk wel, niet letterlijk geen aanhalingstekens.
Geen aanhalingstekens bij gedachten
Ook bij gedachten gebruik je hier geen aanhalingstekens.
Voorbeeld:
Diego denkt bij zichzelf: waar ben ik aan begonnen?
Sluit aan bij de aangeleverde regel uit de input; houd het eenvoudig en praktisch voor toepassing in zinnen.
Als je het woord zelf bedoelt
Gebruik aanhalingstekens als je het woord zelf bedoelt, en niet wat het betekent.
Voorbeeld:
Het woord ‘elektriciteit’ wordt vaak fout gespeld.
Maak het verschil duidelijk tussen praten over een begrip en praten over het woord als taalvorm.
Waar gebruik je géén aanhalingstekens?
Bij een citaat
Bij directe rede
Bij indirecte rede
Bij een woord als woord
Toetst het contrast tussen directe rede en indirecte rede uit slides 14-19.
Vul de juiste begrippen in
Bij de directe rede zet je letterlijk gesproken woorden tussen aanhalingstekens. Bij de indirecte rede geef je iemands woorden niet letterlijk weer. Als je het woord zelf bedoelt, gebruik je ook aanhalingstekens.
Herneemt de kern van slides 14-19: directe rede, indirecte rede en het woord als woord.
Begrippenlijst
punt - leesteken na een zelfstandige, mededelende zin
komma - leesteken dat zinsdelen of delen van een opsomming van elkaar scheidt
dubbele punt - leesteken dat een opsomming, citaat of verklaring aankondigt
aanhalingstekens - tekens om letterlijke woorden of een woord als woord aan te geven
directe rede - letterlijke weergave van wat iemand zegt
indirecte rede - weergave van iemands woorden in andere bewoordingen
opsomming - een rij van meerdere onderdelen achter elkaar
Deze slide heeft geen instructies
Aan de slag - blz 250 Leestekens
Maak opdracht 1 en 2
Deze slide heeft geen instructies