Leestekens gebruiken in zinnen

Leestekens gebruiken in zinnen 7 §2 Leestekens

1 / 28
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMiddelbare schoolhavoLeerjaar 2

In deze les zitten 28 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 30 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Leestekens gebruiken in zinnen 7 §2 Leestekens

Open de les vanuit leesbaarheid: leestekens helpen een lezer pauzes, verbanden en letterlijke woorden meteen goed te begrijpen.

Lesdoel

Ik kan leestekens zelf correct toepassen in zinnen.

Deze slide heeft geen instructies

Proefwerk wijziging

Week 46 -> week 48


Proefwerk op dinsdag 24 november

Deze slide heeft geen instructies

De punt

Na een zelfstandige, mededelende zin komt een punt.


Voorbeeld:

Tim zit op balletles. Hij vindt de lessen heel leuk.

Benadruk dat een punt een volledige mededeling afsluit. Het gaat hier niet om vragen of uitroepen.

Wanneer gebruik je een punt?

Een punt gebruik je als een zin:

  • zelfstandig kan staan

  • iets meedeelt

  • klaar is als boodschap


Zo maak je tekst overzichtelijk en goed leesbaar.

Laat leerlingen horen hoe een punt klinkt als een duidelijke stop in een zin.

De komma tussen zinnen

Je gebruikt een komma wanneer je twee zinnen samenvoegt tot een langere zin.


Die komma staat vaak:

  • tussen twee persoonsvormen

  • voor bepaalde voegwoorden

Houd de uitleg praktisch: leerlingen hoeven hier vooral te herkennen waar de komma in samengestelde zinnen komt.

Komma tussen twee persoonsvormen

Staat er een zinsdeel vooraan en volgen daarna twee werkwoordelijke delen, dan zie je vaak een komma.


Voorbeeld:

Als het hard regent, moet je een regenpak aan.

Noem desgewenst dat het eerste deel niet zelfstandig hoeft te staan; de komma markeert de overgang naar de hoofdzin.

Komma voor voegwoorden

Je zet vaak een komma voor voegwoorden als:

  • maar

  • nadat

  • omdat

  • terwijl

  • want


Voorbeeld:

Lotte miste de trein, doordat ze te laat opstond.

De aangeleverde voorbeeldzin gebruikt 'doordat'; sluit aan bij het voorbeeld en noem dat dit ook een redenverband aangeeft.

Meestal geen komma voor en of of

Zet in het algemeen geen komma voor en en of.


Goed voorbeeld:

Nederlanders gaan graag op vakantie naar Frankrijk, Italië, Spanje en Duitsland.

Benadruk 'in het algemeen', zodat leerlingen weten dat dit een hoofdregel is voor deze les.

Komma bij een tussenzin

Je gebruikt een komma voor en na een deel van de zin dat niet zelfstandig kan staan.


Voorbeeld:

De peren, die beschimmeld zijn, moet je weggooien.

Noem dit eventueel een tussenzin: extra informatie die je uit de zin kunt halen zonder dat de hoofdzin verdwijnt.

Komma in een opsomming

Tussen de delen van een opsomming zet je komma's.


Niet voor en.


Voorbeeld:

Frankrijk, Italië, Spanje en Duitsland

Laat zien dat de komma's helpen om losse onderdelen van een rijtje snel te herkennen.

In welke zin staat de komma goed?

A

Als het hard regent moet je een regenpak aan.

B

Als het hard regent, moet je een regenpak aan.

C

Als het hard, regent moet je een regenpak aan.

D

Als het, hard regent moet je een regenpak aan.

Toetst de komma tussen zinsdelen na een vooropgeplaatst deel, zoals op slide 5.

De dubbele punt

Je gebruikt een dubbele punt:

  • voor een aangekondigde opsomming

  • voor de directe rede of een citaat

  • als het tweede deel een verklaring of reden geeft

Maak duidelijk dat de dubbele punt iets aankondigt: een rijtje, letterlijke woorden of een uitleg.

Dubbele punt voor een opsomming

Na een aankondiging van een rijtje gebruik je een dubbele punt.


Voorbeeld:

Dit zijn onze favoriete vakantielanden: Frankrijk, Italië, Spanje en Duitsland.

Deze slide heeft geen instructies

Dubbele punt bij letterlijke woorden

Voor de directe rede of een citaat gebruik je vaak een dubbele punt.


Voorbeeld:

Ingmar zei vol zelfvertrouwen: ‘Ik ga voor de toets wiskunde een 10 halen.’

Leg uit dat de woorden na de dubbele punt letterlijk zo gezegd of geschreven zijn.

Dubbele punt als verklaring

Soms geeft het tweede deel van de zin een verklaring of reden bij het eerste deel.


Voorbeeld:

Romie verzorgt haar konijnen goed: ze is een echte dierenvriend.


Hier kun je ook vaak , want gebruiken.

Benadruk het betekenisverschil niet te sterk; voor deze les is vooral belangrijk dat beide vormen een reden kunnen aangeven.

Wanneer gebruik je een dubbele punt?

A

Voor een vraag

B

Na elke opsomming

C

Bij een uitleg

D

Voor en of of

De juiste optie sluit aan bij slide 13: een dubbele punt kan een verklaring of reden aankondigen. Distractor 'na elke opsomming' vangt het misverstand dat een dubbele punt altijd bij rijtjes hoort.

Aanhalingstekens

Je gebruikt aanhalingstekens:

  • bij de directe rede of een citaat

  • als je woorden letterlijk weergeeft

  • als je het woord zelf bedoelt en niet de betekenis

Verbind deze slide aan de dubbele punt: beide kunnen voorkomen bij letterlijke woorden, maar aanhalingstekens markeren de precieze woorden zelf.

Woorden letterlijk weergeven

Je gebruikt aanhalingstekens als je precies de woorden overneemt die iemand heeft geschreven of gezegd.


  1. Op het bord stond: ‘Vergeet je boeken niet!’

  2. Mijn vriendin stuurde het bericht: ‘Ik ben er over vijf minuten.’

Wijs op de plaats van het vraagteken binnen de aanhalingstekens.

Directe rede met aanhalingstekens

Bij de directe rede zet je de letterlijk gesproken woorden tussen aanhalingstekens.


Voorbeeld:

‘Wil jij de afvalcontainer buitenzetten?’ vroeg Ruben aan zijn broer.

Wijs op de plaats van het vraagteken binnen de aanhalingstekens.

Leestekens bij de directe rede

Let goed op waar de leestekens staan.


Voorbeelden:

  • ‘Vanavond ga ik lekker op de bank hangen’, zei Esmay tegen haar vriendin.

  • Marit smeekte haar moeder: ‘Mogen Noor en Freek alsjeblieft blijven logeren?’

  • ‘Als je mee wilt rijden naar het concert,’ zei Jolie, ‘moet je dat snel laten weten.’

Bespreek kort dat de plaats van komma, vraagteken en aanhalingstekens afhangt van hoe de zin is opgebouwd.

Geen aanhalingstekens bij indirecte rede

Bij de indirecte rede geef je iemands woorden niet letterlijk weer.


Daarom gebruik je geen aanhalingstekens.


Voorbeeld:

Ruben vroeg aan zijn broer of hij de afvalcontainer buiten wilde zetten.

Zet directe rede en indirecte rede expliciet tegenover elkaar: letterlijk wel, niet letterlijk geen aanhalingstekens.

Geen aanhalingstekens bij gedachten

Ook bij gedachten gebruik je hier geen aanhalingstekens.


Voorbeeld:

Diego denkt bij zichzelf: waar ben ik aan begonnen?

Sluit aan bij de aangeleverde regel uit de input; houd het eenvoudig en praktisch voor toepassing in zinnen.

Als je het woord zelf bedoelt

Gebruik aanhalingstekens als je het woord zelf bedoelt, en niet wat het betekent.


Voorbeeld:

Het woord ‘elektriciteit’ wordt vaak fout gespeld.

Maak het verschil duidelijk tussen praten over een begrip en praten over het woord als taalvorm.

Waar gebruik je géén aanhalingstekens?

A

Bij een citaat

B

Bij directe rede

C

Bij indirecte rede

D

Bij een woord als woord

Toetst het contrast tussen directe rede en indirecte rede uit slides 14-19.

Vul de juiste begrippen in

Bij de directe rede zet je letterlijk gesproken woorden tussen aanhalingstekens. Bij de indirecte rede geef je iemands woorden niet letterlijk weer. Als je het woord zelf bedoelt, gebruik je ook aanhalingstekens.

directe rede
indirecte rede
aanhalingstekens
dubbele punt
gedachten
opsomming

Herneemt de kern van slides 14-19: directe rede, indirecte rede en het woord als woord.

Begrippenlijst

punt - leesteken na een zelfstandige, mededelende zin

komma - leesteken dat zinsdelen of delen van een opsomming van elkaar scheidt

dubbele punt - leesteken dat een opsomming, citaat of verklaring aankondigt

aanhalingstekens - tekens om letterlijke woorden of een woord als woord aan te geven

directe rede - letterlijke weergave van wat iemand zegt

indirecte rede - weergave van iemands woorden in andere bewoordingen

opsomming - een rij van meerdere onderdelen achter elkaar

Deze slide heeft geen instructies

Aan de slag - blz 250 Leestekens

Maak opdracht 1 en 2

Deze slide heeft geen instructies