2
Bouwstenen van stoffen
Paragraaf 2.4
Atoombouw
Een atoom is bijna helemaal leeg en toch bepaalt het wat een stof is. Hoe is een atoom opgebouwd?
Scheikunde havo 3 | bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo
Foto: Jurii (CC BY 3.0)
2
Bouwstenen van stoffen
Paragraaf 2.4
Atoombouw
Een atoom is bijna helemaal leeg en toch bepaalt het wat een stof is. Hoe is een atoom opgebouwd?
Scheikunde havo 3 | bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo
Foto: Jurii (CC BY 3.0)
Les bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo, hoofdstuk 2 Bouwstenen van stoffen, paragraaf 2.4 Atoombouw. Ongeveer 40 minuten, scheikunde havo 3. Image credit: LessonUp Image credit: Jurii, Wikimedia Commons (CC BY 3.0)
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.4
2.4 Atoombouw
Leerdoelen
2.4.1
Je kunt de bouw van een atoom beschrijven met protonen, neutronen en elektronen.
2.4.2
Je kunt met atoomnummer en massagetal het aantal deeltjes in een atoom berekenen.
2.4.3
Je kunt de elektronen van een atoom over de schillen verdelen.
Practica en vaardigheden
V A A R D I G H E I D
Rekenen met deeltjes in een atoom
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.4
Startvraag
De kern van een atoom
Hoe groot is de kern van een atoom vergeleken met het hele atoom, in doorsnede?
Even groot als het atoom
Ongeveer 10 keer kleiner
Ongeveer 100 000 keer kleiner
Ongeveer de helft
Startvragen activeren voorkennis. Laat eerst stemmen en vraag dan naar de redenering. De kern is ongeveer 100 000 keer kleiner dan het atoom. Een beeld: als het atoom zo groot was als een voetbalstadion, was de kern zo groot als een erwt in het midden. De rest van het atoom is bijna leeg, met daarin de elektronen.
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.4
Protonen, neutronen, elektronen
Een atoom bestaat uit drie soorten deeltjes.
Proton: in de kern, lading 1+.
Neutron: in de kern, geen lading.
Elektron: buiten de kern, lading 1-. Een elektron is veel lichter dan een proton of neutron.
Protonen en neutronen zijn ongeveer even zwaar. Bijna alle massa zit dus in de kern.
Een elektron weegt ongeveer 1 : 1800 van een proton. Daarom telt de massa van de elektronen niet mee bij het massagetal. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.4
Getallen bij een atoom
In het periodiek systeem staan getallen die iets zeggen over de bouw.
Atoomnummer
Het aantal protonen in de kern. Elk element heeft een eigen atoomnummer.
Massagetal
Het aantal protonen plus het aantal neutronen.
Neutraal atoom
Evenveel protonen als elektronen, dus de lading is nul.
Het aantal neutronen reken je uit: massagetal min atoomnummer. Het massagetal is een geheel getal, anders dan de atoommassa in Binas, die een gemiddelde is over de atoomsoorten. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.4
Opdrachten Kennis
1
Wat vertelt het atoomnummer van een element?
het aantal neutronen
het aantal protonen
protonen plus neutronen
het aantal schillen
Het atoomnummer is het aantal protonen. In een neutraal atoom is dat ook het aantal elektronen.
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.4
Voorbeeldopdracht 1
Een neutraal natriumatoom heeft atoomnummer 11 en massagetal 23. Hoeveel neutronen en elektronen heeft het?
gegeven
atoomnummer = 11
massagetal = 23
gevraagd
aantal neutronen en elektronen
uitwerking
protonen = 11
elektronen = 11
neutronen = 23 - 11 = 12
antwoord
Het atoom heeft 12 neutronen en 11 elektronen.
Laat leerlingen eerst het aantal protonen opschrijven: dat is het sleutelgetal voor de rest. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.4
Opdrachten Toepassing
2
Een atoom heeft 17 protonen en 18 neutronen. Wat is het massagetal?
17
18
35
1
17 + 18 = 35. Wie 17 kiest, geeft het atoomnummer in plaats van het massagetal. Dit is chloor-35.
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.4
Elektronen in schillen
Foto: grin (CC BY-SA 4.0)
De elektronen zitten in schillen om de kern. Per schil is plaats voor een beperkt aantal:
1e schil: maximaal 2
2e schil: maximaal 8
3e schil: maximaal 8 (tot en met argon)
Eerst vul je de binnenste schil. Natrium (11 elektronen): 2 - 8 - 1.
Neon (10 elektronen) heeft 2 - 8, dus een volle buitenste schil. Daarom reageert neon nauwelijks: het is een edelgas. Dat komt terug als je ionen en bindingen leert kennen. Image credit: grin, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0) Image credit: LessonUp
Vul de elektronen in de buitenste schil in.
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.4
Opdrachten Kennis
3
Neon (atoomnummer 10): 2 - 8
Natrium (atoomnummer 11): 2 - 8 - 1
Zwavel (atoomnummer 16): 2 - 8 - 6
Chloor (atoomnummer 17): 2 - 8 - 7
Een neutraal atoom heeft evenveel elektronen als protonen. Neon: 10 elektronen, 2 in de eerste en 8 in de tweede schil. Zwavel: 16 - 10 = 6 in de derde schil. Chloor: 17 - 10 = 7.
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.4
Opdrachten Toepassing
4
Een atoom heeft 15 protonen en 16 neutronen. Wat is het massagetal?
15 + 16 = 31. Het atoom met 15 protonen is fosfor. Elektronen tellen niet mee in het massagetal.
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.4
Opdrachten Toepassing
★ 5
Een neutraal atoom heeft massagetal 40 en 20 neutronen. Welk element is het?
kalium
calcium
argon
scandium
Protonen = 40 - 20 = 20. Atoomnummer 20 is calcium. Kalium heeft 19 protonen, argon 18 en scandium 21. Het atoomnummer zegt welk element het is.
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.4
V E R D I E P I N G
Rutherford en de goudfolie
In 1909 lieten Geiger en Marsden, in het lab van Ernest Rutherford, geladen deeltjes op een dun stukje goud schieten. Bijna alle deeltjes gingen er zo doorheen, een paar kaatsten terug.
Rutherford concludeerde in 1911: het atoom is bijna leeg, met een kleine, zware kern.
Rutherford was een Nieuw-Zeelander die in Manchester werkte. Het experiment laat zien hoe een waarneming (deeltjes die terugkaatsen) tot een nieuw model leidt: het atoommodel met een kern. Image credit: Bain News Service, Wikimedia Commons (publiek domein) Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.4
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
2.4.1 Bouw van een atoom
2.4.2 Rekenen met atoomnummer en massagetal
2.4.3 Elektronen over de schillen verdelen
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
2.4
Klik hier
voor meer kant-en-klare themalessen
Image credit: LessonUp