§2.2 Het periodiek systeem (Chemie Overal 3 havo)

2

Bouwstenen van stoffen

Paragraaf 2.2

Het periodiek systeem

Er zijn ruim honderd elementen. Hoe vind je er één terug in het overzicht dat in elk scheikundelokaal hangt?

Scheikunde havo 3 | bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo

1 / 14
volgende
Slide 1: Slide
newEditorScheikundeMiddelbare schoolhavoLeerjaar 3

In deze les zitten 14 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Introductie

Leerlingen leren wat een element is, gebruiken symbolen en namen van veelvoorkomende elementen en lezen perioden en groepen af in het periodiek systeem. Ze leren groepsnamen zoals alkalimetalen, halogenen en edelgassen. Les bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo, hoofdstuk 2 Bouwstenen van stoffen, paragraaf 2.2. Met startvraag, theorie, opdrachten Kennis en Toepassing, een verdieping en de checklist leerdoelen.

Onderdelen in deze les

2

Bouwstenen van stoffen

Paragraaf 2.2

Het periodiek systeem

Er zijn ruim honderd elementen. Hoe vind je er één terug in het overzicht dat in elk scheikundelokaal hangt?

Scheikunde havo 3 | bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo

Les bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo, hoofdstuk 2 Bouwstenen van stoffen, paragraaf 2.2 Het periodiek systeem. Ongeveer 40 minuten, scheikunde havo 3. Image credit: LessonUp Image credit: onbekende fotograaf, Wikimedia Commons (publiek domein)

Hoofdstuk 2

Paragraaf 2.2

2.2  Het periodiek systeem

Leerdoelen

2.2.1

Je kunt symbolen en namen van veelvoorkomende elementen aan elkaar koppelen.

2.2.2

Je kunt in het periodiek systeem een element vinden met periode en groep.

2.2.3

Je kunt de groepen alkalimetalen, halogenen en edelgassen herkennen.

Practica en vaardigheden

V A A R D I G H E I D

Het periodiek systeem gebruiken

De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 2

Paragraaf 2.2

Foto: Hubertl (CC BY-SA 4.0)

Startvraag

Het symbool Fe

Een spijker is gemaakt van een element met het symbool Fe. Welk element is dat?

A

fluor

B

francium

C

fosfor

D

ijzer

Startvragen activeren voorkennis. Laat eerst stemmen en vraag dan naar de redenering. Fe komt van ferrum, het Latijnse woord voor ijzer. Fluor heeft symbool F, francium Fr en fosfor P. Een ijzeren spijker bevat naast ijzer meestal een beetje andere elementen. Image credit: Hubertl, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Hoofdstuk 2

Paragraaf 2.2

Elementen en symbolen

Een element is een soort atoom. Elk element heeft een naam en een symbool van één of twee letters. De eerste letter is een hoofdletter, de tweede een kleine letter: C, O, Na, Cl.

Sommige symbolen komen uit het Latijn:

  • Na: natrium

  • Fe: ijzer (ferrum)

  • Cu: koper (cuprum)

  • Au: goud (aurum)

  • Ag: zilver (argentum)

Natrium heet in het Engels sodium en kalium potassium. Een veelgemaakte fout is Co (kobalt) en CO (koolstofmono-oxide) door elkaar halen: let op de kleine letter. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 2

Paragraaf 2.2

Opbouw van het systeem

In het periodiek systeem staan alle elementen op volgorde van atoomnummer.

Periode

Een horizontale rij. Het systeem heeft zeven perioden.

Groep

Een verticale kolom. Elementen in dezelfde groep lijken op elkaar.

Metalen

Links en in het midden. Niet-metalen staan rechtsboven, behalve waterstof.

Het atoomnummer komt in paragraaf 2.4 aan bod. Laat leerlingen hun periodiek systeem erbij pakken en met hun vinger een periode en een groep aanwijzen. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 2

Paragraaf 2.2

Opdrachten Kennis

1

Van welk element is Na het symbool?

A

natrium

B

nikkel

C

stikstof

D

neon

Stikstof is N, nikkel is Ni en neon is Ne. Alle vier beginnen met een N, daarom is dit een veelgemaakte fout.

Hoofdstuk 2

Paragraaf 2.2

Vier bekende groepen

Foto: Lestat (Jan Mehlich) (CC BY-SA 3.0)

  • Groep 1: alkalimetalen (Li, Na, K), ze reageren heftig met water.

  • Groep 2: aardalkalimetalen (Mg, Ca).

  • Groep 17: halogenen (F, Cl, Br, I).

  • Groep 18: edelgassen (He, Ne, Ar), reageren bijna nergens mee.

Waterstof staat in groep 1 maar is geen metaal. Neon in een lichtbuis is een edelgas: het reageert niet met andere stoffen. Ook helium in een ballon is een edelgas en brandt niet, anders dan waterstof. Image credit: Lestat (Jan Mehlich), Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0) Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 2

Paragraaf 2.2

Opdrachten Toepassing

2

Neon, argon en helium staan in dezelfde kolom. Hoe heet die groep?

A

alkalimetalen

B

halogenen

C

edelgassen

D

aardalkalimetalen

Dit zijn de edelgassen, groep 18. Ze reageren nauwelijks met andere stoffen, vandaar de naam: ze mengen zich niet met anderen.

Vul de elementnamen in.

Hoofdstuk 2

Paragraaf 2.2

Opdrachten Kennis

3

Het symbool O staat voor zuurstof.

Het symbool C staat voor koolstof.

Het symbool H staat voor waterstof.

Het symbool Cu staat voor koper.

zuurstof
koolstof
waterstof
koper
zink
stikstof
helium

Zink is Zn, stikstof is N en helium is He. Laat leerlingen de lijst met symbolen die ze in de les gebruiken blijven oefenen: het zijn er een stuk of twintig.

Hoofdstuk 2

Paragraaf 2.2

Opdrachten Toepassing

4

Welk element heeft het symbool Au en wordt gebruikt voor sieraden?

Au komt van aurum, Latijn voor goud. Zilver is Ag, van argentum.

Hoofdstuk 2

Paragraaf 2.2

Opdrachten Toepassing

★ 5

Een element staat in periode 3 en in groep 17. Welk element is dat?

A

fluor

B

chloor

C

broom

D

argon

Periode 3 is de derde rij: Na, Mg, Al, Si, P, S, Cl, Ar. Groep 17 is de halogenengroep, en in periode 3 staat daar chloor (Cl). Fluor staat in periode 2, broom in periode 4, argon staat in groep 18.

Hoofdstuk 2

Paragraaf 2.2

V E R D I E P I N G

Mendelejev liet plekken open

In 1869 ordende de Rus Dmitri Mendelejev de bekende elementen op eigenschappen en liet open plekken voor elementen die nog niet ontdekt waren.

Daarna werden bijvoorbeeld gallium (1875) en germanium (1886) ontdekt, met eigenschappen die hij goed had voorspeld.

Mendelejev ordende op atoommassa en op gelijkenis in eigenschappen. Het huidige systeem is geordend op atoomnummer, dat zie je in paragraaf 2.4. Het is een mooi voorbeeld van hoe een model voorspellingen doet die later kloppen. Image credit: Scotted400, Wikimedia Commons (CC0) Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 2

Paragraaf 2.2

Checklist leerdoelen

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

2.2.1 Symbolen en namen van elementen

2

2.2.2 Periode en groep gebruiken

3

2.2.3 Bekende groepen herkennen

4

Ik kan ze allemaal

In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.

2.2

Klik hier

voor meer kant-en-klare themalessen

Image credit: LessonUp