Een historische tijdlijn lezen en maken

• newEditor
• Geschiedenis
• Lager onderwijs
• Leerjaar 5,6

Tijdlijnen, eeuwen en jaartallen

Open de les als voorbereiding op het secundair: in geschiedenis moeten leerlingen gebeurtenissen niet alleen kennen, maar ook in de juiste tijd plaatsen.

Ons leerdoel

Ik kan historische gebeurtenissen chronologisch ordenen, werken met eeuwen en jaartallen, en op een tijdlijn inschatten hoe lang iets geleden gebeurde.

Welke woorden denk jij bij tijdlijn, eeuw of jaartal?

Gebruik de woordwolk om voorkennis op te halen. Pik woorden als vroeger, later, verleden, jaar, 100 jaar, v.Chr. of n.Chr. eruit en verbind ze met het leerdoel.

Wat is een tijdlijn?

• Een tijdlijn zet gebeurtenissen in volgorde van tijd

• Links staat vroeger, rechts staat later

• Zo zie je snel wat eerst en wat daarna kwam

Leg nadruk op lezen van richting: in onze lessen loopt de tijdlijn van links naar rechts.

Chronologisch ordenen

Chronologisch betekent: in de juiste tijdsvolgorde.

• eerst wat het oudst is

• daarna wat later gebeurde

• als laatste wat het meest recent is

Gebruik eenvoudige voorbeelden uit het dagelijkse leven als opstap, maar houd de focus op historische gebeurtenissen.

Jaartallen lezen

• Een jaartal zegt in welk jaar iets gebeurde

• Hoe kleiner of groter het jaartal is, zegt niet altijd genoeg

• Je moet ook letten op v.Chr. en n.Chr.

Veel leerlingen denken dat 300 altijd later is dan 100. Toon dat dit anders kan zijn als het om v.Chr. gaat.

Het nulpunt van de tijdlijn

In veel historische tijdlijnen gebruiken we de geboorte van Christus als afspraakpunt.

• v.Chr. = voor Christus

• n.Chr. = na Christus

• Dat helpt om oude en nieuwere gebeurtenissen te plaatsen

Benadruk dat dit een historische afspraak is om jaartallen te ordenen.

Voor en na Christus

• 500 v.Chr. gebeurde vroeger dan 200 v.Chr.

• 200 n.Chr. gebeurde later dan 100 n.Chr.

• Alles met v.Chr. ligt vóór het afspraakpunt

• Alles met n.Chr. ligt erna

Dit is een kernonderscheid. Laat leerlingen zien dat bij v.Chr. grotere getallen verder in het verleden liggen.

Welke gebeurtenis gebeurde het vroegst?

A

200 n.Chr.

B

500 v.Chr.

C

100 n.Chr.

D

200 v.Chr.

Check of leerlingen begrijpen dat bij v.Chr. grotere getallen verder in het verleden liggen.

Vul de juiste woorden in

Op een tijdlijn staat links wat vroeger gebeurde en rechts wat later kwam. Jaartallen met v.Chr. liggen vóór het afspraakpunt en jaartallen met n.Chr. erna.

vroeger

later

v.Chr.

n.Chr.

chronologisch

eeuw

100 jaar

jaartal

Alle kernwoorden komen letterlijk uit de vorige slides: richting van de tijdlijn en het verschil tussen v.Chr. en n.Chr.

Wat is een eeuw?

• Een eeuw duurt 100 jaar

• Jaren 1 tot 100 horen bij de 1ste eeuw

• Jaren 101 tot 200 horen bij de 2de eeuw

Leerlingen verwarren vaak het jaartal met het eeuwnummer. De 18de eeuw bevat niet de jaren 1800-1899 maar 1701-1800.

Van jaartal naar eeuw

• 79 n.Chr. → 1ste eeuw n.Chr.

• 476 n.Chr. → 5de eeuw n.Chr.

• 1492 n.Chr. → 15de eeuw n.Chr.

• 1789 n.Chr. → 18de eeuw n.Chr.

Kies enkele voorbeelden en laat hardop verwoorden waarom het niet de 17de maar de 18de eeuw is bij 1789.

Eeuwen bij v.Chr.

• 550 v.Chr. → 6de eeuw v.Chr.

• 323 v.Chr. → 4de eeuw v.Chr.

• 44 v.Chr. → 1ste eeuw v.Chr.

Ook bij v.Chr. telt een eeuw telkens 100 jaar.

Leg uit dat de telling van eeuwen hetzelfde blijft, maar dat de richting op de tijdlijn anders aanvoelt omdat we terug in de tijd gaan.

Bij welke eeuw hoort 1789 n.Chr.?

A

17de eeuw

B

18de eeuw

C

16de eeuw

D

19de eeuw

Veel leerlingen kiezen 17de of 19de eeuw door naar de eerste cijfers te kijken. Laat hen verwoorden waarom 1701-1800 de 18de eeuw is.

Vul de eeuw aan

Een eeuw duurt 100 jaar. De jaren 1 tot 100 horen bij de 1ste eeuw. Het jaar 1492 n.Chr. hoort bij de 15de eeuw. Het jaar 44 v.Chr. hoort bij de 1ste eeuw v.Chr..

100 jaar

1ste eeuw

15de eeuw

1ste eeuw v.Chr.

10 jaar

2de eeuw

14de eeuw

4de eeuw v.Chr.

Dit checkt zowel de basisdefinitie van een eeuw als voorbeelden bij n.Chr. en v.Chr.

Hoe lees je stap voor stap een tijdlijn?

Verwacht elementen als: kijk naar begin en einde, lees de markeringen of tussenstappen, zoek de gebeurtenis en vergelijk met andere gebeurtenissen.

Een tijdlijn lezen

• Kijk eerst naar het begin en het einde

• Lees daarna de tussenstappen of markeringen

• Zoek waar een gebeurtenis staat

• Vergelijk dan met andere gebeurtenissen

Toon dat een tijdlijn schaal kan hebben: sommige tijdlijnen tonen gelijke afstanden, andere werken met grote sprongen.

Duur en afstand in de tijd

Op een tijdlijn kun je niet alleen de volgorde zien, maar ook de afstand in de tijd.

• Hoeveel jaar zit er tussen twee gebeurtenissen?

• Welke gebeurtenis ligt het verst in het verleden?

• Welke gebeurtenissen liggen dicht bij elkaar?

Maak het onderscheid tussen volgorde en tijdsafstand expliciet: iets kan eerst komen, maar ook heel lang vóór iets anders liggen.

Tijdsafstand berekenen

• Tussen 100 n.Chr. en 300 n.Chr. ligt 200 jaar

• Tussen 500 v.Chr. en 300 v.Chr. ligt ook 200 jaar

• Bij v.Chr. reken je ook met het verschil tussen de jaartallen

Houd het op deze leeftijd bij eenvoudige verschillen binnen dezelfde tijdrekening. Complexe berekeningen over v.Chr. naar n.Chr. hoeven hier niet centraal te staan.

Zelf een tijdlijn maken

Een goede tijdlijn maak je stap voor stap.

• kies begin- en eindpunt

• zet de jaartallen in volgorde

• noteer de gebeurtenissen op de juiste plaats

• controleer of de afstanden logisch zijn

Benadruk dat een tijdlijn niet alleen 'mooie lijntjes' zijn: de plaats van de gebeurtenissen moet kloppen met de tijd.

Waarom tijdlijnen nuttig zijn

• Je ziet sneller samenhang tussen gebeurtenissen

• Je begrijpt beter wat oud, ouder en recent is

• Je kunt geschiedenis duidelijker vergelijken en onthouden

Koppel dit aan de overstap naar het secundair: tijdlijnen helpen bij bijna elk historisch thema.

Hoeveel jaar ligt er tussen 100 n.Chr. en 300 n.Chr.?

A

100 jaar

B

300 jaar

C

200 jaar

D

400 jaar

Een directe formatieve controle op tijdsafstand binnen dezelfde tijdrekening.

Toepassen op een tijdlijn

Wie zelf een tijdlijn maakt, kiest eerst een beginpunt en een eindpunt. Daarna zet je de jaartallen in volgorde. Op het einde controleer je of de afstanden logisch zijn.

beginpunt

eindpunt

jaartallen

afstanden

eeuwen

Christus

markeringen

verleden

Dit is de toepassingsopdracht in compacte vorm: leerlingen herhalen de stappen om zelf een correcte tijdlijn te maken.

Wat lukt jou nu al het best?

1

volgorde lezen

2

v.Chr. en n.Chr.

3

eeuwen bepalen

4

tijdsafstand schatten

Wat is één ding dat je vandaag zeker onthoudt?

Laat leerlingen in eigen woorden benoemen wat ze meenemen, bijvoorbeeld: eeuwen tellen, v.Chr./n.Chr. begrijpen, een tijdlijn lezen of maken, duur inschatten.

Welk deel vond jij het moeilijkst vandaag?

Gebruik de antwoorden om te zien waar nog herhaling nodig is voor de overstap naar het secundair onderwijs.

Begrippenlijst

chronologisch - in de juiste volgorde van tijd

tijdlijn - een lijn waarop gebeurtenissen in de tijd geplaatst worden

jaartal - het jaar waarin iets gebeurt of gebeurde

eeuw - een periode van 100 jaar

v.Chr. - voor Christus

n.Chr. - na Christus

tijdsafstand - hoeveel tijd er tussen twee gebeurtenissen ligt