Buitenissige dieren
Buitenissige dieren
Lesduur is: 60 minOnderdelen in deze les
Buitenissige dieren
Gebruik deze openingsslide om nieuwsgierigheid op te roepen: sommige dieren lijken bijna verzonnen, maar ze bestaan echt.
Dit ga ik leren
Ik kan uitleggen wat buitenissige dieren zijn en voorbeelden van zulke dieren herkennen en benoemen.
Van de opgegeven doelen is dit de meest passende centrale lesdoelstelling voor één taalles. Het zoeken en verwerken van informatie kan in een vervolgles of opdracht worden uitgewerkt.
Welke buitenissige dieren ken jij al?
Gebruik de antwoorden om voorkennis op te halen. Vraag eventueel door: wat maakt dit dier buitenissig volgens jou?
Wat betekent buitenissig?
Een buitenissig dier is een dier dat opvalt doordat het er heel anders uitziet of zich anders gedraagt dan je verwacht.
Het woord betekent dus: vreemd, bijzonder of apart.
Houd het talig: focus op de betekenis van het woord en op beschrijven. Vermijd een biologieles over soortenindeling.
Wanneer noem je een dier buitenissig?
Vaak vinden mensen een dier buitenissig als het:
een opvallend lichaam heeft
rare kleuren of vormen heeft
op een onverwachte manier beweegt
iets kan wat andere dieren niet kunnen
er een beetje grappig of vreemd uitziet
Benadruk dat 'buitenissig' ook afhangt van wat mensen gewend zijn te zien.
Buitenissig is een oordeel
Niet het dier zelf kiest ervoor om buitenissig te zijn.
Mensen noemen een dier zo, omdat zij het ongewoon vinden.
Voor het dier is zijn uiterlijk of gedrag juist heel gewoon.
Dit is een belangrijk taalpunt: woorden als buitenissig zeggen iets over hoe wij kijken en beschrijven.
Wat betekent buitenissig bij een dier?
heel gewoon
vreemd of apart
erg gevaarlijk
heel zeldzaam
Toetst de kernbetekenis van het woord. 'Zeldzaam' en 'gevaarlijk' zijn plausible misverstanden, maar horen niet bij de uitleg op de slides.
Maak de uitleg compleet
Een buitenissig dier ziet er vaak anders uit dan je verwacht. Mensen noemen een dier zo omdat zij het ongewoon vinden. Voor het dier zelf is dat juist heel gewoon.
De drie kernwoorden komen letterlijk uit de eerste uitlegslides en laten zien dat buitenissig een oordeel van mensen is.
Voorbeeld: het vogelbekdier
Het vogelbekdier lijkt samengesteld uit verschillende dieren:
een snavel als een eend
een staart als een bever
zwemvliezen aan de poten
Daardoor vinden veel mensen het een buitenissig dier.
Noem dat de vergelijking met andere dieren helpt bij het beschrijven: 'het lijkt op...'.
Voorbeeld: de axolotl
De axolotl valt op door:
een brede kop
pluimachtige kieuwen aan de zijkant
een glimlachende uitstraling
Dat maakt hem voor veel mensen bijzonder en vreemd tegelijk.
Laat leerlingen woorden verzamelen die bij het uiterlijk passen: zacht, gek, pluimachtig, opvallend.
Voorbeeld: de bladachtige zeedraak
Dit dier lijkt bijna op een drijvend plantje.
De bladvormige stukjes aan zijn lichaam zorgen ervoor dat hij heel apart oogt. Daardoor wordt hij vaak als buitenissig beschreven.
Leg uit dat een goede beschrijving let op vorm, kleur en vergelijking: 'lijkt op'.
Waarom vinden veel mensen het vogelbekdier buitenissig?
Het lijkt samengesteld
Het kan heel hard rennen
Het leeft alleen in bomen
Het is altijd felrood
De juiste optie sluit aan bij de beschrijving: snavel, staart en zwemvliezen doen denken aan verschillende dieren.
Welk kenmerk van één voorbeeld vind jij het opvallendst?
Verwachte elementen: leerlingen noemen een zichtbaar kenmerk zoals pluimachtige kieuwen, brede kop, bladvormige stukjes, snavel of staart, en leggen uit dat dit opvalt of vreemd lijkt. Geen exact goed antwoord nodig.
Hoe benoem je een buitenissig dier?
Gebruik woorden die precies zeggen wat je ziet:
kleur: fel, bleek, gestippeld
vorm: lang, rond, stekelig
lichaamsdeel: snavel, staart, vin, poot
vergelijking: lijkt op een blad, steen of slang
Dit is de kern van de taalles: waarnemen en daarna precies verwoorden.
Van kijken naar benoemen
Een goede benoeming bestaat vaak uit twee stappen:
Wat zie ik?
Welk woord past daarbij?
Voorbeeld: Ik zie pluimen aan de kop, dus ik noem de kieuwen opvallend en pluimachtig.
Model hardop hoe je van beeld naar taal gaat. Dat helpt leerlingen bij beschrijvend spreken en schrijven.
Handige woordenschat
Uiterlijk
kronkelig
langzaam
schokkerig
sierlijk
grappig
wonderlijk
Beweging en indruk
vreemd
opvallend
apart
glibberig
stekelig
gevlekt
Bespreek eventueel nuance: 'vreemd' en 'wonderlijk' zeggen iets anders dan 'grappig'.
Niet elk vreemd dier is hetzelfde
Je kunt buitenissige dieren op verschillende manieren beschrijven:
door hun uiterlijk
door hun beweging
door hun bijzondere lichaamsdelen
door de indruk die ze op mensen maken
Zo wordt je taal preciezer.
Laat zien dat benoemen meer is dan alleen 'gek' zeggen; het gaat om precies taalgebruik.
Welke beschrijving is het meest precies?
Dat dier is gek
Het is best raar
Het heeft een lange staart
Ik vind het vreemd
Toetst dat precies benoemen beter is dan een vaag oordeel geven.
Vul de woorden in
Bij het benoemen kijk je eerst goed naar kleur, vorm of een lichaamsdeel. Daarna kies je woorden die precies passen. Een dier kan ook opvallen door zijn beweging of door de indruk die het op mensen maakt.
Herhaalt de taalcategorieën uit de slides: kleur, beweging en indruk.
Woorden controleren in bronnen
Als je informatie over een dier opzoekt, controleer je of die klopt.
Kijk daarom in minimaal 3 bronnen of dezelfde informatie terugkomt. Zo weet je beter of iets betrouwbaar is.
Houd dit kort als voorbereiding op later werk. De les blijft taalgericht: informatie begrijpen en zorgvuldig verwoorden.
Wat vergelijk je in 3 bronnen?
Controleer steeds dezelfde soort informatie:
de naam van het dier
hoe het eruitziet
waar het leeft
wat het bijzonder maakt
Als bronnen elkaar tegenspreken, moet je verder zoeken.
Noem dat leerlingen niet alles zomaar mogen overnemen van één website.
Informatie netjes verwerken
Als je over een buitenissig dier schrijft in een tekstverwerker, let je op:
een duidelijke titel
hele zinnen
woorden die precies passen
feiten die je hebt gecontroleerd
een verzorgde opmaak
Koppel terug naar taal: precies formuleren, logisch ordenen en zorgvuldig schrijven.
Hoe controleer je of info over een dier klopt?
Je kiest de kortste bron
Je vraagt maar één kind
Je vergelijkt 3 bronnen
Je neemt de eerste site
Sluit aan bij de slides over betrouwbaarheid: minimaal drie bronnen vergelijken.
Maak de tekst af
Als je informatie opzoekt, gebruik je minimaal 3 bronnen. Je vergelijkt dan steeds de naam van het dier, waar het leeft en wat het bijzonder maakt. Daarna schrijf je in hele zinnen met een duidelijke titel.
Controleert of leerlingen de stappen van broncontrole en verwerken kunnen terughalen.
Woordenlijst
buitenissig - vreemd, bijzonder of apart
opvallend - iets dat meteen de aandacht trekt
benoemen - precies zeggen of noemen wat iets is
beschrijven - met woorden vertellen hoe iets eruitziet of is
bron - plaats waar je informatie vandaan haalt
betrouwbaar - waarschijnlijk juist en te vertrouwen
vergelijking - uitleg waarbij je zegt waar iets op lijkt
Deze slide heeft geen instructies
De opdracht:
Maak een muurkrant waarmee je klasgenoten dit dier leren kennen. Jullie worden echte dierenonderzoekers: jullie zoeken informatie, controleren of die betrouwbaar is en schrijven alles in je eigen woorden op.
Belangrijke regel: je mag niet zomaar geloven wat je online leest. Voor ieder belangrijk stukje informatie gebruik je minimaal drie onafhankelijke bronnen die dezelfde informatie geven.
Deze slide heeft geen instructies
De opdracht:
Wat komt er op jullie muurkrant?
Dit ben ik! – De naam van het dier, een afbeelding, zijn leefgebied en zijn leefomgeving.
Mijn bijzondere uiterlijk – Welke lichaamsdelen vallen op en waarvoor dienen ze?
Zo overleef ik – Hoe vindt het dier voedsel, verdedigt het zich of ontsnapt het aan vijanden?
Mijn dagelijks leven – Wat eet het dier, hoe leeft het en hoe krijgt het jongen?
Deze slide heeft geen instructies
De opdracht:
Waar of niet waar? – Een verrassend feit dat jullie met meerdere bronnen hebben gecontroleerd.
Bedreigingen en bescherming – Welke gevaren zijn er en hoe kunnen mensen het dier helpen?
Onze bronnen – Een overzicht van de gebruikte websites, boeken en andere bronnen.
Deze slide heeft geen instructies
