W E G W I J S
B U R G E R S C H A P · E N T R E E E N N I V E A U 2
Invloed uitoefenen
Je wilt iets veranderen op school, op je stage of in je buurt. Wat kun je doen, en wat mag je wel en niet?
Les 5 · Macht en besluitvorming
W E G W I J S
B U R G E R S C H A P · E N T R E E E N N I V E A U 2
Invloed uitoefenen
Je wilt iets veranderen op school, op je stage of in je buurt. Wat kun je doen, en wat mag je wel en niet?
Les 5 · Macht en besluitvorming
Over deze les: les 5 van het thema Macht en besluitvorming, voor Entree en mbo niveau 2, ongeveer 30 minuten. Studenten kiezen een onderwerp dat hen raakt en ontdekken wat ze kunnen doen om invloed te hebben: stemmen, meepraten, een petitie of demonstreren. Ze leren wat mag bij een demonstratie en maken een eigen plan. Studenten worden niet beoordeeld op hun mening.
Koppeling: in de huidige kwalificatie-eisen valt deze les onder de politiek-juridische dimensie (deelnemen aan de democratie). In het expertadvies voor het nieuwe burgerschap (thema Macht en besluitvorming, eis 5) gaat het om het verkennen van een eigen standpunt en het ontwikkelen van handelingsmogelijkheden om invloed uit te oefenen, en hoe die zich verhouden tot democratische waarden en dilemma's. Image credit: Ainali, CC BY-SA 4.0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 5
Na deze les:
1
Je kan manieren noemen om invloed te hebben.
2
Je kan uitleggen wat mag en niet mag bij een demonstratie.
3
Je kan een plan maken om iets te veranderen.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Dit is de laatste les van het thema Macht en besluitvorming. Zeg erbij dat studenten niet beoordeeld worden op hun mening.
S T A R T V R A A G
LES 5
Waar zou jij iets aan willen veranderen?
Op school
Op mijn stage of werk
In mijn buurt
In Nederland
Startvraag: noteer welke keuze het vaakst gekozen wordt. Vraag een paar studenten waar ze iets aan zouden willen veranderen. Dat onderwerp kun je gebruiken bij de opdracht.
M A C H T E N B E S L U I T V O R M I N G
LES 5
Zo kun je invloed hebben
Stemmen: vanaf 18 jaar.
Een petitie tekenen of starten.
Meepraten in een studentenraad of ondernemingsraad.
Praten met een raadslid van je gemeente.
Demonstreren, samen met anderen.
Uitleg: veel gemeenten hebben ook een jongerenraad, die de gemeenteraad adviseert. Raadsleden zijn vaak te bereiken via e-mail of sociale media. Vraag: welke manier past het best bij jou?
V R A A G
LES 5
Daan vindt de kantine op school te duur. Wat is een goede eerste stap?
Praten met de studentenraad of je mentor
Demonstreren in Den Haag
Een brief sturen aan de koning
Een klacht bij de rechter
Antwoord: A. De kantine is een zaak van de school. Kies de weg die past bij wie beslist. Begin klein, met een gesprek. Den Haag, de koning en de rechter passen niet bij een kantineprijs.
K E R N B E G R I P
LES 5
Demonstratierecht
Je mag samen met anderen buiten laten zien wat je vindt. Dat staat in de Grondwet. Je meldt het vooraf bij de gemeente. Een vergunning heb je niet nodig.
Kernbegrip: het recht staat in artikel 9 van de Grondwet. De burgemeester kan regels geven over bijvoorbeeld de plek en de tijd, om het veilig te houden. Het onderwerp van de demonstratie mag nooit de reden zijn om haar te verbieden.
V R A A G
LES 5
Een groep wil demonstreren in hun stad. Wat moet de groep eerst doen?
Een vergunning kopen bij de politie
Toestemming vragen aan de koning
Eerst 1000 handtekeningen ophalen
De demonstratie melden bij de gemeente
Antwoord: D. Een demonstratie meld je vooraf bij de gemeente. Het is een melding, geen vergunning die je moet kopen. Op de website van de gemeente staat hoe dat gaat.
M A C H T E N B E S L U I T V O R M I N G
LES 5
Demonstreren: wat mag wel en niet?
Wel
Met borden en spandoeken lopen. Leuzen roepen, ook als anderen het er niet mee eens zijn.
Je houdt je aan de afspraken met de gemeente.
Niet
Geweld gebruiken, spullen kapot maken of mensen bedreigen. Ook niet als je boos bent.
Dan kan de politie ingrijpen.
Uitleg: hier zit een dilemma, een keuze tussen twee belangrijke dingen. Je mag je mening laten zien, ook als die anderen niet bevalt. Maar de veiligheid en de rechten van anderen blijven gelden.
Hulpzin voor wie vastloopt: mag je dit ook als je het eens bent met de demonstranten? Ja, de regels zijn voor iedereen gelijk.
S T E L L I N G
LES 5
Het heeft zin om een petitie te tekenen.
Eens
Oneens
Weet ik niet
Stelling: laat na de uitslag iemand van eens en iemand van oneens een argument geven. Er is geen goed of fout antwoord. Vraag door: wanneer heeft een petitie meer kans om iets te veranderen? Bijvoorbeeld als veel mensen tekenen en als je de juiste mensen aanspreekt.
O P D R A C H T
LES 5
Plan je actie
1
Kies iets op school, op je stage of in je buurt dat je wilt veranderen.
2
Zoek uit wie erover beslist. Kies één actie die past, zoals een gesprek of een petitie.
3
Schrijf op waar je op moet letten, zodat niemand last heeft van je actie.
m
s
In tweetallen
Opdracht: loop rond en vraag door bij stap 2: past deze actie bij wie er beslist? Een demonstratie voor een kantineprijs is meestal te zwaar. Een gesprek met de studentenraad ligt dan meer voor de hand. Laat aan het eind twee tweetallen hun plan vertellen.
Hulp voor wie vastloopt: kies een onderwerp over pauzes, de kantine of telefoons.
V R A A G
LES 5
Welke actie is niet toegestaan?
Een petitie starten tegen een besluit
Ruiten ingooien bij het gemeentehuis
Een brief schrijven aan een raadslid
Een bord ophouden bij het gemeentehuis
Antwoord: B. Spullen kapot maken is strafbaar, ook als je boos bent. Een petitie, een brief en een bord ophouden horen juist bij de manieren waarop je in een democratie invloed hebt.
T E R U G B L I K
LES 5
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Manieren om invloed te hebben
Demonstreren: wat mag?
Een plan maken
Ik kan ze allemaal
Terugblik: gebruik de uitslag om te zien welk leerdoel nog extra aandacht nodig heeft. Dit was de laatste les van het thema Macht en besluitvorming.
Image credit: LessonUp