W E G W I J S
B U R G E R S C H A P · N I V E A U 3 E N 4
Kies je kant
Moet je vanaf 16 mogen stemmen? Over zulke vragen verschillen mensen van mening. Hoe kies je een kant, en wat doe je ermee?
Les 5 · Maatschappijvisies
W E G W I J S
B U R G E R S C H A P · N I V E A U 3 E N 4
Kies je kant
Moet je vanaf 16 mogen stemmen? Over zulke vragen verschillen mensen van mening. Hoe kies je een kant, en wat doe je ermee?
Les 5 · Maatschappijvisies
Over deze les: les 5 van het thema Maatschappijvisies en maatschappelijke vraagstukken, voor mbo niveau 3 en 4, ongeveer 40 minuten. Studenten verkennen hun standpunt bij een maatschappelijk vraagstuk (stemrecht vanaf 16), onderbouwen het met argumenten, zoeken de sterkste argumenten van de andere kant en debatteren. Daarna verkennen ze wat ze zelf kunnen doen: stemmen, een petitie, demonstreren, vrijwilligerswerk of het gesprek aangaan. Er is geen goed of fout standpunt: studenten worden niet beoordeeld op hun mening.
Koppeling: in de huidige kwalificatie-eisen valt deze les onder de politiek-juridische dimensie (een standpunt innemen en deelnemen aan de democratie). In het expertadvies voor het nieuwe burgerschap (thema Maatschappijvisies en maatschappelijke vraagstukken, eis 5) gaat het om een eigen standpunt verkennen en onderbouwen, en om handelingsmogelijkheden, in verhouding tot democratische waarden en dilemma's. Image credit: WillemOsy, CC0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 5
Na deze les:
1
Je kan een standpunt innemen en onderbouwen met argumenten.
2
Je kan de sterkste argumenten van de andere kant noemen.
3
Je kan manieren noemen om invloed uit te oefenen, zoals stemmen, een petitie of vrijwilligerswerk.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Benadruk dat het in deze les niet gaat om de juiste mening, maar om de onderbouwing en om respect voor de andere kant.
S T E L L I N G
LES 5
Jongeren vanaf 16 jaar moeten mogen stemmen voor de Tweede Kamer.
Eens
Oneens
Ik twijfel
Startstelling: laat de uitslag staan en vraag nog niet naar argumenten. Aan het eind van de les, na het debat, kun je de stelling nog een keer voorleggen en kijken of er iemand van kant is gewisseld. Er is geen goed of fout antwoord.
M A A T S C H A P P I J V I S I E S
LES 5
Van mening naar standpunt
Een mening is wat je vindt. Een standpunt is een mening die je onderbouwt met argumenten.
Een goed argument is:
waar: het klopt en je kunt het laten zien;
relevant: het gaat echt over de vraag;
eerlijk: je laat ook zien wat de andere kant zegt.
Uitleg: een argument als 'iedereen vindt het' of 'dat is gewoon zo' is geen sterk argument. Vraag: wat is het verschil tussen een feit en een mening? Laat studenten van elk een voorbeeld geven over hun stage of opleiding.
V R A A G
LES 5
Welke zin is een echt argument voor stemmen vanaf 16?
Ik vind zestien gewoon een mooie leeftijd om te stemmen
Mijn vrienden in de klas zijn het er ook mee eens
In de Grondwet staat nu een leeftijd van 18 jaar
Wie 16 is en werkt, betaalt al belasting
Antwoord: D. Dit is een feit dat over de vraag gaat: wie meebetaalt, wil ook meebeslissen. A is een mening zonder onderbouwing, B zegt alleen dat anderen het vinden en C beschrijft de huidige regel, maar is geen argument voor verandering.
Vraag door: wat zou de andere kant op argument D kunnen zeggen?
M A A T S C H A P P I J V I S I E S
LES 5
Twee kanten van stemmen vanaf 16
Voor
Veel jongeren van 16 werken, betalen belasting en krijgen te maken met besluiten over school, werk en wonen.
Voorstanders zeggen: wie vroeg leert stemmen, blijft dat later ook doen.
Tegen
Met 16 ben je volgens de wet nog minderjarig. Voor veel contracten heb je nog toestemming van je ouders nodig.
Tegenstanders zeggen: houd stemrecht gelijk aan volwassen worden, op 18 jaar.
Uitleg: beide kanten hebben serieuze argumenten. Laat studenten bij elk argument zeggen of het waar, relevant en eerlijk is. Voor de Tweede Kamer mag je nu stemmen vanaf 18 jaar, dat staat in de Grondwet. Een verandering daarvan vraagt dus een grondwetswijziging.
Hulpzin voor wie vastloopt: wat zou je tegen een opa zeggen die vindt dat 16-jarigen te jong zijn? En wat zou hij terugzeggen?
W A T D E N K J I J ?
LES 5
In welk Europees land mag je al sinds 2007 vanaf 16 jaar stemmen voor het nationale parlement?
Duitsland
Oostenrijk
Frankrijk
België
Antwoord: B. In Oostenrijk is de stemleeftijd in 2007 verlaagd naar 16 jaar. Zo'n voorbeeld gebruiken beide kanten in het debat: voorstanders kijken naar hoe het daar gaat, tegenstanders wijzen op verschillen met Nederland.
K E R N B E G R I P
LES 5
Democratische waarden
Afspraken waar een democratie op rust: vrijheid van meningsuiting, gelijkwaardigheid, respect voor minderheden en het accepteren van de uitslag. Je mag het oneens zijn, zolang je de ander ook een stem gunt.
Kernbegrip: in een debat merk je deze waarden direct. Je laat de ander uitpraten, je valt argumenten aan en geen personen, en je accepteert dat je niet altijd wint. Vraag: welke afspraak vind jij het belangrijkst in een discussie in de klas?
M A A T S C H A P P I J V I S I E S
LES 5
Wat kun je zelf doen?
Stemmen: vanaf 18 jaar, voor de gemeenteraad, de provincie, de Tweede Kamer en Europa.
Een petitie: volgens de Grondwet mag iedereen een schriftelijk verzoek indienen bij de overheid.
Demonstreren: je meldt het vooraf bij de gemeente.
Vrijwilligerswerk: je helpt direct mee in je buurt of club.
Het gesprek aangaan: met een raadslid, een jongerenraad of je studentenraad.
Uitleg: het recht van petitie staat in artikel 5 van de Grondwet, het recht om te demonstreren in artikel 9. Een demonstratie meld je vooraf bij de gemeente; de burgemeester mag alleen in bepaalde gevallen regels stellen of in het uiterste geval de demonstratie verbieden, bijvoorbeeld voor de gezondheid, het verkeer of om wanordelijkheden te voorkomen.
Vraag: welke manier heb je zelf al eens gebruikt?
V R A A G
LES 5
Mila wil met haar klas demonstreren voor veiligere fietspaden. Wat moeten ze vooraf doen?
Toestemming vragen aan de politie
Een vergunning kopen bij de provincie
De demonstratie melden bij de gemeente
Handtekeningen ophalen bij buurtbewoners
Antwoord: C. Een demonstratie meld je vooraf bij de gemeente waar je wilt demonstreren. Het is een melding, geen vergunning die je moet kopen. Op de website van de gemeente staat hoe dat gaat. Ook tijdens een demonstratie gelden alle gewone wetten en regels.
J O U W A N T W O O R D
LES 5
Kies een vraagstuk dat jou raakt. Wat zou jij doen om er invloed op te hebben, en waarom kies je die manier?
Open vraag: goede antwoorden noemen een concreet vraagstuk, een concrete actie en een reden. Bijvoorbeeld: te weinig plekken om te sporten in de wijk, een mail aan de gemeenteraad, omdat die over de buitenruimte beslist.
Vervolgvraag: welke stap van probleem naar beleid uit les 2 zet jij daarmee in gang?
S T E L L I N G
LES 5
Een demonstratie mag overlast geven, zolang niemand gevaar loopt.
Eens
Oneens
Ik twijfel
Stelling: dit is een dilemma tussen twee democratische waarden: het recht om je mening te laten horen en het recht van anderen om rustig hun gang te gaan. Laat iemand van eens en iemand van oneens een argument geven. Er is geen goed of fout antwoord. Houd het gesprek bij het dilemma en niet bij een bepaalde actiegroep.
O P D R A C H T
LES 5
Debat: kies je kant
1
Kies samen een stelling: stemmen vanaf 16, geen telefoons in de les, of gratis ov voor mbo-studenten.
2
Twee van jullie zijn voor, twee tegen. Bedenk elk twee argumenten: één van je eigen kant en de sterkste van de andere kant.
3
Debatteer drie minuten. Wissel daarna van kant en debatteer nog eens drie minuten.
minute
second
In groepjes van vier
Opdracht: het wisselen van kant is het belangrijkste deel. Studenten merken zo dat er aan beide kanten sterke argumenten zijn. Vraag na afloop: welk argument van de andere kant vond je het sterkst? Is je standpunt veranderd?
Hulp voor wie vastloopt: gebruik de kaart uit les 1. Speelt hier vrijheid of gelijkheid, veranderen of bewaren?
J O U W I N V L O E D
LES 5
Welke manier om invloed uit te oefenen past het best bij jou?
Stemmen
Een petitie tekenen of starten
Vrijwilligerswerk doen
In gesprek gaan met een politicus
Peiling: er is geen goed of fout. Vraag na de uitslag wat studenten tegenhoudt om het ook echt te doen. Te weinig tijd, niet weten hoe, of het idee dat het niets uitmaakt? Dat is een mooie opstap naar het volgende thema over macht en besluitvorming.
T E R U G B L I K
LES 5
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Een standpunt onderbouwen
De andere kant begrijpen
Invloed uitoefenen
Ik kan ze allemaal
Terugblik: dit is de laatste les van het thema Maatschappijvisies en maatschappelijke vraagstukken. Kies op basis van de uitslag welk leerdoel je kort herhaalt voordat je aan het volgende thema begint.
V O L G E N D E L E S
Wie heeft het voor het zeggen?
Op je werk, op school en in je gemeente worden besluiten genomen die over jou gaan. In het volgende thema ontdek je hoe die besluiten tot stand komen en waar jij mag meepraten.
Je kan drie manieren van besluiten beschrijven.
Je kan uitleggen wat medezeggenschap is.
Volgende les: thema Macht en besluitvorming, les 1.
Image credit: LessonUp