W E G W I J S
B U R G E R S C H A P · E N T R E E E N N I V E A U 2
Moet dat verplicht?
Naar school tot je 18e, niet roken in het café. De overheid verplicht veel. Waar ligt jouw grens?
Les 5 · Individu en groep
W E G W I J S
B U R G E R S C H A P · E N T R E E E N N I V E A U 2
Moet dat verplicht?
Naar school tot je 18e, niet roken in het café. De overheid verplicht veel. Waar ligt jouw grens?
Les 5 · Individu en groep
Over deze les: les 5 van het thema Individu en groep, voor Entree en mbo niveau 2, ongeveer 30 minuten. Studenten bepalen hun eigen standpunt over wat de overheid mag verplichten of verbieden, met voorbeelden als de leerplicht tot 18 jaar, het rookverbod en de zorgverzekering. Ze leren hoe ze invloed kunnen uitoefenen op een regel waar ze het niet mee eens zijn. De taal en de voorbeelden zijn eenvoudig.
Koppeling: in de huidige kwalificatie-eisen valt deze les onder de sociaal-maatschappelijke dimensie en de politiek-juridische dimensie (standpunten innemen en invloed uitoefenen). In het expertadvies voor het nieuwe burgerschap (thema Individu en groep, eis 5) gaat het om een eigen standpunt en handelingsmogelijkheden, in verhouding tot democratische waarden. Studenten worden niet beoordeeld op hun mening, wel op hoe ze die onderbouwen. Image credit: Donald Trung Quoc Don, CC BY-SA 4.0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 5
Na deze les:
1
Je kan drie dingen noemen die de overheid verplicht of verbiedt.
2
Je kan zeggen of je voor of tegen een verplichting bent, met een reden.
3
Je kan twee manieren noemen om invloed uit te oefenen op een regel.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les komen ze terug in de terugblik.
S T A R T V R A A G
LES 5
Welke regel vind jij het meest logisch?
Een rookverbod in de horeca
Zorgpremie betalen vanaf 18 jaar
Een gordel dragen in de auto
Belasting betalen
Startvraag: vraag na de uitslag waarom die regel logisch is. En welke regel vinden studenten juist lastig of oneerlijk? Zo komt de vraag van deze les op gang: wat mag de overheid verplichten?
I N D I V I D U E N G R O E P
LES 5
Waarom verplicht de overheid iets?
Om jou te beschermen. Tot je 18e ga je naar school. Zo heb je meer kans op werk.
Om anderen te beschermen. Het rookverbod in de horeca beschermt personeel en gasten.
Omdat het alleen werkt als iedereen meedoet. De zorgverzekering is alleen betaalbaar als iedereen meebetaalt.
Uitleg: de kwalificatieplicht geldt tot je 18e, tenzij je al een startkwalificatie hebt: een diploma havo, vwo of mbo niveau 2 of hoger. Het rookverbod geldt in de horeca sinds 2008. Verbind het derde punt met les 1 van dit thema, over solidariteit.
Vraag: kun je bij elke reden nog een voorbeeld bedenken? Denk aan de gordel in de auto of de leeftijdsgrens van 18 jaar voor alcohol.
V R A A G
LES 5
Waarom mag je in een café niet roken?
Om de eigenaar te beschermen
Om rokers te straffen
Om roken goedkoper te maken
Om personeel en gasten te beschermen
Antwoord: D. Het rookverbod beschermt personeel en gasten tegen de rook van anderen. Het is dus een regel om anderen te beschermen. Het is niet bedoeld om rokers te straffen.
K E R N B E G R I P
LES 5
Schadebeginsel
Het idee dat de overheid je vrijheid alleen mag beperken om schade aan anderen te voorkomen. Zelf ongezond leven mag. Anderen laten meeroken niet. Niet iedereen vindt dat genoeg. Sommigen vinden dat de overheid je ook tegen jezelf mag beschermen.
Kernbegrip: het schadebeginsel komt van de Britse filosoof John Stuart Mill, uit zijn boek Over vrijheid (1859). Het is een hulpmiddel om over verplichtingen na te denken, geen regel die de overheid altijd volgt.
V R A A G
LES 5
Welke regel beschermt vooral jezelf?
Een helm dragen op de motor
Het rookverbod in de horeca
Belasting betalen
Geen afval op straat gooien
Antwoord: A. Een helm op de motor beschermt vooral de motorrijder zelf. Het rookverbod beschermt anderen. Belasting betaal je voor wat we samen gebruiken, en afval op straat gooien is vervelend voor iedereen.
I N D I V I D U E N G R O E P
LES 5
Niet eens met een regel? Dit kun je doen
Stemmen bij verkiezingen, vanaf 18 jaar.
Contact zoeken met een politicus.
Een petitie starten of tekenen.
Demonstreren: dat is een grondrecht.
Meedoen met een organisatie, zoals JOB voor mbo-studenten.
Uitleg: het recht om te demonstreren staat in de Grondwet. Wie op straat wil demonstreren, meldt dat meestal vooraf bij de gemeente. JOB is de Jongeren Organisatie Beroepsonderwijs, die opkomt voor mbo-studenten.
Vraag: welke manier past bij jou? En welke heeft volgens jou het meeste effect? In een democratie doe je dit zonder geweld. Zolang een regel geldt, houd je je eraan. Image credit: Rob Croes / Anefo, CC0
S T E L L I N G
LES 5
De overheid moet je beschermen, ook tegen jezelf.
Eens
Oneens
Weet ik niet
Stelling: laat na de uitslag iemand van eens en iemand van oneens een argument geven. Er is geen goed of fout antwoord: studenten worden niet beoordeeld op hun mening, wel op hoe ze die onderbouwen. Vraag door: bij welke regel uit de les past jouw antwoord?
O P D R A C H T
LES 5
Een regel veranderen
1
Kies een regel op school of in Nederland die je wilt veranderen.
2
Schrijf in één of twee zinnen waarom.
3
Kies hoe je invloed uitoefent. Wat is je eerste stap?
minute
second
In tweetallen
Opdracht: loop rond en vraag door: wat zou iemand zeggen die het niet met jullie eens is? Laat aan het eind twee tweetallen hun regel en hun eerste stap noemen. De klas mag één vraag stellen.
Hulp voor wie vastloopt: begin met 'Ik vind dat ... omdat ...'. Denk aan regels over roken, telefoons op school of werktijden.
V R A A G
LES 5
Hoe kun je invloed hebben op een regel waar je het niet mee eens bent?
Een kettingbrief sturen
Een petitie starten
De regel gewoon niet volgen
Wachten tot hij verdwijnt
Antwoord: B. Met een petitie laat je zien dat meer mensen het er niet mee eens zijn. Dat is een democratische manier. Andere manieren zijn stemmen, een politicus mailen of demonstreren. Een regel negeren hoort er niet bij: zolang een regel geldt, houd je je eraan.
T E R U G B L I K
LES 5
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Verplichtingen
Voor of tegen
Invloed
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag welk leerdoel je aan het begin van de volgende les kort herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Hoe kijk jij naar de samenleving?
Mensen denken verschillend over vrijheid en over wat de overheid moet doen. Volgende les begint een nieuw thema. Je ontdekt welke visies er zijn.
Je kan uitleggen wat een maatschappijvisie is.
Je kan uitleggen wat links en rechts betekent.
Volgende les: thema Maatschappijvisies en maatschappelijke vraagstukken, les 1.
Image credit: LessonUp