9
Symmetrie
Paragraaf 9.4
Schuifsymmetrie
Tegels in een straat, een rand op een bord, het patroon van een behang: ze herhalen zich steeds. Hoe beschrijf je zo'n patroon?
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 1, vmbo-kgt (mavo)
9
Symmetrie
Paragraaf 9.4
Schuifsymmetrie
Tegels in een straat, een rand op een bord, het patroon van een behang: ze herhalen zich steeds. Hoe beschrijf je zo'n patroon?
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 1, vmbo-kgt (mavo)
Les bij Getal & Ruimte, leerjaar 1, hoofdstuk 9 Symmetrie, paragraaf 9.4 Schuifsymmetrie. Ongeveer 40 minuten, mavo. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.4
9.4 Schuifsymmetrie
Leerdoelen
9.4.1
Je kunt uitleggen wat schuifsymmetrie en schuifafstand zijn.
9.4.2
Je kunt met de schuifafstand berekenen hoe vaak een patroon past.
9.4.3
Je kunt aangeven welke vormen een vlak helemaal kunnen vullen.
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.4
Startvraag
Een rij hekpalen
Een hek heeft gelijke palen die zich telkens na dezelfde afstand herhalen. Welke symmetrie hoort bij zo'n patroon?
Lijnsymmetrie
Draaisymmetrie
Schuifsymmetrie
Geen symmetrie
Laat stemmen en vraag naar de reden. Het patroon valt op zichzelf als je het een vaste afstand opschuift: schuifsymmetrie. Wie 'lijnsymmetrie' kiest, kijkt naar één paal, maar het gaat om de herhaling van het hele hek.
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.4
Schuifsymmetrie
Bij schuifsymmetrie herhaalt een patroon zich steeds.
Schuif je het patroon een stukje op, dan valt het precies op zichzelf. Je draait of spiegelt niet.
Die afstand heet de schuifafstand.
Laat leerlingen een strook papier met driehoeken tekenen en een tweede strook eronder leggen en opschuiven. Het patroon is in werkelijkheid eindig, maar in de wiskunde denken we het oneindig. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.4
Drie begrippen
Dit moet je kennen bij patronen.
Schuifafstand
De afstand waarover je het patroon opschuift zodat het op zichzelf valt.
Patroon
Een basisvorm die zich steeds herhaalt, zoals een bloem of een driehoek.
Vlakvulling
Een patroon dat een vlak helemaal vult, zonder gaten en zonder overlap.
Een tegelvloer is een vlakvulling. Vraag leerlingen naar andere voorbeelden: een bijenraat, een muur van bakstenen, een schaakbord. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.4
Opdrachten Kennis
1
Hoever schuift het patroon telkens op?
2 hokjes
3 hokjes
5 hokjes
6 hokjes
De linkerhoeken van de driehoeken staan op 0, 3, 6 en 9. Het patroon schuift dus telkens 3 hokjes op. Wie 2 kiest, neemt de breedte van een driehoek. Wie 5 of 6 kiest, kijkt naar de ruimte tussen de driehoeken of naar twee stappen. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.4
Vlakvulling met zeshoeken
Regelmatige zeshoeken sluiten precies op elkaar aan. Je schuift één zeshoek telkens een stukje op en zo vul je het hele vlak, net als de raten van een bijenkorf.
Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.4
Voorbeeldopdracht 1
Op een sierrand van 48 cm staat elke 6 cm een bloem, ook aan het begin en aan het eind. Hoeveel bloemen?
gegeven
Lengte 48 cm
Schuifafstand 6 cm
uitwerking
Aantal stukjes: 48 : 6 = 8
Elk stukje eindigt in een bloem,
plus de bloem aan het begin: 8 + 1 = 9
antwoord
Er staan 9 bloemen
Dit is het klassieke paaltjesprobleem. Wie 8 antwoordt, vergeet de bloem aan het begin. Laat leerlingen het met een kleiner voorbeeld controleren: 12 cm lang geeft 3 bloemen. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.4
Opdrachten Kennis
2
Een patroon schuift steeds 5 cm op. Hoe ver is het na 4 keer opschuiven?
4 keer 5 cm is 5 · 4 = 20 cm. Wie 9 antwoordt, telt in plaats van te vermenigvuldigen.
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.4
Opdrachten Toepassing
3
Welke regelmatige vorm vult het vlak zonder gaten of overlap?
Regelmatige vijfhoek
Regelmatige achthoek
Cirkel
Regelmatige zeshoek
Alleen driehoeken, vierkanten en zeshoeken (van de regelmatige veelhoeken) sluiten aan. Bij een vijfhoek of achthoek blijven gaten, bij een cirkel ook. Laat leerlingen het proberen met knipvormpjes.
Vul de ontbrekende woorden en getallen in.
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.4
Opdrachten Toepassing
4
Bij schuifsymmetrie schuif je het patroon steeds evenveel op.
Een vloer herhaalt zich elke 25 cm. Na 8 keer is dat 200 cm.
25 · 8 = 200. De afleider 175 is 25 · 7: een leerling die een keer te weinig telt. 'Draai' hoort bij draaisymmetrie.
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.4
Opdrachten Toepassing
★ 5
Het patroon herhaalt zich elke 4 cm. Hoeveel hele patronen passen in 1 m?
Reken eerst om: 1 m = 100 cm. Dan 100 : 4 = 25 patronen. Wie 4 of 100 antwoordt, noemt een getal uit de opgave. Wie 0,25 antwoordt, deelt 4 door 100. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.4
V E R D E R K I J K E R
Tegels van Escher
De Nederlandse kunstenaar M.C. Escher maakte tekeningen waarin dieren het vlak helemaal vullen: vogels, vissen en hagedissen.
Hij paste schuiven, spiegelen en draaien samen toe. Zoek een bestrating in jouw straat en bekijk welke symmetrie je ziet.
Escher is een mooie link met kunst. Laat leerlingen zelf een eenvoudige tegel ontwerpen en een strook laten vullen. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.4
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
9.4.1 Schuifsymmetrie begrijpen
9.4.2 Rekenen met patronen
9.4.3 Vlakvulling herkennen
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
Image credit: LessonUp