De Pleiaden, een sterrenhoop (NASA/ESA/AURA/Caltech, publiek domein)
EXAMENSTOF · E2 · LICHT VAN STERREN
Quiz
Terugblik: Het licht van sterren
De Pleiaden, een sterrenhoop (NASA/ESA/AURA/Caltech, publiek domein)
EXAMENSTOF · E2 · LICHT VAN STERREN
Quiz
Terugblik: Het licht van sterren
Les 3 van 3. Leerlingen beantwoorden individueel; bespreek na elke paar vragen kort de antwoorden. Image credit: NASA, ESA, AURA/Caltech, Palomar Observatory / Wikimedia Commons, publiek domein
Een ster heeft λmax = 3,0·10² nm. In welk gebied zendt hij het meest uit?
Ultraviolet
Infrarood
Rood licht
Röntgenstraling
300 nm ligt onder de 4·10² nm van het zichtbare gebied: ultraviolet. Verwachte fout: infrarood kiezen. Syllabus E2.4.
Een ster heeft T = 7,2·10³ K. Bereken λmax.
2,5·10⁶ nm
4,0·10⁻⁷ nm
4,0·10² nm
2,1·10¹ nm
λmax = 2,898·10⁻³ / 7,2·10³ = 4,03·10⁻⁷ m = 4,0·10² nm (2 significante cijfers). Verwachte fouten: T/kW (2,5·10⁶), eenheid m niet omgezet (4,0·10⁻⁷) of kW·T in plaats van kW/T (2,1·10¹). Syllabus E2.4.
Zet op volgorde van laag naar hoog T
T ∝ 1/λmax: de grootste λmax hoort bij de laagste T. Verwachte fout: de volgorde omkeren. Syllabus E2.4.
Een witte dwerg: T = 1,2·10⁴ K en R = 7,0·10⁶ m. Bereken Pbron.
5,0·10¹⁵ W
1,0·10¹¹ W
7,2·10²³ W
5,8·10²² W
A = 4π(7,0·10⁶)² = 6,16·10¹⁴ m²; T⁴ = 2,07·10¹⁶ K⁴; Pbron = 5,670·10⁻⁸ · 6,16·10¹⁴ · 2,07·10¹⁶ = 7,2·10²³ W. Verwachte fouten: T² in plaats van T⁴ (5,0·10¹⁵), A = 4πR (1,0·10¹¹) of 4π vergeten (5,8·10²²). Syllabus E2.5.
Ster P heeft 2 keer de straal en de halve T van ster Q. Pbron van P is:
4 keer zo klein als die van Q
2 keer zo klein als die van Q
Gelijk aan die van Q
16 keer zo klein als die van Q
A ×4 en T⁴ × 1/16: Pbron wordt 4/16 = 1/4. Verwachte fout: alleen T⁴ meenemen (16). Syllabus E2.5.
Ster 2: 4,0 keer zoveel Pbron en 2,0 keer zo ver weg als ster 1. Verhouding I?
Ster 2 geeft 2,0 keer zoveel
Ster 2 geeft 2,0 keer zo weinig
Ster 2 geeft 4,0 keer zo weinig
De intensiteiten zijn gelijk
I ∝ Pbron/r² = 4,0/2,0² = 1. Verwachte fout: r niet kwadrateren. Syllabus E2.5.
Vul in
Een fraunhoferlijn is een donkere lijn in het continue spectrum, doordat gassen in de buitenlaag bepaalde golflengten absorberen uit het licht.
Syllabus E2.2: fraunhoferlijn. Verwachte fout: denken dat de lijnen helder zijn.
Een ster beweegt naar ons toe. Wat zie je in zijn spectrum?
Lijnen bij grotere λ dan in het lab
Lijnen bij kleinere λ dan in het lab
Alle lijnen zijn verdwenen
Lijnen op dezelfde plaats als in het lab
Naar ons toe: blauwverschuiving, kleinere λ. Verwachte fout: roodverschuiving kiezen. Syllabus E2.2.
Lijn: lab 486,13 nm, ster 485,87 nm. Wat is de radiale snelheid?
1,6·10⁵ m/s naar ons toe
1,6·10⁵ m/s van ons af
5,3·10⁻⁴ m/s naar ons toe
1,6·10² m/s naar ons toe
Δλ = 0,26 nm; v = (0,26/486,13)·2,998·10⁸ = 1,6·10⁵ m/s. De lijn ligt bij kleinere λ: blauwverschuiving, naar ons toe. Verwachte fouten: de richting omdraaien, c vergeten (5,3·10⁻⁴) of km/s en m/s verwarren (1,6·10²). Syllabus E2.2.
Wat is de belangrijkste energiebron van een ster zoals de zon?
Verbranding van waterstof met zuurstof
Kernsplijting van uranium
Kernfusie van waterstof tot helium
Samentrekking door de zwaartekracht
Syllabus E2.3: kernfusie van waterstof is de belangrijkste energiebron. Verwachte fout: verbranding in de chemische zin. De massa neemt bij fusie af (massadefect).
Een ster zendt Pbron = 2,0·10²⁶ W uit. Hoeveel massa verdwijnt per seconde?
6,7·10¹⁷ kg
2,2·10⁹ kg
1,8·10⁴³ kg
2,2·10⁶ kg
Δm = E/c² = 2,0·10²⁶ · 1 s / (2,998·10⁸)² = 2,2·10⁹ kg. Verwachte fouten: c niet kwadrateren (6,7·10¹⁷), E·c² (1,8·10⁴³) of kg en ton verwarren (2,2·10⁶). Syllabus E2.3: E = mc², niet wendbaar.
Een koele ster straalt fel. Groot of klein?
Een goed antwoord: groot. Lage T geeft weinig straling per m², dus een groot Pbron vraagt een groot oppervlak (Pbron = σ·4πR²·T⁴). In het HR-diagram: bij gelijke T heeft de ster met het grootste Pbron de grootste straal; bij gelijk Pbron de koelste. Of: gebruik de lijnen van gelijke straal. Verwachte fout: alleen naar T of alleen naar Pbron kijken. Syllabus E2.2.
Hoe zeker voel je je over dit onderwerp?
Heel zeker
Redelijk zeker
Niet zo zeker
Helemaal niet zeker
Gebruik de uitslag om te bepalen of je een onderdeel herhaalt.
EXAMENSTOF · E2 · LICHT VAN STERREN
Goed gedaan!
Je kunt uit het licht van een ster afleiden hoe heet, hoe krachtig, hoe groot en hoe snel hij is.
Deze slide heeft geen instructies