Golf-deeltjedualiteit (Natuurkunde vwo), les 2: Examentraining

Licht dat aan de sporen van een cd buigt (foto: Hapecko, CC BY-SA 4.0)

EXAMENSTOF · F1 · QUANTUMWERELD

Examentraining

Golf-deeltjedualiteit: zo pak je examenvragen aan

1 / 17
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNatuurkundeMiddelbare schoolvwoLeerjaar 4-6

In deze les zitten 17 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Introductie

Examentraining met acht vragen in examenstijl: rekenen aan een tralie, de dubbelspleet uitleggen, de Broglie-golflengte van elektronen en wanneer interferentie verdwijnt.

Onderdelen in deze les

Licht dat aan de sporen van een cd buigt (foto: Hapecko, CC BY-SA 4.0)

EXAMENSTOF · F1 · QUANTUMWERELD

Examentraining

Golf-deeltjedualiteit: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Hapecko / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

EXAMENSTOF · F1 · QUANTUMWERELD

Wat ga je kunnen?

Ik kan met d·sin αn = n·λ, het weglengteverschil en λ = h/(m·v) rekenen en uitleggen wanneer interferentie verdwijnt.

Deze slide heeft geen instructies

EXAMENSTOF · F1 · QUANTUMWERELD

Zo pak je een examenvraag aan

  • 1. Lees: schrijf gegeven en gevraagd op, met SI-eenheden (nm naar m, lijnen per mm naar d in m).

  • 2. Kies: d·sin αn = n·λ, Δs = n·λ of (n + ½)·λ, of λ = h/(m·v), uit je informatieboek.

  • 3. Reken: vul in en geef het antwoord met evenveel significante cijfers als het minst nauwkeurige gegeven.

  • 4. Controleer: sin α is nooit groter dan 1; een kleinere golflengte geeft een kleinere hoek.

Deze slide heeft geen instructies

Rode laserbundel splitst achter een tralie (foto: D-Kuru, CC BY-SA 3.0 AT)

EXAMENSTOF · F1 · QUANTUMWERELD

Vraagtype 1: rekenen aan een tralie

  • Gebruik d·sin αn = n·λ. Bij N lijnen per mm is d = 1/N, in m.

  • Hoek uit sin α: gebruik de arcsin-toets van je rekenmachine.

  • Het grootste mogelijke maximum heeft sin α kleiner dan 1.

Image credit: D-Kuru / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 AT

Laserlicht van 650 nm valt op een tralie met 3,0·10² lijnen per mm. Bereken α2.

A

23°

B

11°

C

2,2°

D

0,39°

Syllabus F1.1: d = 1/(3,0·10⁵ m⁻¹) = 3,3·10⁻⁶ m. sin α2 = 2·λ/d = 2 · 650·10⁻⁹ · 3,0·10⁵ = 0,39. α2 = arcsin(0,39) = 23° (twee significante cijfers). Fouten: n = 1 gebruiken (α1 = 11°), lijnen per cm in plaats van per mm (2,2°), de arcsin vergeten (0,39 als hoek).

Een tralie heeft d = 2,0 μm. Licht van 4,5·10² nm geeft hoeveel maxima (n = 0 meegeteld)?

A

4

B

5

C

9

D

8

Syllabus F1.1: n·λ = d·sin α met sin α kleiner dan 1, dus n kleiner dan d/λ = 2,0·10⁻⁶ / 4,5·10⁻⁷ = 4,4. Dus n = 0, ±1, ±2, ±3, ±4: 9 maxima (sin α4 = 4 · 4,5·10⁻⁷ / 2,0·10⁻⁶ = 0,90, hoek 64°; n = 5 geeft sin α = 1,1, onmogelijk). Fouten: alleen de grootste n (4), de maxima aan één kant met n = 0 (5), de n = 0 vergeten (8).

EXAMENSTOF · F1 · QUANTUMWERELD

Vraagtype 2: de dubbelspleet uitleggen

  • Reken Δs om in golflengtes: Δs/λ.

  • Geheel getal: maximum. Geheel getal plus een half: minimum.

  • Bij redeneren: sin α = n·λ/d, dus α groeit met λ en met 1/d.

Deze slide heeft geen instructies

Een laser (λ = 5,0·10² nm) schijnt op twee spleten. Punt P ligt 1,25 μm verder van spleet 2 dan van spleet 1. Wat zie je in P?

A

Maximum: Δs is 2,5 golflengtes

B

Minimum: Δs is 2,5 golflengtes

C

Maximum: Δs is meer dan één golflengte

D

Geen van beide: 2,5 is geen geheel getal

Syllabus F1.1: Δs = 1,25 μm = 1,25·10⁻⁶ m; Δs/λ = 1,25·10⁻⁶ / 5,0·10⁻⁷ = 2,5. Een half veelvoud geeft tegenfase: destructieve interferentie, dus een minimum (n = 2). Fouten: 2,5 als maximum opvatten, alleen kijken of Δs groter is dan λ, of denken dat een niet-geheel getal 'geen interferentie' betekent.

Je schakelt bij dezelfde dubbelspleet van rood naar blauw licht (kleinere λ). Wat gebeurt er met de maxima?

A

Ze komen verder uit elkaar

B

Ze blijven op dezelfde plek

C

Het middelste maximum verschuift

D

Ze komen dichter bij elkaar

Syllabus F1.1: sin α = n·λ/d. Bij gelijke d en n geeft een kleinere λ een kleinere sin α, dus een kleinere hoek: de maxima schuiven naar het midden. Verwachte fouten: denken dat de kleur geen invloed heeft op de plaats, of de richting omdraaien. Het middelste maximum (n = 0) ligt altijd op α = 0.

EXAMENSTOF · F1 · QUANTUMWERELD

Vraagtype 3: de Broglie-golflengte van elektronen

  • λ = h/(m·v), met h = 6,63·10⁻³⁴ J·s en m = 9,11·10⁻³¹ kg voor een elektron.

  • Is de snelheid niet gegeven maar de versnelspanning U, dan geldt eU = ½·m·v².

  • Bij redeneren: λ is omgekeerd evenredig met v.

Deze slide heeft geen instructies

Een elektron beweegt met 2,0·10⁷ m/s. Bereken zijn golflengte (h = 6,63·10⁻³⁴ J·s, m = 9,11·10⁻³¹ kg).

A

7,3·10⁻⁴ m

B

2,7·10¹⁰ m

C

1,8·10⁻¹⁸ m

D

3,6·10⁻¹¹ m

Syllabus F1.2: λ = h/(m·v) = 6,63·10⁻³⁴ / (9,11·10⁻³¹ · 2,0·10⁷) = 3,6·10⁻¹¹ m (twee significante cijfers). Fouten: v vergeten (h/m = 7,3·10⁻⁴), formule omgedraaid (m·v/h = 2,7·10¹⁰), v kwadrateren (1,8·10⁻¹⁸).

Een elektron krijgt een twee keer zo grote snelheid (met dezelfde massa). Wat gebeurt er met λ?

A

λ wordt twee keer zo groot

B

λ wordt twee keer zo klein

C

λ wordt vier keer zo klein

D

λ blijft gelijk

Syllabus F1.2: λ = h/(m·v) en h en m zijn constant, dus λ is omgekeerd evenredig met v. Dubbele v geeft halve λ. Verwachte fouten: rechtevenredig (twee keer zo groot) of kwadratisch (vier keer zo klein).

Elektronen komen één voor één aan (foto: Dr. Tonomura en Belsazar, CC BY-SA 3.0)

EXAMENSTOF · F1 · QUANTUMWERELD

Vraagtype 4: wanneer verdwijnt interferentie?

  • Interferentie vraagt dat de weg niet bekend is: twee wegen blijven mogelijk.

  • Bij weg-informatie (welke-spleetdetectie) verdwijnen de strepen.

  • Bij lage intensiteit: elke detectie is één stip, het patroon volgt de kans.

Image credit: Dr. Tonomura en Belsazar / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Bij een dubbelspleet met elektronen registreert een detector bij spleet 1 elk passerend elektron. Wat zie je op het scherm?

A

De interferentiestrepen worden scherper

B

De interferentiestrepen blijven hetzelfde

C

De interferentiestrepen zijn verdwenen

D

Er komen meer maxima bij

Syllabus F1.2 (analoog aan F1.1): informatie over de genomen weg voorkomt interferentie, minimaal in de context van het dubbelspleet-experiment met welke-spleetdetectie. Verwachte fout: denken dat een extra detector het patroon scherper maakt of niet beïnvloedt.

Na 50 fotonen is geen patroon te zien, na 50 000 wel. Wat verklaart dit?

A

De kans is groot bij maxima, klein bij minima

B

De fotonen duwen elkaar naar de maxima toe

C

Het scherm wordt in de loop van de tijd gevoeliger

D

De fotonen splitsen zich in kleinere stukjes

Syllabus F1.1: interferentiepatronen als waarschijnlijkheidsverdelingen; opbouw bij lage intensiteit. Elk foton komt op een willekeurige plek aan, maar de kans volgt het interferentiepatroon; pas bij veel fotonen is dat te zien. Verwachte fouten: fotonen die elkaar beïnvloeden, of een foton dat deelt.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Rekenen aan een tralie

2

De dubbelspleet uitleggen

3

De Broglie-golflengte van elektronen

4

Wanneer verdwijnt interferentie?

Bespreek het vraagtype met de meeste stemmen als eerste na.

EXAMENSTOF · F1 · QUANTUMWERELD

Tips voor op het examen

  • Reken nm en μm altijd om naar m, en lijnen per mm naar d in m.

  • Maximum bij Δs = n·λ, minimum bij Δs = (n + ½)·λ. Leer het verschil.

  • Een foton is ondeelbaar en komt als één stip aan; het patroon is de kansverdeling.

  • Weet je door welke spleet het deeltje ging, dan is er geen interferentie.

Deze slide heeft geen instructies