8
Ruimtemeetkunde
Paragraaf 8.5
Inhoud piramide en kegel
Een piramide past precies drie keer in een doos met hetzelfde grondvlak en dezelfde hoogte. Waarom?
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 2, vmbo-kgt (mavo)
8
Ruimtemeetkunde
Paragraaf 8.5
Inhoud piramide en kegel
Een piramide past precies drie keer in een doos met hetzelfde grondvlak en dezelfde hoogte. Waarom?
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 2, vmbo-kgt (mavo)
Les bij Getal & Ruimte, leerjaar 2, hoofdstuk 8 Ruimtemeetkunde, paragraaf 8.5 Inhoud piramide en kegel. Ongeveer 40 minuten, mavo. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.5
8.5 Inhoud piramide en kegel
Leerdoelen
8.5.1
Je kunt de inhoud van een piramide berekenen met ⅓ · G · h.
8.5.2
Je kunt de inhoud van een kegel berekenen en afronden.
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.5
Startvraag
Piramide in een doos
Een piramide en een doos (prisma) hebben hetzelfde grondvlak en dezelfde hoogte.
Hoeveel van de doos vult de piramide?
Even veel
De helft
Een derde
Een kwart
Laat eerst stemmen. Een piramide is één derde van het prisma met hetzelfde grondvlak en dezelfde hoogte. Wie 'de helft' kiest, maakt een redelijke gok: het ziet eruit alsof er een halve doos nodig is. Een proef met rijst of zand in een holle piramide en doos maakt het zichtbaar.
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.5
Een derde van het prisma
Een piramide en een kegel lopen toe naar een punt. Een prisma of cilinder met hetzelfde grondvlak en dezelfde hoogte heeft drie keer zoveel inhoud.
De inhoud is dus een derde van grondvlak maal hoogte.
Dit klopt voor elke piramide en kegel, ook als de top niet recht boven het midden staat. Laat leerlingen in de figuur het grondvlak (36 cm²) en de hoogte (9 cm) aanwijzen. De hoogte staat loodrecht op het grondvlak, niet langs de schuine zijde. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.5
Inhoud piramide en kegel
inhoud = een derde · grondvlak · hoogte
I = ⅓ · G · h
Bij een kegel is G een cirkel: G = π · r². Bij een piramide is G de vorm van de bodem.
Praat over de eenheden: G is in cm², h in cm, dus I in cm³. Een geheugensteun: een punt maakt de inhoud drie keer kleiner dan bij een prisma. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.5
Voorbeeldopdracht 1
Een piramide heeft een vierkant grondvlak van 6 cm bij 6 cm en is 9 cm hoog. Wat is de inhoud?
gegeven
grondvlak: 6 cm bij 6 cm
hoogte: 9 cm
uitwerking
Grondvlak: 6 · 6 = 36 cm²
Inhoud: ⅓ · 36 · 9 = 108 cm³
antwoord
108 cm³
Handig: bereken eerst 36 · 9 = 324 en deel dat door 3, of deel 9 door 3 en reken 36 · 3. Veelgemaakte fout: de ⅓ vergeten (324 cm³). Controleer met het prisma: 324 is drie keer 108. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.5
Opdrachten Kennis
1
Wat is de oppervlakte van het grondvlak van deze kegel, afgerond op 1 decimaal?
25,1 cm²
16 cm²
201,1 cm²
50,3 cm²
Het grondvlak is een cirkel met straal 4 cm: π · 4² = 50,3 cm². Fouten: 25,1 is de omtrek (2 · π · 4), 16 vergeet π, 201,1 gebruikt de diameter in plaats van de straal. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.5
Opdrachten Toepassing
2
Wat is de inhoud van deze piramide in cm³?
Grondvlak 5 · 4 = 20 cm². Inhoud ⅓ · 20 · 6 = 40 cm³. Wie 120 antwoordt, vergeet de ⅓. Wie 30 antwoordt, rekent 5 · 6 zonder de breedte. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.5
Opdrachten Toepassing
3
Wat is de inhoud van deze kegel, afgerond op 1 decimaal?
100,5 cm³
301,6 cm³
25,1 cm³
402,1 cm³
Grondvlak π · 16 ≈ 50,3 cm². Inhoud = ⅓ · π · 16 · 6 = 32π ≈ 100,5 cm³. Fouten: 301,6 is zonder de ⅓ (cilinder), 25,1 gebruikt r in plaats van r², 402,1 gebruikt de diameter 8 in plaats van de straal. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.5
Opdrachten Toepassing
4
Zet de inhouden van klein naar groot.
Piramide: ⅓ · 16 · 6 = 32 cm³. Balk: 3 · 3 · 4 = 36 cm³. Kegel: ⅓ · π · 9 · 5 ≈ 47,1 cm³. Cilinder: π · 4 · 5 ≈ 62,8 cm³. Laat leerlingen eerst schatten en dan rekenen. Veelgemaakte fout: de ⅓ bij de piramide of kegel vergeten, waardoor de volgorde verandert.
Vul de berekening van de inhoud in.
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.5
Opdrachten Toepassing
5
Een piramide heeft G = 30 cm² en h = 9 cm.
I = ⅓ · 30 · 9 = 90 cm³
⅓ · 30 · 9 = 90 cm³. De afleider 270 is het resultaat zonder ⅓ (het prisma), de afleider 10 is ⅓ van het grondvlak, een tussenstap die je nog met de hoogte vermenigvuldigt.
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.5
Opdrachten Toepassing
★ 6
Hoeveel ml ijs past in dit hoorntje (1 cm³ = 1 ml)? Rond af op 1 decimaal.
Een hoorntje is een kegel: ⅓ · π · 3² · 10 = 30π ≈ 94,2 cm³, dus 94,2 ml. Wie 282,7 antwoordt, vergeet de ⅓. Een echt hoorntje is nooit helemaal gevuld: er komt een bolletje bovenop. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.5
V E R D E R K I J K E R
De piramide van Cheops
De grote piramide van Gizeh had oorspronkelijk een vierkant grondvlak van ongeveer 230 m bij 230 m en was ongeveer 147 m hoog.
De inhoud is dan ⅓ · 230 · 230 · 147, ruim 2,5 miljoen m³. Zoveel steen is nodig voor één graf.
Laat leerlingen schatten hoeveel vrachtwagens er nodig zijn, bij ongeveer 10 m³ steen per wagen (ongeveer 260.000). Dat geeft een gevoel voor de omvang van de bouw. De piramide is door erosie en steenroof nu lager dan 147 m. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.5
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
8.5.1 Inhoud piramide berekenen
8.5.2 Inhoud kegel berekenen
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
Image credit: LessonUp