§7.5 Goniometrie in ruimtefiguren (leerjaar 3)

7

Goniometrie

Paragraaf 7.5

Goniometrie in ruimtefiguren

Hoe lang is de langste stok die in een doos past? Met rechthoekige driehoeken in de ruimte reken je het uit.

Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, vmbo-kgt (mavo)

1 / 15
volgende
Slide 1: Slide
newEditorWiskundeMiddelbare schoolvmbo t

In deze les zitten 15 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Introductie

Leerlingen zoeken rechthoekige driehoeken in een balk en een piramide en berekenen lengtes en hoeken met Pythagoras, sin, cos en tan. Les bij Getal & Ruimte vmbo-kgt (mavo) leerjaar 3, hoofdstuk 7 Goniometrie, paragraaf 7.5. Met startvraag, theorie, opdrachten Kennis en Toepassing, een Verderkijker en de checklist leerdoelen.

Onderdelen in deze les

7

Goniometrie

Paragraaf 7.5

Goniometrie in ruimtefiguren

Hoe lang is de langste stok die in een doos past? Met rechthoekige driehoeken in de ruimte reken je het uit.

Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, vmbo-kgt (mavo)

Les bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, hoofdstuk 7 Goniometrie, paragraaf 7.5 Goniometrie in ruimtefiguren. Ongeveer 40 minuten, mavo. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.5

7.5  Goniometrie in ruimtefiguren

Leerdoelen

7.5.1

Je kunt in een balk of piramide een rechthoekige driehoek aanwijzen om mee te rekenen.

7.5.2

Je kunt lengtes in een ruimtefiguur berekenen in twee stappen met Pythagoras.

7.5.3

Je kunt een hoek in een balk of piramide berekenen met sin, cos of tan.

De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.5

Startvraag

De diagonaal door de doos

Een doos is 12 cm lang, 5 cm breed en 7 cm hoog. Je wilt de lengte van diagonaal AG. Wat doe je eerst?

A

Meteen AG met tan⁻¹

B

AC berekenen met Pythagoras

C

De maten optellen

D

De hoogte verdubbelen

AG is de schuine zijde van driehoek ACG, maar je kent daarvan alleen CG (7 cm). AC ligt in het grondvlak en volgt uit Pythagoras in driehoek ABC: √(12² + 5²) = 13 cm. Daarna AG = √(13² + 7²) ≈ 14,8 cm. Een tan⁻¹ meteen kan niet, omdat je nog maar één zijde van driehoek ACG kent. Optellen (24 cm) of verdubbelen heeft geen meetkundige reden. Image credit: Eigen figuur, LessonUp

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.5

Rechthoekige driehoeken in de ruimte

Een balk bestaat uit rechthoekige driehoeken. Driehoek ABC heeft een rechte hoek bij B, driehoek ACG heeft een rechte hoek bij C. Reken eerst AC uit in het grondvlak. Daarna gebruik je driehoek ACG voor AG of voor een hoek.

Laat leerlingen de rechte hoek aanwijzen: CG staat loodrecht op het grondvlak, dus ook loodrecht op AC. Dat is de sleutel. Een lastige stap voor veel leerlingen is het zien van de driehoek in een 3D-tekening. Laat ze de driehoek eventueel naast de figuur schetsen. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.5

Plat gelegd: driehoek ACG

Leg driehoek ACG plat. De rechte hoek zit bij C. In een balk van 9, 12 en 8 cm is AC = √(9² + 12²) = 15 cm en CG = 8 cm. Dan is AG = √(15² + 8²) = 17 cm. Voor de hoek bij A gebruik je tan.

Dit is een nette balk: AC = 15 en AG = 17 zijn hele getallen (drietallen 9, 12, 15 en 8, 15, 17). Laat leerlingen de driehoek zelf plat tekenen. De hoek bij A volgt later in de opgaven uit tan⁻¹(8 : 15) ≈ 28,1°. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.5

Voorbeeldopdracht 1

Een balk ABCD.EFGH heeft AB = 12 cm, BC = 5 cm en CG = 7 cm. Bereken hoek CAG.

gegeven

AB = 12 cm

BC = 5 cm

CG = 7 cm

uitwerking

AC = √(12² + 5²) = 13 cm

tan(hoek CAG) = 7 : 13

hoek CAG = tan⁻¹(7 : 13) ≈ 28,3°

antwoord

Hoek CAG is ongeveer 28,3°

Eerst AC met Pythagoras, dan de hoek in driehoek ACG met de tangens (overstaand CG, aanliggend AC). Wie tan⁻¹(7 : 12) gebruikt, vergeet dat AC de diagonaal is en niet AB: dat geeft 30,3°. Wie tan⁻¹(7 : 5) gebruikt, krijgt 54,5°. Controle: 28,3° klopt bij CG die een stuk korter is dan AC. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.5

Het stappenplan

Zo pak je een opgave in een ruimtefiguur aan.

  1. Zoek de driehoek

Welke rechthoekige driehoek bevat de gevraagde lengte of hoek?

  1. Eerst het grondvlak

Bereken de diagonaal in het grondvlak met Pythagoras.

  1. Dan de driehoek

Gebruik Pythagoras, sin, cos of tan in de driehoek met de rechte hoek.

Het stappenplan komt bij elke ruimtefiguur terug. Bij een piramide wordt de eerste stap: de halve diagonaal van het grondvlak (AM). Laat leerlingen eerst de driehoek schetsen en pas daarna rekenen. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.5

Opdrachten Kennis

1

Welke driehoek in een balk ABCD.EFGH heeft een rechte hoek bij C?

A

driehoek ACG

B

driehoek ABG

C

driehoek ACE

D

driehoek AEG

In driehoek ACG staat CG loodrecht op het grondvlak, dus de rechte hoek zit bij C. In driehoek ABG zit de rechte hoek bij B, in driehoek AEG bij E. In driehoek ACE is geen rechte hoek bij C.

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.5

Opdrachten Toepassing

2

Bereken ribbe TA, afgerond op 1 decimaal. Het grondvlak is een vierkant van 8 cm.

AM is de halve diagonaal van het vierkant: AM = √(4² + 4²) = √32 ≈ 5,66 cm. In driehoek TAM is TA = √(5,66² + 6²) = √68 ≈ 8,2 cm. Wie 6 + 4 = 10 doet, telt lengtes op. Wie √(4² + 6²) ≈ 7,2 gebruikt, vergeet dat AM de halve diagonaal is en geen halve zijde. Image credit: Eigen figuur, LessonUp

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.5

Opdrachten Toepassing

3

Piramide ABCD.T: grondvlak 8 bij 8 cm, TM = 6 cm. Hoe groot is hoek TAM?

A

43,3°

B

56,3°

C

46,7°

D

48,6°

AM = √32 ≈ 5,66 cm, TM = 6 cm. tan(hoek TAM) = 6 : 5,66, dus hoek TAM = tan⁻¹(6 : 5,66) ≈ 46,7°. 43,3° is de andere scherpe hoek (hoek ATM). 56,3° is tan⁻¹(6 : 4): AM is vervangen door een halve zijde. 48,6° is sin⁻¹(6 : 8): 8 is een zijde van het grondvlak, niet de ribbe. Image credit: Eigen figuur, LessonUp

Vul de ontbrekende woorden in.

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.5

Opdrachten Toepassing

4

Een hoek in een ruimtefiguur zoek je in een rechthoekige driehoek.

De ruimtediagonaal AG is de schuine zijde van driehoek ACG.

AC bereken je eerst met de stelling van Pythagoras.

rechthoekige
schuine
Pythagoras
gelijkbenige
aanliggende

De afleiders zijn echte verwarringen: gelijkbenige driehoeken komen vaak voor in piramides, maar de stappen in deze les gaan over rechthoekige driehoeken. Aanliggend is een naam van een rechthoekszijde, niet van de schuine. Laat leerlingen de zinnen controleren aan een eigen figuur.

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.5

Opdrachten Toepassing

★ 5

Hoe lang is de langste stok die in deze doos past? Rond af op 1 decimaal.

AC = √(40² + 30²) = 50 cm. De stok is de ruimtediagonaal: AG = √(50² + 24²) = √3076 ≈ 55,5 cm. Wie 50 antwoordt, stopt bij de diagonaal van de bodem. Wie 94 (40 + 30 + 24) antwoordt, telt de lengtes op: dat is de weg langs de ribben, niet de kortste verbinding. Doorvraag: past een stok van 56 cm erin? (Nee.) Image credit: Eigen figuur, LessonUp

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.5

V E R D E R K I J K E R

De ruimtediagonaal in één keer

Je hoeft AC niet apart te berekenen. Voor een balk geldt AG² = l² + b² + h². Voor 12, 5 en 7 cm: AG = √(144 + 25 + 49) = √218 ≈ 14,8 cm. Komt dat overeen met de uitkomst via AC = 13 cm? Probeer het zelf voor een kubus met ribbe 10 cm.

Dit is Pythagoras twee keer achter elkaar samengevat: AC² = l² + b² en AG² = AC² + h². Voor de kubus van 10 cm is AG = √300 ≈ 17,3 cm. Een mooie verbinding met de hoofdlijn van de les. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 7

Paragraaf 7.5

Checklist leerdoelen

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

7.5.1 Rechthoekige driehoek zoeken

2

7.5.2 Lengtes in de ruimte

3

7.5.3 Hoeken in de ruimte

4

Ik kan ze allemaal

In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.

7.5

Klik hier

Image credit: LessonUp